Assalamualaikum dan salam sejahtera korang. Apa khabar semuanya? Semoga korang sentiasa sihat, dipermudahkan segala urusan dan berada dalam lindungan Allah SWT.

Inilah entri terakhir Atok tentang Tanjong Karang untuk kali ini. Sepanjang beberapa entri yang lalu, Atok cuba membawa korang mengenali Tanjong Karang melalui beberapa lapisan sejarah yang berbeza. Kita mulakan dari atas, melihat siapa yang memimpin dan bagaimana pentadbiran membentuk perjalanan kawasan ini. Daripada kepimpinan, kita turun pula melihat kehidupan ekonominya. Sawah, perdagangan, pekerjaan dan kegiatan masyarakat memperlihatkan bagaimana Tanjong Karang berkembang sebagai sebuah kawasan yang semakin penting.

Tetapi sejarah sebuah tempat tidak hanya terdiri daripada cerita pembangunan dan kemajuan. Di celah kehidupan masyarakat yang sedang berkembang itu, ada juga sisi gelap yang jarang kita ceritakan. Ada beberapa peristiwa di Tanjong Karang yang pernah menggemparkan masyarakat setempat, malah menarik perhatian hingga ke peringkat negara. Jadi, selepas melihat manusia yang memimpin, kehidupan yang menggerakkan ekonomi dan peristiwa yang menggoncang masyarakat, kali ini Atok mahu berundur sedikit.

Kita zoom out.

Kita lihat Tanjong Karang bukan lagi melalui seorang tokoh atau satu peristiwa, tetapi sebagai sebuah tempat yang sedang berubah. Jalan raya mula menghubungkan kawasan-kawasan yang sebelumnya jauh. Jambatan membuka laluan baharu. Polis dan kastam menjadi sebahagian daripada struktur pentadbiran. Perkhidmatan kesihatan berkembang. Bekalan air dan elektrik mula menjadi perkara yang semakin penting. Pejabat pos pula menghubungkan masyarakat Tanjong Karang dengan dunia di luar pekan.

Kesemuanya mungkin kelihatan seperti cerita yang berasingan. Tetapi apabila kita undur sedikit dan melihatnya bersama-sama, kita mula nampak satu gambaran yang lebih besar — bagaimana Tanjong Karang perlahan-lahan berubah daripada sebuah kawasan petempatan dan pertanian kepada sebuah masyarakat yang semakin terhubung, semakin tersusun dan mempunyai kemudahan awamnya sendiri.

Begitulah sejarah.

Cara kita memandang sejarah tidak semestinya satu sahaja. Ada masanya kita perlu mendekat untuk melihat manusia dan kisah hidup mereka. Ada masanya kita perlu melihat dari atas untuk memahami perubahan yang berlaku kepada seluruh tempat. Bagi Atok, apabila kita mengubah sudut pandang, cerita yang sama boleh membuka makna yang berbeza. Dan mungkin itu yang paling menarik tentang sejarah Tanjong Karang.

Esok Atok nak rehatkan minda dahulu sebelum kita ke Sekinchan pula. Hoi... banyak cerita tentang apek-apek di sana suatu masa dahulu. Nantikan ya.

Kepada semua penyumbang gambar-gambar lama yang Atok gunakan sepanjang entri-entri Tanjong Karang kali ini dan juga entri-entri terdahulu, Atok ucapkan terima kasih yang tidak terhingga kerana sudi berkongsi bahan dan kenangan dengan Atok. Pahala juga buat korang kerana membantu menghidupkan kembali sejarah lama kita. Maaf kalau ada antara nama korang yang tidak sempat Atok sebutkan satu persatu.

Dan kepada semua pembaca, terima kasih kerana terus bersama Atok menggali sejarah lama kita. Teruskan mencari, membaca dan bertanya. Berbanggalah dengan leluhur kita, kerana daripada merekalah kita sampai ke hari ini. Selitkan nama mereka dalam doa kita setiap kali selesai solat. Bacalah sejarah mereka dengan penuh keinsafan dan rasa kesyukuran. Kerana di sebalik setiap jalan, sawah, bangunan dan pekan yang kita lihat hari ini, ada generasi terdahulu yang pernah bekerja, berkorban dan meninggalkan jejak untuk kita warisi.

1. PENGENALAN:

Kalau hari ini kita berdiri di tengah-tengah bendang Tanjong Karang, mata kita akan mudah tertipu oleh keluasan sawah yang terbentang. Seolah-olah begitulah rupa tanah ini sejak dahulu—petak-petak bendang, parit yang lurus, jalan yang merentasi kampung dan lori yang keluar masuk membawa hasil. Tetapi Tanjong Karang yang kita kenal hari ini bukanlah Tanjong Karang yang mula-mula disentuh manusia.

Sebelum sawah mengambil tempat yang begitu besar dalam kehidupan penduduknya, kawasan ini merupakan sebuah landskap yang sangat berbeza. Sungai, tanah rendah, paya, nipah dan hutan membentuk alam yang perlu difahami sebelum manusia dapat menentukan bagaimana tanah itu hendak digunakan. Sungai menjadi laluan, air menjadi sumber kehidupan, manakala tanah pula tidak semudah yang disangka untuk dijadikan kawasan pertanian.

Di sinilah cerita Tanjong Karang sebenarnya bermula. Bukan dengan bendang, bukan dengan traktor dan bukan juga dengan pekan yang kita lihat hari ini. Ceritanya bermula dengan sebuah kawasan yang terlebih dahulu perlu dikenal, dilalui dan ditundukkan oleh manusia sebelum dapat berubah menjadi salah satu kawasan pertanian yang penting di Selangor.

2. ASAL USUL NAMA TANJONG KARANG

Begitu juga dengan nama Tanjong Karang. Cerita tentang asal-usulnya memang menarik, terutama kisah yang mengaitkan nama tersebut dengan keadaan laluan air dan karang yang menyukarkan pergerakan perahu. Cerita seperti ini masih hidup dalam ingatan tempatan, tetapi sejarah bertulis memerlukan kita membezakan antara cerita yang diwariskan dengan perkara yang dapat dibuktikan melalui dokumen. Setakat bukti yang ada, nama Tanjong Karang memang sudah muncul dalam sumber lama, tetapi bagaimana nama itu mula diberikan masih belum dapat dipastikan dengan mutlak.

i. Naratif geografi yang paling sahih dibuktikan melalui catatan John Anderson, seorang ejen dan wartawan British. Beliau telah merekodkan nama tempat ini dalam akhbar Singapore Chronicle and Commercial Register pada 28 Mei 1836.

Dalam artikel bertajuk "Passir Panjang, Se Gulong Gulong And Tinghi", Anderson menulis bahawa di antara kawasan Sungai Gulang-Gulang dan Salengore (Kuala Selangor), terdapat tiga mercu tanda atau tanjung geografi yang menonjol (prominent points):

Tanjong Belana (atau Belanja)
Tanjong Sau
Karang

Ini membuktikan istilah "Karang" sudah wujud pada peta dan digunakan secara rasmi oleh pelaut serta pedagang seawal awal abad ke-19 untuk merujuk kepada tanjung tersebut, jauh sebelum kawasan pedalamannya dibangunkan menjadi sawah padi.

ii. Naratif atau cerita lisan orang kampung (tradisi lisan) mengenai asal-usul nama Tanjung Karang adalah sebuah penceritaan yang sangat hidup, dekat dengan alam, dan disampaikan secara turun-temurun.

Gambaran terperinci mengikut versi lisan orang-orang tua di kampung adalah seperti berikut. Menurut orang kampung, pada zaman dahulu kala, kawasan muara sungai (kini dirujuk dekat dengan muara Sungai Tengi) mempunyai bentuk muka bumi sebuah tanjung. Tepat di selekoh atau tanjung muara tersebut, terdapat seketul batu karang yang teramat besar dan timbul di permukaan air.

Batu karang ini menjadi masalah besar kepada mudik perahu kerana:

Halangan Pelayaran: Setiap kali nelayan atau pedagang mahu keluar ke laut atau masuk ke kuala sungai, perahu mereka berisiko tinggi untuk terlanggar dan pecah akibat batu karang tersebut.
Usaha Gotong-Royong yang Gagal: Orang-orang kampung dahulu pernah berkumpul dan bergotong-royong menggunakan kudrat yang ada untuk cuba memecahkan, mencungkil, mahupun mengalihkan batu besar itu. Namun, disebabkan saiznya yang luar biasa besar dan kukuh, usaha mereka langsung tidak mendatangkan hasil.

Oleh kerana batu karang di tanjung itu tidak boleh dialihkan dan menjadi "titik amaran" penting bagi setiap pendayung perahu, mereka mula menggelar tempat itu sebagai Tanjung Karang.

Barangkali di situlah menariknya sejarah tempat ini—namanya sudah lama kita kenal, tetapi kisah sebenar di sebalik nama itu masih menyimpan sedikit kabus.

3. SUMBER -SUMBER ALAM

Bagi manusia yang tinggal di kawasan seperti ini, hutan pula bukan sekadar tanah yang belum dibuka. Hutan mempunyai nilai kerana di situlah terdapat bahan yang boleh digunakan untuk kehidupan harian. Kayu, daun, tumbuhan dan hasil hutan menjadi sebahagian daripada ekonomi masyarakat sebelum pengeluaran pertanian moden berkembang. Bahkan apabila kawasan ini kemudiannya berubah menjadi kawasan sawah, hubungan penduduk dengan hasil alam tidak terus hilang. Sebahagian daripadanya berubah bentuk mengikut keperluan zaman.

Antara tumbuhan yang tidak boleh dipandang kecil dalam landskap tanah berair ialah nipah. Bagi masyarakat di kawasan pesisir dan sepanjang sungai, nipah bukan sekadar tumbuhan yang tumbuh liar di tebing. Daunnya mempunyai kegunaan praktikal, terutama sebagai bahan atap, dan hasil berasaskan tumbuhan seperti ini membantu memenuhi keperluan hidup ketika ekonomi wang belum berkembang seperti kemudian. Rekod ekonomi Kuala Selangor pada akhir abad ke-19 turut menunjukkan atap sebagai salah satu hasil yang dihasilkan masyarakat tempatan. Ini memberikan kita sedikit gambaran bahawa kehidupan di kawasan pesisir tidak hanya bergantung kepada tanaman di atas tanah kering, tetapi juga kepada apa yang tumbuh di antara daratan dan air.

Sungai pula menyediakan dua perkara yang amat penting kepada masyarakat awal: makanan dan perhubungan. Menangkap ikan bukanlah kegiatan yang asing dalam ekonomi masyarakat pesisir Kuala Selangor, dan kehidupan di sepanjang sungai membolehkan manusia mendapatkan sumber makanan sambil bergerak antara satu petempatan dengan petempatan yang lain. Sungai Tengi, yang kemudian menjadi begitu penting dalam sistem pengairan Tanjong Karang, pada asalnya mempunyai fungsi yang lebih asas dalam kehidupan manusia—ia adalah sebahagian daripada alam tempat mereka mencari rezeki dan bergerak.

Gambaran ini penting kerana ekonomi masyarakat di kawasan pesisir Kuala Selangor pada abad ke-19 ternyata jauh lebih pelbagai daripada gambaran sebuah masyarakat yang hanya menanam padi. Rekod pentadbiran menunjukkan bahawa selain padi, penduduk mengusahakan kelapa, sagu, tebu, pinang dan pelbagai tanaman makanan, sementara ikan masin, belacan dan atap turut menjadi hasil ekonomi. Bahkan di Panchang Bedena, ada penduduk yang meninggalkan penanaman padi apabila hasilnya tidak lagi menguntungkan dan kembali kepada kegiatan menangkap ikan serta membuat atap. Walaupun pengalaman Panchang Bedena tidak boleh terus dianggap sebagai pengalaman Tanjong Karang, ia memberi kita petunjuk penting tentang sifat ekonomi kawasan pesisir Selangor pada ketika itu: manusia tidak bergantung kepada satu sumber rezeki sahaja.

4. KEDATANGAN KAUM PERANTAU

Kalau tanah Tanjong Karang pada awalnya merupakan ruang yang perlu dikenal dan dimanfaatkan, persoalan seterusnya ialah siapa yang sanggup datang dan mengusahakannya. Tanah yang luas tidak dengan sendirinya menjadi kampung. Hutan tidak berubah menjadi kebun hanya kerana tanah itu subur. Di antara tanah yang belum dibuka dengan sebuah petempatan yang hidup, ada manusia yang perlu datang, membuka, membersihkan, menanam, membina rumah dan akhirnya memanggil tempat itu sebagai kampung sendiri.

Dalam sejarah Tanjong Karang, proses itu berkait rapat dengan kedatangan orang dari seberang Selat Melaka, khususnya dari Sumatera dan Jawa. Satu kajian mengenai kawasan sawah Tanjong Karang mencatat bahawa potensi pertanian kawasan tersebut telah disiasat sejak 1895, manakala mulai 1918 jalur pesisirnya mula dibangunkan oleh peneroka dari Sumatera dan Jawa. Kajian yang sama menggambarkan kawasan tersebut pada asalnya sebagai lingkungan yang masih luas dengan hutan dan kawasan berair sebelum mengalami perubahan besar melalui pembukaan tanah.

Tarikh 1918 ini penting. Ia menunjukkan bahawa penghijrahan dan pembukaan tanah di Tanjong Karang bukanlah cerita yang hanya bermula apabila projek padi kerajaan dilancarkan pada 1930-an. Sebaliknya, manusia sudah terlebih dahulu masuk ke kawasan tersebut dan membuka tanah secara beransur-ansur. Satu kajian mengenai perkembangan pengairan Malaya pula menggambarkan bahawa sejak 1918 kawasan tanah rendah di sepanjang pantai Tanjong Karang secara beransur-ansur dibuka oleh pendatang dari Jawa dan Sumatera, terutama di bahagian berhampiran pesisir, dan sebahagiannya berubah menjadi kawasan kelapa.

Ini memberikan kita gambaran yang agak berbeza daripada imej Tanjong Karang sebagai “kawasan padi” sejak asalnya. Peneroka awal tidak semestinya masuk ke sebuah tanah yang sudah disediakan dengan petak sawah dan sistem pengairan. Mereka datang ketika kawasan itu masih perlu dibuka. Dalam keadaan demikian, kelapa, tanaman lain dan kegiatan ekonomi yang sesuai dengan keadaan tanah merupakan antara pilihan yang lebih munasabah sebelum sistem pengairan moden membolehkan penanaman padi diperluaskan.

Perpindahan orang dari Sumatera dan Jawa ke Selangor pula bukan sesuatu yang pelik dalam sejarah alam Melayu. Selat Melaka bukanlah tembok yang memisahkan masyarakat di kedua-dua pantainya. Ia lebih tepat dilihat sebagai sebuah ruang perhubungan yang sejak berabad-abad menghubungkan manusia, barang, bahasa, agama dan keluarga. Bagi orang yang datang dari Sumatera atau Jawa, Tanjong Karang bukanlah dunia yang sepenuhnya asing. Mereka tiba dalam lingkungan budaya Melayu yang mempunyai banyak persamaan dari segi agama, bahasa dan cara hidup, walaupun setiap kelompok membawa pengalaman dan identiti tempat asal masing-masing.

Di Tanjong Karang, pengalaman merantau itu akhirnya berubah menjadi pengalaman membuka tanah. Ada yang datang bersama keluarga; ada yang mungkin mengikuti saudara atau kenalan yang sudah lebih dahulu menetap. Apabila seseorang berjaya mendapatkan tanah dan mula membuka kebun, tempat itu menjadi tarikan kepada orang lain. Hubungan keluarga dan kenalan dengan demikian bukan sekadar hubungan sosial. Ia turut menjadi jaringan yang membantu proses penghijrahan dan pembentukan petempatan.

Kita perlu berhati-hati di sini. Tidak semua kampung boleh terus kita labelkan sebagai “kampung Jawa”, “kampung Banjar” atau “kampung Sumatera” hanya berdasarkan nama tempat atau cerita turun-temurun. Identiti sesebuah kampung biasanya lebih rumit. Satu keluarga mungkin berasal dari Jawa, keluarga sebelahnya dari Sumatera, sementara generasi berikutnya sudah berkahwin sesama masyarakat tempatan. Lama-kelamaan, sempadan asal itu menjadi semakin kabur. Yang tinggal ialah sebuah komuniti yang berkongsi tanah, jalan, sekolah, surau, pasar dan kehidupan harian.

Namun begitu, pengaruh kelompok perantau tetap dapat dilihat dalam pembentukan masyarakat Tanjong Karang. Sumber tempatan dan kajian mengenai masyarakat kawasan ini menunjukkan kewujudan masyarakat Jawa, Banjar serta kelompok Melayu lain di samping masyarakat Cina dan India. Bagi orang Jawa khususnya, kegiatan pertanian menjadi salah satu ruang penting dalam kehidupan mereka. Mereka bukan hanya menjadi penghuni kawasan yang sudah terbentuk, tetapi sebahagian daripada proses membuka dan mengusahakan tanah.

Menariknya, dokumen tanah kerajaan pada awal 1920-an menunjukkan bahawa permintaan terhadap tanah di Mukim Tanjong Karang semakin nyata. Arkib Negara merekodkan permohonan untuk 480 ekar tanah di Mukim Tanjong Karang pada Mei 1920. Pada Oktober 1922 pula terdapat rekod permohonan melibatkan 750 ekar di Mukim Tanjong Karang dan Batang Berjuntai, manakala pada April 1923 terdapat permohonan 300 ekar di Mukim Tanjong Karang. Pada April 1924, satu lagi rekod mencatat permohonan tanah seluas 2,000 ekar di Tanjong Karang untuk tujuan penanaman.

Angka-angka ini perlu dibaca dengan hati-hati. Ia merupakan rekod permohonan atau urusan tanah, bukannya bukti bahawa semua kawasan tersebut telah berjaya dibuka atau ditanam. Tetapi sebagai petunjuk sejarah, ia sangat penting. Dalam tempoh hanya beberapa tahun, Tanjong Karang sudah menjadi kawasan yang cukup menarik perhatian sehingga permohonan tanah dibuat dalam skala puluhan, ratusan malah ribuan ekar. Ini menunjukkan bahawa tanah di kawasan tersebut semakin dilihat sebagai aset ekonomi yang mempunyai masa depan.

Pada 1926, satu lagi rekod memberikan gambaran yang lebih dekat dengan kehidupan peneroka tempatan. Haji Jemaat bin Haji Aris bersama 89 orang yang lain memohon 450 ekar tanah kerajaan di Mukim Tanjong Karang untuk tanaman padi dan kelapa. Dokumen ini menarik kerana ia memperlihatkan dua tanaman dalam satu permohonan—padi dan kelapa. Ia sekali lagi mengingatkan kita bahawa identiti pertanian Tanjong Karang pada ketika itu belum lagi tertumpu sepenuhnya kepada sawah.

Lebih menarik lagi, perubahan pilihan tanaman turut dapat dikesan dalam rekod tanah. Pada 1927, 13 pemilik tanah di Mukim Tanjong Karang memohon kebenaran menanam getah sebagai ganti kepada kelapa dan kopi yang sebelumnya diusahakan di tanah mereka. Rekod ini kecil, tetapi maknanya besar. Ia menunjukkan bahawa peneroka bukan sekadar membuka tanah dan kemudian mengekalkan tanaman yang sama untuk selama-lamanya. Mereka membuat keputusan berdasarkan keadaan pasaran, jenis tanah dan peluang ekonomi yang tersedia pada masa itu.

Maka, pembentukan kampung di Tanjong Karang tidak berlaku dalam satu langkah. Mula-mula ada manusia yang datang. Kemudian tanah dibuka. Selepas itu muncul kebun dan rumah. Apabila bilangan keluarga bertambah, terbentuklah kelompok petempatan. Jalan kecil menghubungkan rumah dengan rumah. Surau dan tempat berkumpul muncul. Anak-anak memerlukan sekolah. Hasil pertanian perlu dibawa keluar. Sedikit demi sedikit, tempat yang pada asalnya hanya dikenal melalui sungai, hutan atau sebidang tanah berubah menjadi sebuah komuniti yang mempunyai nama dan kehidupan sendiri.

Dalam proses itu, keluarga memainkan peranan yang sangat besar. Perantauan jarang berhenti pada seorang individu. Apabila seseorang sudah menetap dan berjaya mengusahakan tanah, saudara atau kenalan dari tempat asal lebih mudah mengikut. Dengan cara ini, migrasi boleh menghasilkan kelompok yang mempunyai pertalian bahasa, adat dan pengalaman hidup yang sama. Tetapi selepas beberapa generasi, kelompok tersebut tidak lagi hidup terpisah. Mereka berinteraksi dengan masyarakat lain, berkahwin, berniaga dan bekerja bersama. Kampung yang terbentuk akhirnya menjadi lebih besar daripada identiti kelompok yang membawanya.

Perubahan demografi ini berjalan seiring dengan perubahan ekonomi. Semakin banyak tanah dibuka, semakin banyak tenaga manusia diperlukan. Apabila pertanian berkembang, muncul pula keperluan terhadap pengangkutan, perdagangan, peralatan pertanian dan perkhidmatan. Dengan itu, seorang peneroka tidak lagi hidup hanya daripada apa yang dapat dihasilkan di tanahnya sendiri. Hasil kebun atau sawah boleh dijual; barang yang tidak dapat dihasilkan sendiri boleh dibeli; dan hubungan dengan pekan menjadi semakin penting.

Di sinilah kita mula melihat sesuatu yang menarik dalam sejarah Tanjong Karang. Pembangunan tempat ini tidak berlaku melalui satu arah sahaja. Kerajaan membuka peluang tanah dan kemudian membangunkan sistem pengairan. Peneroka membuka tanah dan membina kehidupan. Pedagang menyediakan keperluan. Sekolah dan institusi agama membentuk masyarakat. Jalan menghubungkan semuanya. Setiap unsur berkembang sedikit demi sedikit sehingga akhirnya membentuk sebuah kawasan yang jauh lebih kompleks daripada sebuah petempatan pertanian biasa.

Menjelang 1930-an, proses ini memasuki fasa baharu. Kajian terhadap pembangunan Tanjong Karang menunjukkan bahawa penyiasatan khusus terhadap potensi penanaman padi bermula pada 1933. Kawasan pesisir selebar kira-kira dua hingga empat batu sepanjang 27 batu dikenal pasti mempunyai kesesuaian untuk tanaman padi. Tidak lama kemudian, pembangunan pengairan dan pembukaan tanah secara lebih tersusun mengubah skala pembangunan tersebut.

Filem maklumat kerajaan British yang dihasilkan mengenai Tanjong Karang pada awal 1950-an memberikan gambaran yang jelas tentang perubahan itu. Tanjong Karang digambarkan sebagai kawasan yang sebelumnya merupakan hutan dan paya yang luas. Dengan penggunaan jentera, hutan ditebang, sungai dan kawasan berpaya dikawal, kemudian peneroka baharu masuk untuk mengusahakan tanah yang telah disediakan. Projek tersebut bermula pada 1933, terganggu ketika pendudukan Jepun dan disambung semula selepas 1945.

Tetapi apabila kita membaca kisah itu bersama rekod 1918, gambaran kita menjadi lebih lengkap. Peneroka tidak muncul secara tiba-tiba selepas kerajaan menyiapkan kawasan sawah. Sebahagian manusia sudah berada di kawasan itu dan membuka tanah lebih awal. Apa yang berlaku pada 1930-an ialah skala perubahan menjadi jauh lebih besar dan lebih tersusun. Kerajaan mula mengubah hubungan antara manusia dengan air, tanah dan pengeluaran pertanian. Peneroka pula menjadi sebahagian daripada proses tersebut.

Dengan itu, sejarah penghijrahan ke Tanjong Karang sebenarnya bukan hanya sejarah tentang siapa datang dari mana. Ia ialah sejarah tentang bagaimana manusia membawa bersama mereka keluarga, kemahiran, keberanian untuk membuka tanah dan harapan untuk membina kehidupan baharu. Orang Jawa, Sumatera, Banjar dan kelompok lain tidak datang ke sebuah Tanjong Karang yang sudah siap. Mereka datang ketika tempat itu masih dalam proses menjadi sebuah petempatan.

Dan apabila mereka membuka tanah, membina rumah dan membentuk kampung, mereka sebenarnya sedang melakukan sesuatu yang lebih besar daripada sekadar mencari rezeki. Mereka sedang meninggalkan jejak pada peta.

Pembinaan terusan, ban tanah, dan peparitan membentuk landskap Tanjong Karang

Kerja-kerja pembersihan parit yang terbiar selepas Perang Dunia Kedua

Jadual menunjukkan analisis pekerjaan di sawah berdasarkan jantina dan, umur di Sawah Sempadan dalam tahun 1987

Perubahan rupa bumi daripada hutan paya liar kepada skim pengairan terancang telah mencorakkan evolusi demografi kaum yang sangat unik di sini sejak zaman kolonial sehinggalah ke hari ini:

Era Pentadbiran	Kaum Melayu (Jawa / Bugis)	Kaum Cina (Pekan / Bagan)	Kaum India (Estet / Buruh DID)
Awal Kolonial (1930-an) Fasa Tebas Hutan Paya	~ 70% Kelompok awal Bugis di pesisir disertai kemasukan besar buruh Jawa untuk meratakan tanah bendang.	~ 25% Bertumpu di muara perikanan serta menjadi buruh kasar British untuk mengorek terusan Ban Kenal.	~ 5% Dibawa masuk oleh British untuk membina jalan raya utama dan menyelenggara pintu air terusan.
Era Merdeka (1957) Fasa Pembukaan Blok Sawah	~ 80% Dominasi meningkat apabila ribuan pesawah Melayu datang memohon lot tanah pertanian 3 ekar yang ditawarkan.	~ 16% Peratusan mengecil kerana tiada Kampung Baru berpagar dibina di sini sewaktu zaman Darurat 1948.	~ 4% Kekal sebagai kelompok minoriti kecil di estet kelapa sawit/kelapa atau bekerja di bawah jabatan DID.
Era Kini (2020-an) Fasa Jelapang Padi Moden	84.4% Menjadi majoriti mutlak yang menguasai sektor bendang moden, didiami generasi ke-3 dan ke-4 pesawah.	11.3% Sedikit menurun kerana migrasi anak muda ke kota, namun kekal menerajui ekonomi pekan dan industri bagan.	4.1% Komisinya stabil, bergerak dalam sektor perniagaan runcit, swasta, dan perkhidmatan tempatan.

Naratif perubahan masyarakat ini jelas menunjukkan bagaimana pembinaan terusan air dan benteng laut oleh manusia akhirnya membentuk taburan penduduk di sini— orang Melayu menjaga bendang di dalam, manakala orang Cina menggerakkan nadi perniagaan pekan dan hasil laut di bagan.

5. SUNGAI, JALAN RAYA, BATU TANDA DAN PERHUBUNGAN

Ada satu perkara yang selalu kita anggap biasa apabila memandu di Tanjong Karang hari ini. Kita masuk sahaja ke dalam kereta, keluar dari pekan, kemudian jalan terus membelah sawah. Beberapa minit kemudian sudah sampai ke kampung lain. Kalau hendak ke Sekinchan, terus sahaja ikut Jalan Bernam. Hendak ke Kuala Selangor, ikut jalan utama ke selatan. Semuanya terasa dekat kerana jalan raya sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan. Tetapi Tanjong Karang dahulu tidak bergerak dengan cara begitu.

a. Jalan Air

Sebelum wajah sawah itu menguasai pandangan, ada satu lagi dunia yang tidak begitu kelihatan dalam ingatan kita — dunia air. Sungai, paya, pesisir dan laut menjadi jalan perhubungan, dan di situlah Tanjong Karang mula berhubung dengan dunia luar. Sebelum jalan raya benar-benar mengikat kampung-kampung dan kawasan pertanian menjadi satu rangkaian, sungai dan jalan air mempunyai peranan yang jauh lebih besar. Sungai Tengi dan anak-anak sungainya bukan sekadar unsur alam dalam landskap Tanjong Karang. Sungai menjadi laluan. Barang boleh dibawa melalui air, manusia boleh bergerak dengan perahu, dan hasil dari kawasan pedalaman dapat dibawa menuju tempat yang mempunyai hubungan perdagangan.

Kedudukan Tanjong Karang membantu kita memahami mengapa air begitu penting dalam sejarah kawasan ini. Terletak di bahagian barat laut Daerah Kuala Selangor dan berhampiran pesisir Selat Melaka, kawasan ini berkait rapat dengan sistem Sungai Tengi yang mengalir melalui tanah rendah sebelum menuju ke kawasan pesisir. Pada zaman ketika jalan raya belum menjadi nadi perhubungan, sungai mempunyai fungsi yang jauh lebih besar daripada sekadar mengalirkan air. Ia menyediakan laluan, sumber makanan dan hubungan antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Di sini, sungai bukan latar belakang sejarah. Sungailah antara unsur yang membentuk cara manusia bergerak, menetap dan mencari kehidupan.

Pada 17 Disember 1880, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor merekodkan cadangan mengenai langkah untuk mencegah penyeludupan candu, termasuk kawalan terhadap kemasukan kargo melalui laluan pantai. Dalam rekod ini, Tanjong Karang dinyatakan secara khusus sebagai salah satu laluan yang berkaitan dengan pergerakan barangan secara tidak sah. Hal ini menjadikan dokumen bernombor 1957/0001228W penting dalam memahami kedudukan Tanjong Karang pada penghujung abad ke-19.

Kebimbangan kerajaan ketika itu bukan semata-mata mengenai candu, tetapi juga mengenai cara barangan tersebut dibawa masuk ke dalam daerah melalui laluan yang tidak dikawal. Kapal atau vesel yang mendaratkan kargo di pantai tanpa melalui pelabuhan perkapalan yang ditetapkan dicadangkan supaya boleh dikenakan tindakan, termasuk penyitaan. Dalam konteks ini, penyebutan Tanjong Karang menunjukkan bahawa kawasan pesisirnya perlu diberi perhatian dalam usaha mengawal pergerakan kargo dan membendung perdagangan candu secara haram.

Rekod ini dengan demikian memberikan gambaran bahawa Tanjong Karang sudah mempunyai kepentingan sebagai laluan pesisir pada tahun 1880. Kedudukannya di pantai menjadikannya sebahagian daripada ruang pergerakan barang melalui laut, dan pada masa yang sama mewujudkan cabaran kepada kerajaan kerana kapal boleh menggunakan kawasan pendaratan yang tidak melalui pelabuhan rasmi. Usaha untuk mengawal laluan tersebut menunjukkan bahawa kerajaan kolonial melihat pantai dan tempat-tempat pendaratan seperti Tanjong Karang sebagai kawasan yang perlu diawasi.

Cadangan kawalan ini juga memperlihatkan bahawa penguatkuasaan perdagangan tidak dilakukan secara terpisah di Selangor. Langkah yang dicadangkan mempunyai kaitan dengan rangkaian pelabuhan British di Melaka, Pulau Pinang dan Singapura, menunjukkan usaha untuk mengawal pergerakan barangan dari pusat perdagangan utama sehingga ke kawasan pesisir yang menjadi tempat kemasukan ke daerah. Dalam jaringan tersebut, Tanjong Karang muncul sebagai salah satu kawasan yang perlu diberi perhatian kerana kedudukannya di laluan pantai.

Oleh itu, dokumen tahun 1880 ini memberikan satu petunjuk awal bahawa Tanjong Karang bukan sekadar sebuah kawasan pertanian atau penempatan pedalaman, tetapi turut mempunyai fungsi dalam jaringan perhubungan dan pergerakan barangan melalui pesisir. Walaupun tujuan utama dokumen adalah membanteras penyeludupan candu, penyebutan Tanjong Karang dalam konteks laluan tersebut memperlihatkan kepentingan kedudukannya dalam sistem komunikasi dan perdagangan laut Selangor pada ketika itu.

Menariknya, kewujudan dunia maritim itu bukan sekadar andaian berdasarkan keadaan geografinya. Dalam The Lights and Small Shipping Enactment, 1902, nama Tanjong Karang muncul dalam jadual rasmi yang menyenaraikan rumah api dan lampu pandu arah di bawah pentadbiran Negeri-Negeri Melayu Bersekutu. Bersama-sama Tanjong Kramat, Kuala Selangor dan Pasir Penambang, Tanjong Karang berada dalam jaringan lampu yang digunakan untuk membantu pelayaran di perairan Selangor. Ini memberikan kita satu petunjuk penting: pada awal abad ke-20, Tanjong Karang bukan sekadar kawasan tanah di hujung pantai, tetapi sebuah tempat yang mempunyai hubungan langsung dengan laluan perairan yang perlu diurus dan dikawal oleh kerajaan.

Lebih menarik lagi ialah kewujudan duti cahaya atau light dues dalam enakmen yang sama. Kapal yang menggunakan rangkaian lampu tertentu dikenakan bayaran berdasarkan tonajnya. Ertinya, rumah api dan lampu pandu arah itu bukan sekadar kemudahan teknikal. Ia sebahagian daripada sebuah sistem pentadbiran maritim yang mempunyai peraturan, kadar bayaran dan mekanisme kutipan hasil. Nama Tanjong Karang yang muncul dalam jadual tersebut menunjukkan bahawa perairannya telah dimasukkan ke dalam sistem pelayaran yang diiktiraf dan ditadbir secara rasmi.

Di sinilah kita perlu berhati-hati. Dokumen itu tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa Tanjong Karang ialah sebuah pelabuhan besar seperti Klang, dan kita juga belum boleh mengatakan bahawa semua kapal yang melalui perairannya berhenti di Tanjong Karang. Tetapi dokumen tersebut memberi kita sesuatu yang jauh lebih kukuh daripada cerita lisan: ia membuktikan bahawa Tanjong Karang mempunyai kepentingan dalam jaringan navigasi perairan Selangor pada tahun 1902.

Kemudian muncul pula satu lagi lapisan yang lebih menarik. Enakmen yang sama menyediakan sistem lesen untuk junk, tongkang, bot penumpang, bot kargo dan bot nelayan. Pemilik perlu mendaftarkan maklumat vesel, pemilik dan nakhoda, malah dalam keadaan tertentu perlu menyediakan bon jaminan. Ini memperlihatkan bahawa dunia air di Selangor bukan dunia kecil yang bergerak tanpa peraturan. Bot-bot kecil yang membawa manusia dan barang juga sudah berada dalam lingkungan pengawasan kerajaan.

Bagi Tanjong Karang, kewujudan kategori bot kargo dan bot penumpang itu membuka satu persoalan yang sangat menarik. Apakah yang sebenarnya bergerak melalui perairan Tanjong Karang pada ketika itu? Hasil pertanian? Ikan? Hasil hutan? Nipah dan atap? Barang keperluan harian? Atau penumpang yang bergerak antara kampung-kampung pesisir dengan Kuala Selangor dan tempat-tempat lain? Enakmen 1902 belum memberikan jawapan kepada semua persoalan itu, tetapi ia memberitahu kita bahawa pergerakan manusia dan barang melalui air memang cukup penting untuk memerlukan sistem pelesenan rasmi.

Kalau kita melihat Tanjong Karang daripada sudut ini, sungai dan laut bukan lagi sekadar latar belakang kepada sejarahnya. Air ialah sebahagian daripada infrastrukturnya. Sebelum jalan raya moden menghubungkan Tanjong Karang dengan Kuala Selangor, Sekinchan dan Sabak Bernam, laluan air menyediakan satu bentuk perhubungan yang tidak memerlukan jalan tanah dibina merentasi paya dan hutan. Sungai menjadi jalan yang sudah tersedia oleh alam. Pesisir pula menjadi ruang pertemuan antara masyarakat tempatan, pedagang kecil, nelayan dan pengangkut barang.

Sebab itu kemunculan lampu pandu arah di Tanjong Karang pada awal abad ke-20 menjadi penting dalam membaca sejarah kawasan ini. Sebuah lampu tidak diperlukan di tempat yang langsung tidak mempunyai pergerakan pelayaran. Kewujudannya menunjukkan bahawa ada sebab untuk membantu vesel mengenal pasti dan menavigasi perairan tersebut. Namun, sejauh mana trafik itu, jenis kapal yang menggunakannya dan apakah barang yang dibawa, masih memerlukan kita membuka rekod pelabuhan, laporan kastam, rekod Jabatan Laut dan surat-menyurat pentadbiran untuk mendapatkan gambaran yang lebih lengkap.

Mungkin di sinilah sejarah Tanjong Karang menjadi lebih menarik daripada gambaran biasa yang kita warisi. Tanjong Karang bukanlah sebuah tempat yang tiba-tiba muncul apabila sawah dibuka. Sebelum bendang menjadi wajah utamanya, kawasan ini sudah mempunyai hubungan dengan air, sungai dan pesisir. Dan pada tahun 1902, hubungan itu sudah cukup jelas sehingga nama Tanjong Karang tercatat dalam sebuah undang-undang maritim negeri.

Jadi, apabila kita memandang Tanjong Karang hari ini, jangan hanya melihat ke arah bendang. Cuba bayangkan seketika keadaan lebih seratus tahun dahulu — ketika bunyi enjin lori belum memenuhi jalan, ketika jalan raya belum menjadi nadi utama kehidupan dan ketika sebuah perahu atau tongkang mungkin lebih berguna daripada sebuah kenderaan bermotor. Di kejauhan, lampu pandu arah membantu pelayaran. Di sungai, bot membawa manusia dan barang. Dan di sebalik semua itu, sebuah pentadbiran kolonial sedang mula menyusun, mengenakan lesen, mengutip duti dan mengawal dunia air yang menjadi sebahagian daripada kehidupan Tanjong Karang.

Tanjong Karang lama rupanya mempunyai sebuah wajah yang hampir kita lupakan — wajah maritimnya. Dan mungkin, sebelum kita benar-benar memahami bagaimana Tanjong Karang berubah menjadi salah satu kawasan pertanian penting di Selangor, kita perlu terlebih dahulu menyusuri semula sungai dan perairannya. Di situlah barangkali tersimpan cerita tentang Tanjong Karang sebelum bendang mengambil tempatnya.

Terdapat juga fail 1957/0295375W berkaitan pengambilan sebidang tanah sebagai tapak rasmi landing place di Tanjung Karang. Tarikh tepatnya perlu disahkan daripada dokumen asal sebelum diberikan secara muktamad. Begitu juga fail 1957/0295640W bertarikh 8 Disember 1948 berkaitan kontrak pembekalan cerucuk bakau untuk sesuatu projek pembinaan. Tajuk katalog yang tersedia belum cukup untuk memastikan keseluruhan konteks projek tersebut, maka rekod ini perlu diperiksa sebelum dikaitkan secara lebih terperinci dengan pembangunan Tanjong Karang.

Menjelang tahun 1948, Tanjong Karang telah mempunyai sebuah kemudahan pendaratan air yang diiktiraf secara rasmi oleh pihak pentadbiran. Hal ini dapat dibuktikan melalui rekod Arkib Negara Malaysia bertarikh 30 Oktober 1948 yang berjudul “Official Landing Place at Tanjong Karang” (No. Penerimaan 1984/0013130W). Kewujudan satu rekod rasmi khusus mengenai landing place menunjukkan bahawa lokasi tersebut bukan sekadar tempat perahu mendarat secara tidak formal, tetapi telah dikenal pasti dan diberi perhatian dalam urusan pentadbiran serta perancangan kawasan Tanjong Karang.

Namun begitu, istilah official landing place perlu ditafsir dengan berhati-hati. Rekod tersebut membuktikan kewujudan atau pengiktirafan rasmi terhadap tempat pendaratan, tetapi daripada maklumat katalog sahaja belum dapat dipastikan sama ada kerajaan pada tahun 1948 telah membina sebuah jeti baharu secara fizikal. Landing place boleh merujuk kepada tempat pendaratan perahu atau sampan yang telah ditambah baik, diselenggara atau ditetapkan secara rasmi, dan tidak semestinya sebuah jeti yang mempunyai struktur binaan kekal.

Oleh itu, lebih tepat untuk menyatakan bahawa pada tahun 1948 Tanjong Karang telah mempunyai kemudahan pendaratan bagi pengangkutan air yang diiktiraf secara rasmi oleh kerajaan. Rekod ini penting kerana ia menunjukkan bahawa selain jaringan jalan darat, pengangkutan melalui air masih mempunyai kedudukan tertentu dalam sistem perhubungan Tanjong Karang pada pertengahan abad ke-20. Walau bagaimanapun, bentuk sebenar kemudahan tersebut—sama ada jeti, pelantar, pangkalan perahu atau tebing sungai yang telah diperbaiki—hanya dapat ditentukan setelah kandungan asal fail diperiksa.

Pewartaan Rumah Api di Tanjong Karang dalam tahun 1902

Kadar Bayaran cukai laluan pelayaran di FMS dalam tahun 1902

Borang pendaftaran untuk Lesen Perkapalan/Pelayaran vessel ringan@tongkang dalam tahun 1902

Ada perjanjian perlu ditandatangani oleh setiap pemilik dan operator untuk lesen bot kargo, kapal ringan, tongkang dan sampan di Tanjong Karang mulai tahun 1902

Lain bayaran lesen untuk jenis bot dan kapal kecil yang berbeza

b. Jalan Raya

Apabila peneroka semakin ramai dan tanah semakin banyak dibuka, cara bergerak itu mula berubah. Rumah tidak lagi berdiri sebagai kelompok kecil yang terasing. Kampung mula memerlukan hubungan yang lebih tetap dengan pekan, pasar, sekolah dan pusat pentadbiran. Hasil pertanian pula perlu dibawa keluar dalam jumlah yang semakin besar.

Di sinilah jalan raya mula mengambil tempatnya. Usaha awal untuk membuka Tanjung Karang terpaksa ditunda kerana kos pembinaan yang terlalu tinggi akibat faktor bentuk muka bumi tanah paya. Rangkaian jalan raya belum wujud, dan pergerakan hanya bergantung kepada laluan sungai (Sungai Tengi). Namun, jangan kita bayangkan bahawa sebuah jalan raya muncul begitu sahaja lalu Tanjong Karang terus menjadi seperti hari ini. Pembinaan rangkaian jalan ialah proses yang panjang.

i. Era Awal Kolonial

Pada peringkat awal, ada jalan kampung, jalan ladang dan jalan tanah yang menghubungkan satu kelompok rumah dengan kelompok yang lain. Sebelum wujudnya jalan raya bertar moden, rekod kolonial British (seperti laporan residen dan tinjauan jurutera JKR awal) sememangnya mencatatkan kewujudan laluan sempit yang sering dipanggil sebagai "bridle path" (laluan denai/kuda) atau "cycle tracks" (lorong basikal awal/laluan jalan kaki). Laluan ini bukannya jalan raya lebar seperti hari ini, sebaliknya sekadar denai tanah merah atau jalan rintis bersaiz sekitar 3 hingga 6 kaki (1 ke 2 meter) sahaja lebar. Ia hanya muat untuk dilalui oleh pejalan kaki, basikal awal (velocipede/boneshaker yang baru diperkenalkan), atau haiwan tunggangan/beban.

Pada musim hujan, laluan ini akan bertukar menjadi lumpur pekat yang berselut dalam. Malah, banyak kawasan akan ditenggelami air (banjir kilat) akibat limpahan air sungai atau air pasang besar, menyebabkan laluan terputus sepenuhnya dan langsung tidak boleh dilalui oleh basikal.Manakala pada musim kemarau, apabila cuaca panas, tanah liat yang becak tadi akan mengering, meninggalkan permukaan yang keras, merekah, berbonggol-bonggol, dan sangat beralun. Penunggang basikal atau pengguna jalan pada era itu akan mengalami pemanduan yang sangat tidak selesa ("bumpy ride"). Namun, jalan-jalan kecil inilah yang akhirnya membentuk hubungan dengan jalan utama.

Laluan rintis ini membelah landskap liar yang didominasi oleh hutan nipah, hutan bakau di sebelah pantai, serta hutan belukar paya air tawar di sebelah darat. Perjalanan di laluan ini dianggap mencabar dan berbahaya pada waktu malam kerana ketiadaan sebarang lampu jalan, selain risiko ancaman haiwan liar seperti buaya muara, ular, dan harimau yang masih banyak direkodkan di kawasan belukar Selangor pada akhir abad ke-19.

Pada 20 Mei 1891, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor merekodkan penghantaran dua tender bagi pembinaan kandang kuda di Jeram, Tanjong Karang. Fail bernombor 1957/0025118W ini mengandungi 15 halaman dan menunjukkan bahawa pada ketika itu kerajaan sedang menyediakan kemudahan berkaitan penggunaan kuda di kawasan tersebut.

Pembinaan stables menunjukkan bahawa kuda merupakan sebahagian daripada keperluan operasi kerajaan di Jeram, Tanjong Karang. Kandang kuda diperlukan untuk menempatkan dan menjaga haiwan yang digunakan bagi urusan rasmi, khususnya dalam keadaan jaringan pengangkutan darat yang masih belum bergantung kepada kenderaan bermotor seperti zaman kemudian. Kewujudan kemudahan ini memberikan gambaran bahawa pergerakan pegawai dan urusan kerajaan di kawasan Tanjong Karang turut bergantung kepada sistem pengangkutan berasaskan kuda.

Penghantaran dua tender kepada pihak kerajaan juga memperlihatkan bahawa pembinaan kandang tersebut dilaksanakan melalui proses kerja awam yang formal. Ini menunjukkan bahawa pada tahun 1891, kemudahan kerajaan di Jeram, Tanjong Karang bukan sahaja melibatkan bangunan pejabat atau tempat tinggal pegawai, tetapi turut merangkumi infrastruktur sokongan untuk pergerakan dan operasi mereka.

Rekod ini penting dalam memahami keadaan Tanjong Karang pada penghujung abad ke-19 kerana ia memperlihatkan bahawa Jeram, Tanjong Karang sudah mempunyai keperluan kemudahan kerajaan yang tersusun pada tahun 1891. Kewujudan kandang kuda memberi petunjuk tentang cara pegawai kerajaan bergerak dan menjalankan tugas di kawasan tersebut sebelum perkembangan pengangkutan bermotor.

Pada 30 Julai 1891, Pejabat Jalan Raya dan Kerja Raya (P.W.D. Road Office) Kuala Selangor mengemukakan kepada Government Secretary, Selangor, satu anggaran bagi beberapa kerja yang perlu dilaksanakan di jalan sedia ada menuju ke Tanjong Karang dalam Daerah Kuala Selangor. Anggaran tersebut telah disediakan oleh District Superintendent Klang, manakala Mr. Spearing mengesyorkan agar keseluruhan kerja berkenaan dilaksanakan dengan segera, kecuali Item No. 3 yang dicadangkan supaya ditangguhkan terlebih dahulu untuk pemerhatian lanjut. Tajuk dokumen turut menunjukkan bahawa kerajaan dicadangkan supaya mendapatkan kerja tersebut melalui proses tender.

Keadaan jalan yang dilaporkan dalam surat ini menunjukkan bahawa masalah yang dihadapi bukan sekadar kerosakan biasa pada permukaan jalan. Berdasarkan pemerhatian peribadi pegawai yang menulis surat tersebut, jalan berkenaan pada masa-masa tertentu terdedah kepada banjir akibat “bad drainage”, iaitu sistem saliran yang tidak baik. Lebih penting lagi, beliau turut mengaitkan keadaan tersebut dengan “inefficient supervision originally”, yang menunjukkan bahawa kelemahan penyeliaan pada peringkat awal pembinaan atau pelaksanaan kerja terdahulu dipercayai turut menyumbang kepada masalah yang berlaku.

Oleh itu, dokumen ini memperlihatkan bahawa pada tahun 1891, jalan Tanjong Karang sudah merupakan jalan sedia ada yang berada dalam perhatian pentadbiran awam dan memerlukan kerja-kerja pembaikan atau penambahbaikan. Kerajaan bukan sahaja menyedari masalah yang berlaku, malah telah sampai ke peringkat menyediakan anggaran kos, mempertimbangkan pelaksanaan kerja secara segera dan mencadangkan supaya tender dipanggil. Dalam konteks ini, masalah banjir di jalan tersebut bukan sekadar keadaan yang diketahui oleh penduduk setempat, tetapi telah menjadi isu pentadbiran dan kejuruteraan awam yang direkodkan secara rasmi.

Nilai penting dokumen 30 Julai 1891 ini terletak pada hakikat bahawa ia memberikan bukti primer mengenai keadaan infrastruktur Tanjong Karang pada penghujung abad ke-19. Ia memperlihatkan bahawa kewujudan jalan tidak semestinya bermakna infrastrukturnya telah berada dalam keadaan baik. Sebaliknya, kerajaan terpaksa berhadapan dengan masalah saliran, banjir dan mutu penyeliaan kerja terdahulu sehingga memerlukan kerja pembaikan dilakukan semula. Dengan demikian, dokumen ini menjadi bukti bahawa pengurusan jalan Tanjong Karang pada tahun 1891 sudah melibatkan persoalan teknikal saliran, penyelenggaraan, kos kerja, penyeliaan dan prosedur tender, bukan sekadar pembinaan jalan semata-mata.

Rekod bertarikh 13 Oktober 1891 ini sangat penting kerana ia menunjukkan bahawa pada tahun yang sama ketika jaringan jalan menuju Tanjong Karang sedang berkembang, kerajaan juga sudah memberi perhatian khusus kepada keadaan dan penambahbaikan Tanjong Karang Road.

Dalam dokumen bernombor 1957/0027781W, Superintendent of Public Works Department, Kuala Lumpur, memaklumkan tentang keperluan menjalankan kerja-kerja pada Tanjong Karang Road, Kuala Selangor. Beliau mengesyorkan supaya Item No. 3 dalam anggaran kerja-kerja penambahbaikan jalan tersebut dilaksanakan, dan pada masa yang sama mengemukakan tender bagi kerja berkenaan. Beliau turut mengesyorkan agar tawaran daripada Mahomed Lah diterima untuk melaksanakan kerja tersebut.

Rekod ini memperlihatkan bahawa menjelang Oktober 1891, Tanjong Karang Road telah menjadi satu jalan yang cukup penting sehingga keadaannya dinilai secara rasmi oleh Public Works Department (PWD). Kerajaan bukan sekadar membina jalan baharu, tetapi sudah memasuki tahap penyelenggaraan dan peningkatan kualiti jalan yang sedia ada. Prosesnya juga memperlihatkan mekanisme pentadbiran yang jelas: keperluan kerja dikenal pasti, dimasukkan ke dalam anggaran, item kerja tertentu disyorkan untuk dilaksanakan, kemudian tender dikemukakan dan kontraktor dipilih.

Analisis kos untuk peruntukan pembinaan jalan Kual Selangor-Tanjong Karang
dalam tahun 1891 itu

Pada 24 Mac 1892, satu rekod rasmi Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor melaporkan tentang penyempurnaan kontrak pembinaan jalan dari Pasir Penambang menuju ke Tanjong Karang. Dokumen bernombor 1957/0030946W ini memberikan petunjuk penting bahawa pada awal dekad 1890-an, kerajaan Selangor sedang memperluaskan jaringan perhubungan darat ke arah Tanjong Karang.

Pembinaan jalan ini penting kerana Pasir Penambang berada di kawasan Kuala Selangor, manakala Tanjong Karang terletak lebih ke utara. Maka, pembinaan jalan dari Pasir Penambang ke arah Tanjong Karang menunjukkan usaha untuk mewujudkan hubungan darat yang lebih baik antara pusat Kuala Selangor dengan kawasan Tanjong Karang. Jalan ini bukan sekadar pembinaan setempat, tetapi merupakan sebahagian daripada proses memasukkan Tanjong Karang ke dalam jaringan komunikasi darat kerajaan Selangor.

Perkataan “completion of contract” juga mempunyai makna pentadbiran yang penting. Ia menunjukkan bahawa kerja pembinaan tersebut dilaksanakan melalui kontrak kerajaan, dan pada Mac 1892 terdapat laporan rasmi bahawa kontrak berkenaan telah disempurnakan. Ini memberi gambaran bahawa pembinaan jalan pada ketika itu telah mempunyai bentuk pentadbiran yang tersusun: kerja diberikan melalui kontrak, dilaksanakan, dan kemudian dilaporkan kepada pihak kerajaan apabila selesai.

Makluman penyempurnaan jalan raya K.Selangor-T. Karang dalam tahun 1892

Laporan Pegawai Daerah bagi tahun 1893 dan 1896 ini membawa kita lebih jauh ke dalam realiti harian di kawasan pesisir Selangor—sebuah dunia di mana sungai adalah lebuh raya utama, bahaya buaya mengintai di setiap batang kayu yang merentasi anak sungai, dan kapal-kapal pengangkut beras dan timah karam di batu karang yang tidak bertanda.

Laporan November 1896 daripada Encik H.C. Holmes, Pegawai Daerah, memberi kita pandangan tentang denyut nadi ekonomi kawasan itu. Timah masih menjadi komoditi utama, dengan jumlah eksport yang luar biasa besar pada bulan tersebut, walaupun pengangkutan terganggu oleh masalah di laluan kereta api dari hulu. Dua buah kapal wap kini sudah beroperasi setiap minggu dari Klang, tetapi ironinya, walaupun ada kapal moden, masalah birokrasi masih menghantui—ejen yang tidak menghantar dana yang mencukupi untuk membayar duti menyebabkan sebahagian timah terpaksa ditinggalkan di pelabuhan. Ini menunjukkan bahawa kemajuan teknologi tidak semestinya menyelesaikan semua masalah; urusan kertas dan kewangan tetap menjadi duri dalam daging pentadbiran kolonial.

Laporan Pegawai Daerah, H. C. Holmes, menggambarkan keadaan ekonomi dan pentadbiran daerah ketika itu. Beliau mencatatkan eksport bijih timah yang meningkat, insiden tongkang karam di Maxwell’s Channel, serta kerja‑kerja kaji hutan dan pembalakan di Rawang Road dan Kampung Nior. Namun yang paling relevan ialah catatan pada 28 dan 29 November 1896, apabila Holmes bersama Major Parnell melawat mukim Ujong Permatang, Tanjong Karang, dan Pasangan. Beliau menulis bahawa kawasan‑kawasan ini berada dalam keadaan memuaskan dan tanahnya subur.

Daripada catatan ini, kita dapat lihat bahawa pada hujung abad ke‑19, Tanjong Karang sudah diiktiraf sebagai mukim penting dalam daerah Kuala Selangor. Ia bukan sekadar kampung nelayan, tetapi sebahagian daripada jaringan pentadbiran kolonial yang dipantau secara rasmi. Laporan Holmes menunjukkan bahawa tanah di Tanjong Karang dianggap bernilai dan sesuai untuk pembangunan pertanian, sekaligus menjadi asas kepada projek sawah padi yang muncul beberapa dekad kemudian.

Kesimpulannya, keratan tahun 1896 ini menjadi bukti dokumentasi awal bahawa Tanjong Karang berada dalam keadaan stabil, subur, dan sudah pun menjadi sebahagian daripada perhatian pentadbiran kolonial — satu titik penting dalam perjalanan sejarahnya sebelum berkembang sebagai pusat pertanian utama Selangor pada abad ke‑20.

Pada 28 Mei 1898, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor merekodkan satu persoalan penting mengenai Bernam Road yang menghubungkan Tanjong Karang dengan Bagan Nacoda Omar. Dokumen bernombor 1957/0077322W bertajuk “Bernam Road between Tanjong Karang and Bagan Nacoda Omar – enquires whether there is any valid reason for continuing to keep up”. Tajuk ini menunjukkan bahawa kerajaan Selangor ketika itu sedang menilai semula keperluan untuk terus menyelenggara jalan tersebut.

Perkara yang penting di sini ialah penggunaan istilah “continuing to keep up”. Ini menunjukkan bahawa jalan antara Tanjong Karang dan Bagan Nacoda (Nakhoda) Omar telah pun menjadi sebahagian daripada jaringan jalan kerajaan dan memerlukan perbelanjaan penyelenggaraan. Persoalan yang timbul pada 1898 bukan lagi sama ada jalan itu perlu dibina, tetapi sama ada terdapat alasan yang masih sah untuk kerajaan terus membiayai dan mengekalkannya. Dengan kata lain, kerajaan sedang melihat semula nilai praktikal jalan tersebut berbanding kos yang diperlukan untuk menjaganya.

Kedudukan jalan ini juga penting dari sudut geografi. Tanjong Karang dan Bagan Nacoda Omar berada dalam lingkungan kawasan pesisir dan pertanian di utara Selangor, berhampiran sistem Sungai Bernam. Jalan tersebut menjadi sebahagian daripada hubungan darat antara kawasan Tanjong Karang dengan kawasan di sebelah Bernam. Rekod pentadbiran Selangor pada awal abad ke-20 juga menunjukkan bahawa Tanjong Karang dan Bagan Nakhoda Omar merupakan kawasan pentadbiran yang berasingan, masing-masing mempunyai penghulu.

Oleh itu, dokumen tahun 1898 ini boleh dilihat sebagai satu contoh bagaimana jaringan jalan kerajaan di utara Selangor tidak berkembang secara automatik. Setiap jalan perlu mempunyai justifikasi pentadbiran dan ekonomi. Apabila sesuatu jalan dianggap tidak lagi memberikan manfaat yang mencukupi, kerajaan boleh mempersoalkan sama ada wang awam patut terus digunakan untuk penyelenggaraannya. Ini memperlihatkan bahawa pembinaan dan penyelenggaraan jalan pada zaman tersebut berkait rapat dengan pertimbangan kerajaan tentang penduduk, perdagangan, pertanian, pergerakan pentadbiran dan kos penyelenggaraan.

Bagi sejarah Tanjong Karang, dokumen ini sangat bernilai kerana ia menunjukkan bahawa sebelum munculnya jaringan jalan raya moden pada abad ke-20, sudah wujud jaringan jalan kerajaan yang menghubungkan Tanjong Karang dengan kawasan Bagan Nakhoda Omar dan sistem komunikasi Bernam. Pada 1898 pula, kerajaan sudah sampai ke tahap menilai keberkesanan jaringan tersebut. Ini memberi gambaran bahawa Tanjong Karang bukan sebuah kawasan yang terputus daripada jaringan komunikasi negeri, sebaliknya telah dimasukkan ke dalam sistem pengangkutan darat yang perlu dirancang, dibiayai dan diselenggara oleh kerajaan. Jalan raya asal yang menghubungkan Kuala Selangor ke Tanjong Karang mula dibaiki dan dinaiktaraf secara berperingkat sebagai sebahagian daripada rangkaian Laluan Persekutuan 5 (FT5). Pembangunan jalan pesisir pantai barat Selangor ini bermula sejak awal abad ke-20 (sekitar tahun 1900-an hingga 1920-an) bagi menyokong aktiviti pertanian dan pembukaan penempatan di kawasan jelapang padi Tanjong Karang.

Bagi kawasan pertanian yang sedang berkembang, jalan bukan sekadar kemudahan untuk manusia. Jalan menentukan sama ada hasil tanaman boleh sampai ke pasar dengan mudah atau terpaksa melalui perjalanan yang lebih panjang. Padi, kelapa, getah dan hasil kebun mempunyai nilai yang berbeza apabila kos mengangkutnya berubah.

Sebab itu perkembangan jalan raya Tanjong Karang perlu dilihat bersama perkembangan pertaniannya. Apabila kawasan padi semakin berkembang, keperluan terhadap jalan yang lebih baik menjadi semakin jelas. Tanjong Karang tidak lagi hanya sebuah kawasan kampung yang bergantung kepada sungai. Ia sedang berubah menjadi sebuah kawasan pengeluaran pertanian yang memerlukan hubungan darat dengan kawasan lain.

Ada satu perkara yang mungkin kita tidak pernah fikir ketika melalui jalan lama dari Tanjong Karang menuju Sabak Bernam. Sebelum jalan itu menjadi jalan, apakah yang sebenarnya ada di situ? Tiada jalan berturap seperti yang kita kenal hari ini. Tiada deretan kenderaan yang membawa hasil sawah. Yang terbentang ialah tanah rendah, kawasan berair dan kampung-kampung yang sedang berkembang. Namun sedikit demi sedikit, satu laluan mula terbentuk — dan akhirnya menjadi penghubung penting sepanjang pesisir Selangor.

Apabila pentadbiran British mula memperluaskan sistem pengairan dan saliran pada dekad 1920-an hingga 1930-an, benteng pasang surut dan parit-parit besar dibina untuk mengurangkan kemasukan air masin serta mengeringkan kawasan rendah. Kerja saliran dan pembinaan benteng mengubah permukaan tanah, manakala tanah tambakan membantu menyediakan laluan yang lebih sesuai untuk perhubungan darat.

Tanah yang dikeluarkan daripada kerja-kerja tanah itu bukan sekadar dibuang. Dalam keadaan tertentu, bahan tambakan tersebut membantu meninggikan permukaan laluan. Sedikit demi sedikit, timbul jalur tanah yang lebih tinggi daripada kawasan sekeliling — cukup untuk manusia, kereta lembu dan kemudiannya kenderaan bermotor bergerak merentasi kawasan yang sebelumnya sukar dilalui. Apabila pertanian berkembang, laluan ini semakin penting. Ia menghubungkan Tanjong Karang dengan Sekinchan, Sungai Besar dan Sabak Bernam, membolehkan hasil pertanian, barang keperluan dan penduduk bergerak antara kampung dan pekan.

Apabila kerajaan mula membuka skim pengairan padi secara besar-besaran sekitar tahun 1932 hingga 1936, infrastruktur jalan pengangkutan darat mula diperkemas dengan lebih serius untuk membawa hasil pertanian keluar ke pelabuhan Kuala Selangor. Pertengahan 1930-an barulah jalan tanah dan lorong-lorong pengangkutan di tepi terusan mula dibina secara berperingkat seiring dengan pembukaan plot sawah pada tahun 1936 untuk membolehkan para pesawah membawa hasil padi mereka keluar. Pada peringkat awal, pergerakan mungkin masih bergantung pada tenaga manusia dan haiwan, tetapi apabila lori dan bas mula digunakan, jalan tanah yang dahulunya sederhana itu mendapat fungsi yang jauh lebih besar. Hasil pertanian kini boleh bergerak dengan lebih cepat dan lebih jauh. Kampung yang dahulu terasa terpencil mula mempunyai hubungan tetap dengan dunia luar.

Namun, jangan pula kita membayangkan bahawa semuanya terus menjadi mudah. Jalan di kawasan tanah lembut dan rendah sentiasa berhadapan dengan masalah mendapan, air bertakung dan kerosakan permukaan. Sebab itu pembinaan jalan di sini merupakan satu proses yang berperingkat, seiring dengan kerja-kerja saliran dan pembaikan infrastruktur. Rekod kolonial sendiri menunjukkan bahawa hubungan jalan antara Tanjong Karang dan kawasan utara terus menjadi perhatian pentadbiran sehingga selepas Perang Dunia Kedua.

ii. Jalan Jepun

Kalau hari ini kita melihat sebuah jalan yang lurus merentasi kawasan sawah, sukar untuk dibayangkan bagaimana laluan itu mula-mula dibuka ketika zaman perang. Di Tanjung Karang, kawasan pedalaman masih banyak terdiri daripada tanah lembut, belukar, nipah dan kawasan yang mudah digenangi air. Tetapi bagi tentera Jepun, keadaan tanah bukan alasan untuk menghentikan pergerakan mereka. Jalan tetap diperlukan, dan jalan perlu dibina dengan apa sahaja tenaga dan bahan yang ada.

Matlamat utama pembinaan jalan pedalaman ini adalah kepentingan logistik ketenteraan dan sekuriti makanan. Pihak Jepun memerlukan laluan terus yang selamat daripada intipan atau serangan udara Tentera Bersekutu di jalan pesisir pantai utama (FT5). Jalan pedalaman ini membolehkan mereka memasuki kawasan parit sawah dengan mudah untuk merampas hasil padi dan beras daripada pesawah tempatan secara paksa untuk dihantar ke markas mereka.

Pembinaannya banyak bergantung kepada tenaga manusia. Penduduk tempatan dan buruh dari kawasan berhampiran dikerahkan untuk membersihkan laluan, menebas semak, menebang pokok dan meratakan tanah. Kerja dilakukan secara manual dengan menggunakan parang, kapak, cangkul dan peralatan asas yang lain. Dalam keadaan pendudukan tentera, kerja sebegini dilakukan dengan kawalan yang ketat dan menjadi sebahagian daripada sistem buruh paksa yang digunakan Jepun.

Masalah terbesar ialah tanahnya. Jalan yang dibina di atas tanah lembut dan berair tidak akan bertahan jika terus ditimbus begitu sahaja. Disebabkan struktur tanah Tanjung Karang yang sangat lembut dan berlumpur (tanah jerlus), tayar lori tentera mudah terbenam. Bagi mengatasi masalah ini, Jepun menggunakan teknik jalan balak ringkas (corduroy road).

Batang-batang pokok kelapa atau kayu hutan yang ditebang disusun secara melintang di atas tanah paya untuk dijadikan asas tapak yang kukuh. Di atas susunan kayu tersebut, buruh dipaksa mengangkut tanah merah dan batu-batu kelikir kasar menggunakan raga/keranjang tanah untuk ditambak dan dipadatkan.Sebab itu, kawasan yang rendah perlu ditambak dan dipadatkan sedikit demi sedikit. Kayu atau batang pokok yang ditebang boleh digunakan sebagai asas di kawasan yang terlalu lembut, sebelum ditimbus dengan tanah dan bahan kasar bagi membentuk permukaan jalan yang lebih kukuh. Kaedah seperti ini memang sesuai digunakan dalam keadaan tanah yang mudah mendap dan tidak memerlukan jentera berat.

Kerja menggali parit juga penting. Air perlu dialirkan keluar dari kiri dan kanan jalan supaya permukaan tambakan tidak terus menjadi becak. Di tempat-tempat tertentu yang melintasi anak sungai atau alur air, lintasan kayu yang ringkas boleh dibina. Keseluruhannya, kerja tersebut merupakan satu proses yang perlahan tetapi berterusan—menebas, menggali, menambak, mengangkut tanah dan memadatkannya sehingga terbentuk satu laluan yang boleh digunakan oleh manusia, kenderaan dan bekalan.

Jalan seperti ini mempunyai nilai yang lebih besar daripada sekadar menghubungkan sebuah kampung dengan kampung yang lain. Dalam keadaan perang, jalan ialah sebahagian daripada sistem logistik. Ia membolehkan tentera bergerak, bekalan dihantar dan kawasan pedalaman dicapai dengan lebih mudah. Di kawasan pertanian seperti Tanjung Karang, laluan yang memasuki kawasan sawah juga memberikan akses kepada sumber makanan yang sangat penting kepada pentadbiran dan tentera Jepun.

Maka tidak hairanlah jika selepas bertahun-tahun berlalu, penduduk masih mengingati sesetengah laluan lama itu sebagai “Jalan Jepun”. Nama tersebut bukan sekadar merujuk kepada jalan yang pernah digunakan pada zaman pendudukan. Ia mengingatkan kita kepada suatu masa apabila jalan dibuka dengan tenaga manusia, tanah ditambak dengan kudrat tangan, dan sebuah laluan kecil di tengah-tengah sawah mempunyai kepentingan yang jauh lebih besar daripada apa yang kelihatan pada hari ini.

Pembinaan Jalan Jepun di Tanjong Karang semasa Perang Dunia Kedua

iii. Era Akhir Kolonial

Satu dokumen pembangunan selepas Perang Dunia Kedua memberikan petunjuk yang menarik. Dalam rancangan pembangunan sistem pengangkutan yang direkodkan pada akhir 1940-an, projek Tanjong Karang–Sekinchan Road disenaraikan dengan anggaran kos £182,000. Dokumen itu mencatat bahawa projek tersebut ketika itu baru bermula, dengan sasaran siap pada sekitar pertengahan 1950-an. Angka itu penting bukan semata-mata kerana jumlah wang yang diperuntukkan. Ia menunjukkan bahawa hubungan antara Tanjong Karang dan Sekinchan sudah dilihat sebagai satu hubungan pengangkutan yang memerlukan pembinaan jalan pada skala kerajaan.

Kepentingannya terus kelihatan dalam rekod selepas perang. Pada 9 Mac 1950, terdapat rekod mengenai pembinaan Tanjong Karang–Sabak Bernam Road, manakala pada 19 Jun 1953 pula terdapat satu lagi rekod khusus mengenai jalan yang sama. Pada 4 Januari 1955, Jabatan Perubatan dan Kesihatan Negeri Selangor turut mempunyai rekod mengenai road communication between Tanjong Karang and Sabak Bernam. Rangkaian rekod ini menunjukkan bahawa hubungan darat tersebut bukan perkara kecil, tetapi sebahagian daripada keperluan pentadbiran dan kehidupan masyarakat di kawasan pesisir.

Daripada laluan lama inilah terbentuk jaringan perhubungan yang kemudiannya berkembang dan berubah mengikut keperluan zaman. Dan di sinilah kita perlu membezakan antara jalan lama dengan jalan moden yang kita kenali hari ini. Tidak tepat untuk menganggap keseluruhan jajaran lama itu terus menjadi bentuk jalan moden yang sama. Laluan, permukaan dan standard jalan berubah mengikut zaman. Apa yang kekal ialah fungsi asasnya sebagai penghubung masyarakat pesisir. Sebahagian daripada jaringan lama itu kemudiannya berada dalam sistem jalan negeri, termasuk laluan yang hari ini dikaitkan dengan B53/Old Kuala Selangor Road.

Yang paling menarik ialah Hansard Parlimen pada 10 November 1965. Ketika itu Ahli Parlimen Sabak Bernam bertanya mengenai jalan Sabak Bernam–Kuala Selangor, dan menyebut jambatan papan di Tanjong Karang yang berbahaya kepada kenderaan berat. Menteri Kerja Raya menjawab bahawa kontrak $149,980 telah diberikan untuk membina jambatan baharu, dengan sasaran siap September 1966. Lebih jelas lagi, pada 10 Ogos 1965, Menteri Kerja Raya menjelaskan bahawa jambatan Sungai Tanjong Karang itu sebenarnya telah mula dibina lebih 10 tahun sebelumnya, tetapi terbengkalai kerana masalah tanah liat dan pergerakan tanah.

Apabila rangkaian jalan pesisir yang lebih moden berkembang selepas merdeka, khususnya dengan peningkatan dan pembinaan laluan Persekutuan 5, kedudukan jalan-jalan lama turut berubah. Laluan yang suatu ketika dahulu menjadi jalan utama mula mengambil peranan sebagai jalan kampung dan jalan alternatif. Tetapi perubahan fungsi tidak bermaksud sejarahnya terpadam. Sebahagian jaringannya kini dikaitkan dengan Jalan Negeri B53/B53/Old Kuala Selangor Road, sementara laluan Persekutuan 5 yang lebih moden mengambil alih sebahagian fungsi perjalanan jarak jauh. Antara Kuala Selangor dengan Tanjong Karang, terdapat bahagian jajaran B53 yang bertindih dengan koridor FT5. Namun, selepas kawasan Sungai Leman, kedua-dua laluan itu tidak lagi mengikuti jajaran yang sama dan berpisah mengikut laluan masing-masing.

Hari ini kita melihat sebuah jalan. Tetapi sejarahnya bermula lebih awal daripada permukaan laterit yang kita pijak. Jalan itu sebenarnya datang selepas satu perubahan yang lebih besar — perubahan terhadap tanah, air dan kehidupan manusia di sepanjang pesisir Selangor. Sebelum FT5 dinaik taraf menjadi lebuh raya 4 lorong seperti sekarang, jalan B53 inilah yang menghubungkan parit-parit utama dan kampung-kampung tradisi Melayu serta penempatan awal imigran. Rangkaian jalan pesisir ini dibina mengikut laluan sistem saliran (parit) yang digali untuk menyurutkan air paya bagi tujuan pertanian. [1, 2]

Perjalanan antara kedua-dua pekan itu, hari ini, terasa begitu biasa. Jarak jalan sekitar 26 kilometer. Tetapi angka itu tidak menceritakan kesukaran perjalanan generasi terdahulu. Pada zaman ketika jalan belum sempurna, perjalanan bukan sekadar soal jarak. Keadaan tanah, hujan, parit, sungai dan keadaan permukaan jalan semuanya boleh menentukan berapa lama seseorang sampai ke sesuatu tempat. Dan apabila jalan menjadi lebih baik, kehidupan kampung berubah sedikit demi sedikit.

iv. Batu Tanda

Pekan Tanjong Karang menjadi lebih mudah dicapai dari kampung-kampung di sekelilingnya. Sebaliknya, penduduk kampung mempunyai akses yang lebih mudah kepada kedai, pasar, pejabat kerajaan dan kemudahan awam. Hubungan dengan Sekinchan pula membuka laluan ke kawasan pertanian dan penempatan di sebelah utara. Jalan itu akhirnya menjadi lebih daripada sekadar jalan. Ia menjadi penghubung antara masyarakat.

Satu lagi perkara yang menarik pada jalan-jalan lama Tanjong Karang ialah sistem batu tanda jarak. Kita masih mendengar nama-nama seperti Batu 10, Batu 11 dan Batu 12 dalam kehidupan seharian. Nama itu bukan sekadar nama kampung yang muncul secara rawak. Ia mengingatkan kita kepada satu zaman apabila jarak di sepanjang jalan lebih mudah difahami melalui nombor batu.

Batu 10, misalnya, masih digunakan dalam alamat di Jalan Bernam di Tanjong Karang. Batu 11 pula muncul pada nama kawasan seperti Sungai Sireh dan beberapa institusi setempat, manakala Batu 12 digunakan di kawasan Sungai Burong. Bagi generasi hari ini, kita mungkin melihat “Batu 10” atau “Batu 12” sebagai nama tempat semata-mata. Tetapi pada asalnya, sistem seperti ini membawa maksud yang lebih praktikal: ia membantu orang mengetahui kedudukan mereka di sepanjang sesuatu jalan. Menariknya, sistem itu tidak hilang apabila keadaan jalan berubah. Sebaliknya, nombor batu terus hidup dalam nama kampung, sekolah, surau, kedai dan alamat rumah. Maka apabila orang Tanjong Karang menyebut “Batu 10”, “Batu 11” atau “Batu 12”, mereka sebenarnya sedang menggunakan sebahagian daripada bahasa geografi lama yang diwarisi daripada perkembangan jalan raya.

Tetapi jalan raya juga mengubah cara hasil pertanian bergerak. Pada zaman sebelumnya, pengangkutan air mempunyai kelebihan tersendiri. Barang berat boleh dibawa menggunakan perahu tanpa perlu melalui jalan tanah yang sukar. Apabila jalan darat semakin baik, lori pula mula memainkan peranan yang semakin penting. Perubahan ini mungkin kelihatan kecil, tetapi kesannya besar.

Hasil yang dahulu perlu dikumpulkan di tebing sungai atau diangkut secara berperingkat boleh dibawa terus ke pusat pengumpulan dan pengilangan. Barang keperluan pula boleh masuk ke kampung dengan lebih cepat. Kedai-kedai kampung mendapat bekalan yang lebih tetap. Hubungan antara petani dengan pekan juga menjadi lebih rapat. Lori bukan lagi sekadar kenderaan mengangkut barang. Ia menjadi sebahagian daripada ekonomi sawah.

Bagi kawasan pertanian seperti Tanjong Karang, kemunculan pengangkutan bermotor akhirnya mengubah rentak kehidupan. Musim menuai bukan sahaja bermakna orang turun ke sawah. Ia juga bermakna lebih banyak pergerakan lori, hasil padi, pekerja, mesin dan barang-barang yang berkaitan dengan kegiatan pertanian. Di sinilah kita dapat melihat satu perubahan yang lebih besar: jalan raya menjadikan Tanjong Karang sebahagian daripada rangkaian ekonomi yang lebih luas.

Perkembangan jalan juga membawa perubahan pada hubungan antara kampung. Dahulu sebuah kampung mungkin terasa seperti dunia kecilnya sendiri. Sungai, batas, kebun dan jalan tanah menjadi sempadan kehidupan harian. Apabila jalan raya semakin baik, sempadan itu mula terbuka. Orang kampung boleh pergi ke pekan dengan lebih mudah. Anak-anak boleh bersekolah lebih jauh. Guru boleh bergerak antara sekolah. Peniaga boleh membawa barang dari luar. Pegawai kerajaan boleh masuk ke kawasan kampung. Dan dalam keadaan kecemasan, orang sakit boleh dibawa keluar dengan lebih cepat.

Kemudian datang pula bas. Pada 1920-an, lori barangan runcit dan bas-bas kayu awal ("bas nyamuk") berkongsi jalan tanah merah atau batu kerikil ini dengan kereta lembu yang membawa hasil kelapa kering (kopra), pisang, dan padi ke jeti sungai terdekat. Bas membawa perubahan yang berbeza daripada lori. Lori menggerakkan barang, tetapi bas menggerakkan manusia. Apabila perkhidmatan bas berkembang, jarak antara kampung dan pekan menjadi lebih pendek dari segi sosial. Seseorang yang tinggal jauh dari pekan tidak semestinya lagi terputus daripada kehidupan pekan. Mereka boleh pergi membeli barang, berurusan dengan pejabat kerajaan, menghadiri sekolah atau bergerak ke kawasan lain tanpa perlu memiliki kenderaan sendiri. Inilah salah satu sebab mengapa sejarah pengangkutan tidak boleh dipisahkan daripada sejarah masyarakat. Jalan bukan sekadar membawa kenderaan. Jalan membawa peluang untuk manusia bertemu, berniaga, belajar dan berhubung.

Dalam perkembangan yang lebih moden, rangkaian jalan Tanjong Karang akhirnya menjadi sebahagian daripada sistem jalan raya negeri dan persekutuan yang lebih luas. Peta rangkaian jalan utama Selangor yang diterbitkan Kementerian Kerja Raya menunjukkan Tanjong Karang berada pada koridor penting di sepanjang Jalan Persekutuan 5, yang menghubungkan kawasan pantai barat Selangor ke arah Sekinchan dan seterusnya ke utara.

Hari ini laluan itu bukan lagi sekadar jalan yang menghubungkan dua pekan. Ia merupakan sebahagian daripada jaringan yang menghubungkan kampung-kampung, pusat pertanian, kawasan perdagangan dan bandar-bandar di sepanjang pantai barat. Bahkan perkhidmatan bas moden masih menunjukkan bagaimana jalan tersebut menjadi tulang belakang perhubungan tempatan. Laluan bas KS01, misalnya, menghubungkan kawasan Bandar Tanjong Karang dengan arah Sekinchan dan Kuala Selangor. Jalan-jalan inilah yang membolehkan kawasan pedalaman di koridor Kuala Selangor–Sabak Bernam diakses, memandangkan pengangkutan utama sebelum itu adalah bot menyusuri parit atau sungai.

6. AGENSI PERKHIDMATAN AWAM

Cuba korang bayangkan Tanjong Karang lebih seratus tahun dahulu. Belum ada hospital. Belum ada pekan seperti yang kita kenal hari ini. Belum ada deretan pejabat kerajaan, sekolah yang banyak, klinik, balai polis dan segala macam perkhidmatan awam yang sekarang ini kita anggap perkara biasa.

Tetapi satu soalan selalu bermain dalam kepala Atok. Bilakah sebenarnya kerajaan mula “hadir” di Tanjong Karang? Bukan hadir sebagai nama dalam peta. Bukan sekadar seorang pegawai yang datang sesekali dari Kuala Selangor. Tetapi hadir dalam bentuk perkhidmatan yang boleh dilihat dan dirasai oleh orang kampung — seorang penghulu yang mengurus masyarakat, polis yang menjaga keselamatan, guru yang mengajar anak-anak, pegawai yang mengurus pertanian, doktor yang merawat orang sakit.

Jawapannya mungkin lebih awal daripada yang kita sangka.

Pada akhir abad ke-19, Tanjong Karang masih merupakan sebuah mukim baharu yang sedang berkembang. Pusat pentadbiran daerah berada di Kuala Selangor, sedangkan kampung-kampung Tanjong Karang tersebar dalam kawasan pertanian yang semakin berkembang. Dalam keadaan seperti ini, kerajaan tidak mungkin mengurus semuanya dari jauh.

Maka muncullah penghulu. Penghulu bukan sekadar ketua kampung dalam pengertian moden. Dalam sistem pentadbiran kolonial, beliau menjadi salah satu mata dan telinga kerajaan di peringkat tempatan. Urusan penduduk, tanah, hasil, pertikaian dan pelbagai hal masyarakat perlu melalui rangkaian pentadbiran yang menghubungkan kampung dengan daerah.

i. Balai Polis Tanjung Karang

Dan rupanya, perkhidmatan polis juga sudah mempunyai sejarah yang lebih tua daripada yang selama ini kita sangka. Seawal 1884, Tanjong Karang sudah mempunyai hubungan dengan perkhidmatan polis. Ini penting. Sebab tahun 1884 membawa kita kembali ke zaman ketika Tanjong Karang masih jauh daripada gambaran sebuah kawasan sawah moden seperti yang kita kenal hari ini.

Pada 8 April 1884, satu laporan pemeriksaan ke Tanjong Karang merekodkan bahawa Superintendent of Police telah pergi ke sana dan memeriksa balai polis yang sedia ada. Catatan ini amat penting kerana ia memberikan bukti secara terus bahawa sebuah balai polis memang telah wujud di Tanjong Karang pada ketika itu. Dengan demikian, sejarah Balai Polis Tanjong Karang tidak bermula pada tahun 1889 sebagaimana yang mungkin disangka berdasarkan rekod pembinaan kemudian. Sebaliknya, bukti daripada laporan 1883 dan pemeriksaan April 1884 menunjukkan bahawa kewujudannya sudah dapat dikesan sekurang-kurangnya pada awal dekad 1880-an. Kehadiran Police Station bukanlah berlaku di sebuah kawasan kosong, tetapi dalam sebuah penempatan yang sudah mempunyai penduduk dan aktiviti kehidupan harian.

Namun keadaan fizikal balai tersebut ternyata sangat buruk. Superintendent of Police menyatakan bahawa bangunan Police Station itu telah “condemned” dan akan dirobohkan. Laporan tersebut menggambarkan keadaan tempat itu sebagai sangat daif dan tidak banyak cara untuk memperbaikinya. Walaupun demikian, perkara yang menarik ialah Collector tetap berpendapat bahawa sebuah balai polis perlu dikekalkan di Tanjong Karang. Sekiranya keadaan tersebut tidak dapat diperbaiki, barulah cadangan untuk mengeluarkan atau memindahkan station itu mungkin dipertimbangkan. Ini menunjukkan bahawa masalah utama bukanlah ketiadaan keperluan terhadap polis di Tanjong Karang, tetapi keadaan fizikal bangunan yang tidak lagi memadai.

Apabila muncul pula dokumen pada tahun 1889 mengenai “Plan and Specification of Tanjong Karang Police Station”, ia lebih munasabah dibaca dalam konteks sebuah station yang telah lama wujud tetapi memerlukan pembinaan atau penggantian kemudahan, bukannya sebagai bukti bahawa polis pertama kali diperkenalkan di Tanjong Karang pada 1889. Sama ada projek 1889 itu merupakan pembinaan semula, penggantian bangunan lama atau peningkatan station sedia ada masih perlu ditentukan daripada kandungan penuh fail tersebut.

Pada 17 Disember 1889, muncul pula fail 1957/0018083W, iaitu “Forwards Plan and Specification of Tanjong Karang Police Station”. Acting Superintendent of Public Works Department mengemukakan pelan dan spesifikasi bagi stesen polis tersebut, dengan peruntukan sebanyak $1,200 untuk kerja pembinaan yang telah diluluskan oleh Collector.

Perkembangan kemudahan polis diteruskan pada 2 Januari 1891 melalui fail 1957/0025846W mengenai urusan pembinaan kuarters polis Tanjung Karang. Ini menunjukkan bahawa kerajaan bukan sahaja memikirkan bangunan stesen polis, tetapi juga kemudahan tempat tinggal kelamin yang berkaitan dengan perkhidmatan polis. Daripada sebuah bangunan yang dianggap daif pada tahun 1884, kita dapat melihat usaha menyediakan kemudahan yang lebih tersusun pada awal 1890-an.

Dari sini bermulalah satu perjalanan panjang yang akhirnya menyaksikan Tanjong Karang berkembang daripada sebuah penempatan pesisir yang mempunyai balai polis kepada sebuah kawasan yang mempunyai struktur pentadbiran dan kemudahan awam yang semakin lengkap.

Pada 3 Mac 1898, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor merekodkan urusan pembaikan Balai Polis Tanjong Karang melalui fail 1957/0076030W. Dalam rekod tersebut, satu anggaran perbelanjaan berjumlah $429.80 telah dikemukakan untuk mendapatkan kelulusan dan perkenan kerajaan. Rekod ini memberikan bukti bahawa menjelang akhir abad ke-19, Balai Polis Tanjong Karang telah wujud sebagai sebuah kemudahan rasmi kerajaan dan memerlukan penyelenggaraan secara berkala.

Pengemukaan anggaran khusus untuk kerja pembaikan menunjukkan bahawa bangunan balai polis telah berada dalam keadaan yang memerlukan campur tangan kerajaan. Jumlah $429.80 pula menunjukkan bahawa kerja tersebut diuruskan melalui prosedur kewangan rasmi, iaitu anggaran kos perlu dikemukakan terlebih dahulu sebelum perbelanjaan dapat diluluskan. Hal ini memperlihatkan bahawa penyelenggaraan kemudahan kepolisan di Tanjong Karang telah dimasukkan dalam mekanisme pentadbiran dan kewangan kerajaan negeri.

Rekod ini juga penting kerana ia menunjukkan bahawa fungsi kepolisan di Tanjong Karang bukanlah sesuatu yang muncul hanya pada abad ke-20. Pada tahun 1898, sudah terdapat sebuah Balai Polis Tanjong Karang yang cukup penting sehingga kerajaan menyediakan proses rasmi bagi membiayai kerja pembaikannya. Dengan itu, balai polis merupakan antara institusi kerajaan yang telah bertapak dalam pentadbiran Tanjong Karang pada penghujung abad ke-19, bersama-sama dengan pejabat dan kemudahan awam yang lain.

Walau bagaimanapun, berdasarkan metadata fail sahaja, kita belum dapat menentukan bahagian bangunan yang rosak, jenis kerja pembaikan, punca kerosakan atau sama ada jumlah $429.80 itu akhirnya diluluskan dan dibelanjakan sepenuhnya. Perkara tersebut hanya dapat dipastikan melalui tujuh halaman dokumen asal. Yang dapat ditegaskan daripada rekod ini ialah pada Mac 1898, kerajaan Selangor telah menerima satu anggaran berjumlah $429.80 bagi kerja pembaikan Balai Polis Tanjong Karang dan sedang mendapatkan kelulusan rasmi untuk melaksanakan perbelanjaan tersebut.

Kemudian datang satu lagi rekod yang menarik perhatian Atok.1907. Pada tahun itu, kerajaan merekodkan pembinaan sebuah balai polis di Tanjong Karang, lengkap dengan kuarters untuk lima orang anggota dan sebuah rumah masak. Jadi, 1907 bukanlah permulaan sejarah polis di Tanjong Karang. Sebaliknya, ia menunjukkan satu perkembangan penting — daripada kewujudan perkhidmatan polis yang lebih awal kepada sebuah kemudahan polis yang lebih tersusun dan mempunyai penempatan anggota secara tetap.

Perbezaan itu nampak kecil, tetapi sebenarnya besar maknanya. 1884 memberitahu kita bahawa perkhidmatan polis sudah ada. 1907 pula menunjukkan bahawa kehadiran polis itu sudah berkembang menjadi sebuah institusi yang mempunyai bangunan, anggota dan kemudahan sokongan. Daripada sini kita boleh melihat satu pola yang menarik dalam sejarah Tanjong Karang. Perkhidmatan awam tidak muncul sekaligus. Ia tumbuh sedikit demi sedikit, mengikut perkembangan penduduk, ekonomi dan kepentingan pentadbiran kawasan tersebut.

Fail bertarikh 25 Oktober 1926, bernombor 1957/0244491W, merekodkan urusan tender untuk memindahkan Balai Polis Tanjong Karang ke simpang di Batu 7, Jalan Sabak Bernam. Rekod ini penting kerana ia menunjukkan bahawa pada tahun 1926 kerajaan bukan sekadar mempunyai balai polis di Tanjong Karang, tetapi sedang mengambil langkah rasmi untuk memindahkan kedudukan balai tersebut melalui proses tender.

Pemindahan itu mempunyai kaitan langsung dengan perkembangan rangkaian jalan raya. Lokasi baharu yang dinyatakan ialah junction at 7th mile, Sabak Bernam Road, menunjukkan bahawa balai polis hendak ditempatkan berhampiran satu titik persimpangan yang mempunyai kepentingan dari sudut perhubungan jalan. Ini memberi gambaran bahawa kedudukan balai polis turut dipertimbangkan berdasarkan keperluan untuk mengawasi dan memberikan perkhidmatan keselamatan kepada kawasan yang semakin berkembang di sepanjang laluan Tanjong Karang–Sabak Bernam.

Penggunaan sistem tender pula menunjukkan bahawa pemindahan balai polis tersebut merupakan satu kerja kerajaan yang dilaksanakan secara rasmi dan memerlukan kontraktor. Dengan kata lain, perubahan lokasi balai bukanlah keputusan kecil di peringkat tempatan, tetapi melibatkan proses pentadbiran dan perbelanjaan kerajaan negeri. Fail ini berada di bawah Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, yang memperlihatkan bahawa urusan tersebut masuk ke dalam rekod rasmi pentadbiran negeri.

Dari perspektif perkembangan Tanjong Karang, rekod tahun 1926 ini sangat menarik kerana ia memperlihatkan perubahan fungsi ruang. Jalan Sabak Bernam bukan lagi sekadar laluan penghubung antara penempatan, tetapi telah menjadi sebahagian daripada ruang yang memerlukan kehadiran institusi kerajaan seperti polis. Pemilihan simpang di Batu 7 sebagai lokasi baharu berkemungkinan memberikan akses yang lebih baik kepada penduduk dan kawasan di sekitarnya, walaupun sebab sebenar pemindahan masih perlu dipastikan daripada kandungan fail.

Oleh itu, fail 1957/0244491W boleh ditempatkan sebagai satu bukti penting dalam sejarah perkembangan institusi polis dan jaringan jalan Tanjong Karang pada 1926. Ia menunjukkan bahawa perubahan infrastruktur jalan turut mempengaruhi lokasi institusi pentadbiran dan keselamatan. Namun, untuk mengetahui di mana sebenarnya balai lama berada, mengapa ia dipindahkan, siapa yang membuat keputusan, berapakah kos pemindahan dan sama ada balai baharu benar-benar siap di Batu 7, kandungan penuh fail perlu diperiksa.

Pada 31 Julai 1928, kerajaan Negeri Selangor merekodkan satu urusan penting berkaitan bangunan Balai Polis lama di Tanjong Karang. Fail bernombor 1957/0252687W bertajuk Sanction to Sell by Public Auction the Old Police Station Building at Tanjong Karang menunjukkan bahawa kerajaan telah memohon kelulusan rasmi untuk menjual bangunan balai polis lama tersebut melalui lelong awam.

Rekod ini mempunyai hubungan yang jelas dengan perkembangan yang berlaku dua tahun sebelumnya. Pada 1926, kerajaan telah menguruskan tender bagi pemindahan Balai Polis Tanjong Karang ke simpang Batu 7, Jalan Sabak Bernam. Menjelang 1928, bangunan yang digunakan sebagai balai polis sebelum pemindahan itu telah dikenal pasti sebagai “old police station building”, iaitu bangunan lama yang tidak lagi diperlukan untuk fungsi kepolisan. Perkara ini memberikan petunjuk bahawa perubahan lokasi balai polis yang diusahakan pada 1926 telah membawa kepada penggunaan premis baharu.

Keputusan untuk menjual bangunan lama melalui lelong awam juga memperlihatkan bagaimana kerajaan menguruskan aset hartanahnya. Setelah sesuatu bangunan kerajaan tidak lagi diperlukan, ia boleh dilupuskan melalui prosedur rasmi dengan mendapatkan kelulusan pihak berkuasa negeri terlebih dahulu. Oleh itu, fail ini bukan sahaja berkaitan sejarah polis Tanjong Karang, tetapi turut memperlihatkan proses pentadbiran kerajaan dalam menguruskan bangunan dan harta kerajaan.

Dari sudut sejarah Tanjong Karang, peristiwa ini menunjukkan perubahan susunan institusi kerajaan pada dekad 1920-an. Kedudukan Balai Polis tidak kekal di lokasi lama, sebaliknya dipindahkan ke kawasan yang mempunyai hubungan dengan Jalan Sabak Bernam, manakala bangunan lama kemudiannya dilupuskan. Perubahan ini memperlihatkan bahawa perkembangan jaringan jalan dan penempatan mempunyai kesan terhadap lokasi institusi kerajaan di Tanjong Karang.

Dengan itu, fail 1957/0252687W bertarikh 31 Julai 1928 menjadi bukti penting bahawa dalam tempoh hanya dua tahun, berlaku satu proses lengkap daripada pemindahan balai polis kepada pelupusan bangunan lama. Bersama-sama fail tahun 1926, rekod ini membolehkan kita melihat dengan lebih jelas perubahan fizikal dan pentadbiran Tanjong Karang pada penghujung 1920-an. Walau bagaimanapun, lokasi tepat bangunan lama, nilai jualannya dan siapa yang membelinya masih perlu disahkan melalui kandungan lima atau lebih dokumen dalam fail tersebut..

Fail 1957/0285093W bertarikh 29 November 1935 merekodkan satu lagi episod penting dalam perkembangan institusi polis di Tanjong Karang, iaitu pemindahan Balai Polis Tanjong Karang ke tapak baharu. Rekod ini menunjukkan bahawa perubahan lokasi balai polis yang berlaku pada 1920-an bukanlah satu-satunya perubahan. Menjelang pertengahan 1930-an, kerajaan sekali lagi mengambil keputusan untuk memindahkan balai polis ke lokasi yang baharu.

Perkara ini menarik apabila dibandingkan dengan rekod 1926 yang merekodkan tender bagi pemindahan Balai Polis Tanjong Karang ke simpang Batu 7, Jalan Sabak Bernam, diikuti rekod 1928 mengenai kelulusan untuk menjual bangunan balai polis lama. Dengan adanya fail tahun 1935, terdapat bukti bahawa selepas kira-kira sembilan tahun, kerajaan sekali lagi berhadapan dengan keperluan untuk mengubah lokasi Balai Polis Tanjong Karang. Ini menunjukkan bahawa lokasi balai polis bukan sesuatu yang kekal, sebaliknya boleh berubah mengikut perkembangan penempatan, jalan raya dan keperluan pentadbiran keselamatan.

Namun, penting untuk membezakan apa yang benar-benar dibuktikan oleh rekod. Tajuk fail 1935 hanya menyatakan “Removal of Tanjong Karang Police Station to a New Site”. Ia belum memberitahu mengapa balai tersebut dipindahkan, di mana tapak baharu itu, sama ada bangunan baharu hendak dibina atau bangunan sedia ada digunakan, serta apa yang berlaku kepada tapak sebelumnya. Oleh itu, kita tidak boleh menyatakan sebab pemindahan hanya berdasarkan tajuk fail.

Jika dibaca bersama rekod 1926 dan 1928, bagaimanapun, fail 1935 menunjukkan bahawa sejarah Balai Polis Tanjong Karang mempunyai sekurang-kurangnya dua episod pemindahan dalam tempoh yang agak singkat. Pada 1926, kerajaan menguruskan pemindahan ke lokasi baharu dan pada 1928 bangunan lama dilupuskan melalui lelong. Pada 1935 pula, satu lagi pemindahan ke “new site” direkodkan. Rangkaian ini menunjukkan bahawa infrastruktur kepolisan Tanjong Karang mengalami penyesuaian berulang dalam tempoh 1920-an hingga 1930-an.

Pada 16 Ogos 1952, Jabatan Perancang Bandar dan Kampung merekodkan satu dokumen berkaitan Police Building Programme 1952 yang melibatkan penyediaan berek berkahwin (married barracks) untuk anggota polis di Tanjong Karang. Fail 1984/0015886W secara khusus merujuk kepada site plan, menunjukkan bahawa kerajaan bukan sekadar merancang penempatan anggota polis, tetapi telah sampai kepada tahap penyediaan perancangan tapak bagi kemudahan tersebut.

Pembinaan married barracks mempunyai makna tersendiri dalam perkembangan perkhidmatan polis. Ia menunjukkan bahawa penempatan anggota polis di Tanjong Karang mula dirancang bukan hanya sebagai kemudahan kerja, tetapi turut mengambil kira keperluan kediaman anggota yang telah berkeluarga. Dengan menyediakan tempat tinggal berhampiran tempat bertugas, kerajaan dapat menempatkan anggota polis secara lebih tetap di kawasan tersebut.

Tarikh 1952 juga penting kerana ia meletakkan projek ini dalam tempoh selepas Perang Dunia Kedua dan pada ketika Tanah Melayu sedang berhadapan dengan keadaan Darurat. Namun, berdasarkan tajuk dan metadata fail sahaja, kita tidak boleh menyatakan bahawa berek tersebut dibina khusus kerana Darurat. Apa yang dapat dipastikan ialah projek itu berada di bawah Police Building Programme 1952 dan melibatkan penyediaan married barracks di Tanjong Karang.

Rekod ini dengan demikian memberikan gambaran bahawa pada awal 1950-an Tanjong Karang sedang mengalami pengukuhan kemudahan pentadbiran kerajaan. Selain kemudahan jalan raya dan perkhidmatan awam yang lain, kerajaan turut merancang infrastruktur penempatan untuk anggota polis. Kewujudan pelan tapak pada Ogos 1952 menunjukkan bahawa pembangunan fizikal institusi kepolisan di Tanjong Karang telah mencapai tahap perancangan yang formal dan teratur.

Bagi sejarah Tanjong Karang, perkara ini amat bernilai kerana ia memperlihatkan bahawa perkembangan institusi kerajaan berjalan seiring dengan perubahan fizikal kawasan. Balai polis bergerak mengikut keperluan ruang dan perhubungan, dan perubahan lokasi itu sendiri boleh menjadi petunjuk kepada perkembangan Tanjong Karang sebagai sebuah kawasan penempatan dan pusat kegiatan yang semakin penting.

Dan polis hanyalah permulaannya. Selepas itu, kita akan bertanya pula: bilakah sekolah kerajaan mula muncul? Bilakah perkhidmatan kesihatan sampai ke Tanjong Karang? Bilakah pejabat pos, perkhidmatan pertanian dan jabatan-jabatan kerajaan mula berada lebih dekat dengan penduduk?

ii. Stesen Kastam di Tanjung Karang

Sejarah perkhidmatan kastam di Tanjong Karang dapat dibuktikan sekurang-kurangnya sejak tahun 1893. Sebuah rekod Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor bertarikh 3 Januari 1893 merekodkan urusan “Appointment of 1st Tidewaiter Garip as Clerk at Tanjong Karang & Md. Aris as 1st Tidewaiter – Recommends”. Rekod ini penting kerana ia secara jelas mengaitkan jawatan Clerk dan First Tidewaiter dengan Tanjong Karang. Dengan demikian, pada awal tahun 1893, Tanjong Karang sudah mempunyai perkhidmatan kastam yang mempunyai pegawai dengan jawatan rasmi. Rekod tersebut tidak memberikan bukti tentang bentuk atau lokasi bangunan tempat mereka bertugas, maka perkara itu tidak boleh dipastikan daripada rekod ini sahaja. (Arkib Negara Malaysia, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, 1957/0036648W, 3 Januari 1893.)

Kewujudan pegawai kastam di Tanjong Karang bukan sekadar catatan sekali lalu. Sebelas tahun kemudian, pada 8 Februari 1904, satu lagi rekod kerajaan Selangor bertajuk “Petitions Against the Customs Clerk, Tanjong Karang” menunjukkan bahawa jawatan Customs Clerk di Tanjong Karang masih wujud. Rekod ini memberikan bukti yang lebih jelas tentang kesinambungan perkhidmatan kastam di kawasan tersebut. Ia juga menunjukkan bahawa pegawai kastam di Tanjong Karang berurusan secara langsung dengan masyarakat sehingga tindakannya menjadi subjek petisyen kepada pihak kerajaan. Namun begitu, tajuk rekod tersebut tidak menyatakan bangunan atau alamat pejabat yang digunakan oleh Customs Clerk berkenaan. (Arkib Negara Malaysia, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, 1957/0114585W, 8 Februari 1904.)

Bukti yang lebih jelas tentang kewujudan sebuah premis yang secara rasmi disebut sebagai stesen kastam muncul pada tahun 1922. Rekod bertarikh 11 Januari 1922 mempunyai tajuk “Safe Attached to the Customs Station, Tanjong Karang”. Istilah “Customs Station, Tanjong Karang” dalam rekod rasmi ini merupakan bukti langsung bahawa pada ketika itu memang terdapat sebuah premis atau stesen yang diiktiraf sebagai stesen kastam di Tanjong Karang. Rekod tersebut juga menyebut sebuah peti besi yang dipasang atau ditempatkan berkaitan dengan stesen tersebut. Walau bagaimanapun, rekod ini tidak dengan sendirinya menentukan tahun pembinaan bangunan itu, kedudukannya, reka bentuknya atau sama ada bangunan tersebut merupakan premis yang sama digunakan oleh pegawai kastam pada tahun 1893. (Arkib Negara Malaysia, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, 1957/0219121W, 11 Januari 1922.)

Perkhidmatan kastam di Tanjong Karang kemudiannya sampai ke penghujungnya pada zaman kolonial. Sebuah rekod bertarikh 8 Julai 1932 mempunyai tajuk “Closing of the Customs Stations at Tanjong Karang …”. Tajuk rasmi ini memberikan bukti bahawa pada tahun 1932 berlaku penutupan stesen-stesen kastam di Tanjong Karang. Penggunaan bentuk jamak “Stations” perlu dikekalkan sebagaimana yang terdapat dalam rekod sehingga kandungan penuh fail diperiksa; ia belum cukup untuk menentukan sama ada terdapat lebih daripada satu premis kastam secara fizikal di Tanjong Karang atau istilah tersebut digunakan dalam konteks pentadbiran tertentu. (Arkib Negara Malaysia, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, 1957/0275211W, 8 Julai 1932.)

Daripada rangkaian rekod ini, satu perkara dapat dipastikan dengan agak kukuh: perkhidmatan kastam di Tanjong Karang telah wujud sekurang-kurangnya pada 1893, masih mempunyai Customs Clerk pada 1904, dan sebuah premis yang secara rasmi disebut “Customs Station, Tanjong Karang” telah wujud selewat-lewatnya pada 1922. Rekod tahun 1932 pula membuktikan bahawa stesen kastam tersebut kemudiannya ditutup. Oleh itu, tahun 1922 tidak wajar dianggap sebagai tahun bermulanya kastam di Tanjong Karang. Ia hanyalah tarikh paling awal yang setakat ini dapat kita buktikan melalui rekod yang secara terang-terangan menggunakan istilah “Customs Station”.

Yang masih belum dapat dipastikan daripada rekod yang telah dikenal pasti ialah lokasi tepat stesen kastam tersebut, tahun pembinaan bangunannya dan sama ada premis yang disebut pada 1922 merupakan premis yang sama dengan tempat pegawai kastam menjalankan tugas pada 1893. Begitu juga, belum ada bukti yang mencukupi untuk menyatakan bahawa pejabat kastam Tanjong Karang pernah berkongsi bangunan dengan balai polis.

Apa yang paling kukuh daripada keseluruhan bukti ini ialah perkembangan perkhidmatan tersebut dapat dijejaki melalui empat titik masa yang jelas: pegawai kastam di Tanjong Karang pada 1893, Customs Clerk pada 1904, Customs Station yang disebut secara rasmi pada 1922, dan penutupan Customs Stations pada 1932. Di luar rangkaian fakta tersebut, sejarah fizikal bangunan kastam Tanjong Karang masih memerlukan pencarian dokumen tambahan seperti pelan bangunan kerajaan, tender pembinaan, rekod sewaan, pembaikan premis, kuarters pegawai, laporan kastam dan peta lama.

Di situlah cerita sebenar tentang bagaimana kerajaan perlahan-lahan hadir dalam kehidupan orang Tanjong Karang mula terbuka.

7. SEKOLAH DAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT

Lembaran sejarah terperinci setiap gedung ilmu di Tanjong Karang, rentetan kisahnya tersangatlah panjang dan penuh dengan titisan keringat para pejuang pendidikan terdahulu.Dari zaman bangunan kedai papan sampailah ke era lebuh raya moden, setiap sekolah ini mempunyai cerita penubuhannya yang tersendiri untuk korang fahami satu persatu:

Kalau korang nak tahu pasal sejarah Sekolah Melayu lama dan Sekolah Kebangsaan (SK) yang dibina merentasi setiap parit serta blok kampung di Mukim Tanjong Karang 1 dan 2, sejarahnya bergerak seiring dengan fasa penebasan hutan paya. Dahulu, sewaktu rancangan tebas hutan pembukaan bendang era kolonial, pihak British membina sekolah-sekolah pondok kayu awal yang dinamakan Sekolah Melayu. Selepas negara kita mencapai kemerdekaan, keseluruhan sistem pondok dan sekolah rakyat tersebut telah diserap sepenuhnya menjadi Sekolah Kebangsaan (SK) yang serba moden bertaraf batu bata untuk keselesaan cucu-cicit pesawah seperti yang korang tengok hari ni.

Sementara itu, bagi kebajikan anak-anak buruh India di kawasan perladangan kelapa pedalaman, sekolah aliran Tamil seperti SJKT Ladang Sungai Terap didirikan di bawah kelolaan para Kangani (ketua buruh) bagi mengekalkan celik huruf bahasa ibunda mereka sebelum merdeka.

Nadi pendidikan menengah utama tempat atok ini mula ditubuhkan pada Mei 1959 dengan nama asal Darjah Menengah Melayu Tanjong Karang (D.M.M.T.K.). Pada peringkat awal, sekolah menengah sulung ini terpaksa menumpang kelas di bangunan Sekolah Umum Batu 7 dan Sekolah Cina Hwa Kiew ekoran ketiadaan kompleks bangunan sendiri. Kemasukan murid dari seluruh parit bendang yang melonjak tinggi mendorong pembinaan kompleks akademik baharu di Batu 8 Jalan Bernam pada tahun 1964 dengan nama SMK Tanjong Karang. Kompleks megah ini akhirnya dirasmikan secara besar-besaran oleh Menteri Besar Selangor, YAB Dato' Harun bin Idris pada 20 Julai 1968 yang seterusnya memberi nama rasmi SMK Dato' Harun sempena nama beliau sendiri.

Selain SMK Dato' Harun, mercu tanda pendidikan menengah di Mukim 1 dan 2 diperkasa oleh beberapa buah sekolah strategik luar bandar yang lain:

Sekolah Agama Menengah di bawah kelolaan JAIS yang dibina bagi meneruskan legasi pengajian kitab tradisi dan aliran Azhari bersepadu untuk anak watan daerah.

Kalau jalan raya membuka jalan keluar dari kampung, sekolah pula membuka satu lagi jalan yang tidak boleh dilihat dengan mata. Di situlah anak-anak kampung mula belajar membaca dunia yang lebih besar daripada bendang, sungai dan halaman rumah mereka. Mereka datang dari rumah yang berbeza, keluarga yang berbeza dan kadang-kadang daripada kelompok masyarakat yang berbeza. Tetapi di dalam sebuah bilik darjah, mereka duduk menghadap papan hitam yang sama. Sebab itu apabila kita bercakap tentang sejarah sekolah di Tanjong Karang, kita sebenarnya sedang bercakap tentang sejarah masyarakatnya.

a. Sekolah Melayu/ Sekolah Umum/ Sekolah Kebangsaan

Sekolah Melayu merupakan antara institusi penting dalam pembentukan kampung-kampung Melayu di kawasan ini. Pada zaman sebelum merdeka, pendidikan Melayu bukan sekadar soal membaca, menulis dan mengira. Sekolah menjadi tempat anak-anak petani mengenal dunia di luar lingkungan keluarga dan kampung. Guru pula bukan sekadar orang yang datang mengajar. Dalam masyarakat kampung, guru sering menjadi antara golongan yang mempunyai pengetahuan paling luas. Mereka membaca surat khabar, mengetahui perkembangan politik dan pentadbiran, berhubung dengan sekolah-sekolah lain dan menjadi tempat orang kampung bertanya tentang pelbagai perkara. Maka pengaruh seorang guru kadang-kadang jauh melampaui dinding sekolah.

Sebuah sekolah yang kecil boleh menjadi pusat kegiatan kampung. Mesyuarat boleh berlangsung di situ. Aktiviti masyarakat boleh dianjurkan di situ. Padang sekolah pula menjadi tempat anak-anak bermain dan masyarakat berkumpul. Dengan cara itu, sekolah perlahan-lahan menjadi sebahagian daripada struktur sosial kampung. Tetapi Tanjong Karang bukan hanya dihuni oleh masyarakat Melayu.

Perkembangan pertanian dan pembukaan tanah membawa masuk kelompok penduduk daripada latar belakang yang berbeza. Maka pendidikan juga berkembang mengikut keperluan masyarakat masing-masing.

Di kawasan Zon Mukim Tanjong Karang 1 yang memfokuskan kepada kawasan bendang atas dan pesisir pantai, berdiri megah SK Tanjong Karang di Batu 7 Jalan Bernam yang bertindak sebagai "Sekolah Ibu Perintis" paling tua di tempat kita. Pada tahun 1906 sistem pendidikan di Tanjung Karang telah diperkenalkan setelah infrastruktur yang sedia ada di Tanjung Karang dibaik pulih. Atas daya usaha Tok Penghulu Tanjung Karang, Penghulu Abdul Manan, sebuah bangunan sekolah telah dibina di atas tapak masjid lama Tanjung Karang.

Walaupun sistem pendidikan diperkenalkan, ramai ibubapa yang masih tidak memahami tentang pendidikan sekular kerana kebanyakkan ibubapa masih memerlukan khidmat anak mereka dalam membantu mereka membuat kerja seharian. Kehadiran murid pada tahun itu semakin merosot sehingga menyebabkan sekolah terpaksa ditutup.

Bangunan asal sekolah itu telah dibawa ke Bukit Belimbing, Kuala Selangor dan dibuka pula di sana. Budak-budak kampung di Tanjung Karang pada masa itu tidak menerima pendidikan di sekolah lagi namun mereka masih mengaji Al Qur'an di rumah seorang imam bernama Imam Puput. Pada masa yang sama, ketidak terimaan pendidikan di sekolah masih berlanjutan sehingga tahun 1918. Walaupun begitu, ibubapa mereka tidak berpuas hati kerana ketiadaan sekolah di Tanjung Karang.

Akhirnya atas usaha Penghulu Tanjung Karang ke-4 yang bernama Penghulu Raja Alang, kedai kepunyaan Imam Puput telah diubahsuai untuk dijadikan bangunan sekolah dan dikenakan bayaran sewa tahunan. Pada 9 Februari 1920, sekolah ini telah dibuka dengan bilangan murid seramai 45 orang dan 2 orang guru. Pada tahun 1925, sebuah bangunan kayu telah dibina untuk dijadikan sekolah dan diberi nama Sekolah Melayu Tanjung Karang.

Kisah sekolah perintis ini bermula seawal 9 Februari 1920 apabila desakan komuniti awal pesawah memerlukan sebuah tempat membasmi buta huruf. Disebabkan ketiadaan bangunan darat milik kerajaan pada waktu itu, penduduk kampung berpakat dengan pihak berkuasa tempatan untuk mengubah suai dan menyewa premis kedai papan kepunyaan Imam Puput di Batu 7 bagi dijadikan ruang kelas awal yang memuatkan 45 orang murid. Institusi yang pada asalnya dikenali sebagai Sekolah Melayu Lelaki Tanjong Karang ini mendapat bangunan kayu rasminya sendiri pada tahun 1925 sebelum berkembang pesat menjadi Sekolah Kebangsaan Tanjong Karang bertaraf Gred A hari ini.

Kini, sekolah ini memiliki prasarana kompleks bangunan konkrit 3 tingkat, makmal sains, makmal komputer, pusat sumber, serta padang luas yang digerakkan oleh kekuatan 40 hingga 45 orang guru untuk mendidik sekitar 550 hingga 650 orang murid.

Bergerak ke Batu 12, SK Sungai Burong dibuka bagi menampung gelombang keluarga pesawah Melayu majoriti keturunan Jawa dengan prasarana awal pondok kayu beratap nipah demi membasmi buta huruf, sebelum dinaik taraf menjadi bangunan separa bata pascamerdeka yang kini mempunyai blok bilik darjah lengkap, surau, makmal komputer, serta kantin berbumbung luas dengan profil semasa 30 orang guru dan sekitar 350 hingga 400 orang murid.

Manakala di Jalan Parit 1, SK Sungai Sireh mula didirikan susulan pembukaan kampung eko-tani pada tahun 1938 yang mana bangunan batu 2 tingkat baharu didirikan pada tahun 1969 ekor lambukan murid yang terlalu ramai selepas perang, memberikan sekolah ini prasarana mantap berupa bangunan tambahan, perpustakaan komprehensif, surau, serta mercu tanda Dewan Puan Sri Prof Datuk Dr Aishah Salleh yang kini mempunyai lebih daripada 600 pelajar yang diuruskan oleh sekitar lebih 60 Guru & Pentadbir.

Seterusnya bagi kawasan Zon Mukim Tanjong Karang 2 yang meliputi kawasan bendang pedalaman dan selatan, penubuhan sekolah sengaja dibuat jauh ke dalam parit pengairan untuk memastikan anak-anak pesawah di blok belakang tidak ketinggalan.

Di Blok D, SK Sawah Sempadan ditubuhkan pada tahun 1929 hasil inisiatif sekolah rakyat berupa bangunan kayu kecil beratap nipah di tepi bendang liar, sebelum penduduk kampung bermurah hati mendermakan tanah mereka seluas 2.5 ekar pada tahun 1934 untuk mendirikan dua buah bangunan kayu besar dengan 6 bilik darjah. Kini, prasarana modennya merangkumi blok bilik darjah bertingkat, perpustakaan, dataran perhimpunan berbumbung, dan kemudahan prasekolah integrasi yang diselia oleh kekuatan 20 orang guru berserta 4 Anggota Kumpulan Pelaksana (AKP) untuk mendidik 240 orang murid semasa.

Bagi SK Sri Tiram di Jalan Setanjung pula, fail sejarah merekodkan penubuhannya bermula pada 1 Disember 1949 semasa zaman darurat komunis dengan nama Sekolah Melayu Tiram Buruk yang mana profil awalnya hanya digerakkan oleh 4 orang guru untuk memikul amanah mengajar lebih 300 orang murid dari segenap pelosok Parit Serong. Sekolah ini sekarang tersergam indah dengan prasarana blok akademik konkrit Gred A, bilik guru berhawa dingin, pusat sumber digital, serta kemudahan sukan luar bandar yang menempatkan barisan pendidik sekitar 32 orang guru dengan enrolmen kukuh 400 hingga 450 orang murid.

Akhir sekali, SK Parit Serong dibuka pada era pascamerdeka ekoran jarak ke SK Sri Tiram yang agak jauh, bertujuan memastikan anak-anak kecil dari zon sempadan pengairan parit selatan mendapat akses persekolahan rendah tanpa perlu berjalan kaki meranduk selut Ban Kenal yang jauh. Sekolah parit pedalaman ini dilengkapi prasarana blok bilik darjah asas yang selesa, padang rekreasi mini, bilik kesihatan, serta stor sukan yang dianggotai oleh sekitar 18 hingga 22 orang guru dengan bilangan murid sekitar 200 orang anak watan tempatan.

b. Sekolah Vernakular Cina/ SJKC

Sekolah Cina mempunyai sejarahnya sendiri. Bagi masyarakat Cina, sekolah bukan semata-mata tempat mendapatkan pendidikan asas. Bahasa, tulisan, budaya dan hubungan dengan komuniti turut dipelihara melalui institusi pendidikan. Sebuah sekolah menjadi tempat generasi muda menerima bukan sahaja ilmu, tetapi juga sebahagian daripada warisan masyarakat mereka.

Kehadiran komuniti Cina di kawasan bandar dan perkampungan nelayan (Bagan) di Tanjong Karang sejak abad ke-19 membawa kepada penubuhan sekolah-sekolah vernakular ini bagi mengekalkan pendidikan ibunda. [1, 2]

Semasa zaman penjajahan British, sekolah-sekolah Cina di Tanah Melayu lazimnya ditubuhkan, dibiayai, dan diuruskan sendiri oleh para peniaga, pemodal, dan persatuan masyarakat Cina tempatan tanpa bantuan kewangan besar daripada kerajaan kolonial. [1, 2]

Di Tanjong Karang, terdapat dua sekolah Cina utama yang diasaskan sebelum merdeka:

Pendidikan vernakular di Mukim 1 dan 2 berkembang secara organik mengikut kluster ekonomi kaum yang bertapak di sana.

SJKC Ming Tee yang terletak di Kampung Tiram Buruk ditubuhkan secara rasmi pada tahun 1936 atas kemurahan hati Puan Woon Cheng Siew yang mendermakan premis kedai papan serta tanah seluas 1.2 ekar untuk anak-anak nelayan bagan.

SJK (C) Yit Khwan (Bagan Tanjong Karang) Ditubuhkan di kawasan perkampungan nelayan pesisir pantai (Bagan Sungai Yu). Sekolah ini dibina khusus bagi memberikan akses pendidikan kepada anak-anak komuniti nelayan Cina tempatan di kawasan muara dan pesisir.

SJKC Bagan Pasir yang dibina bagi mendidik komuniti anak-anak pesisir Selat Melaka.

Kini, kedua-dua sekolah tersebut telah diserap ke dalam sistem pendidikan kebangsaan sebagai Sekolah Jenis Kebangsaan (Cina) dan terus beroperasi dengan fasiliti yang moden:

SRJKC Tanjong Karang

Sekolah ini ditubuhkan di kawasan pekan untuk menampung anak-anak peniaga dan penduduk sekitar pekan. Pada awalnya, ia dikenali sebagai Sekolah Hwa Kiew sebelum namanya ditukar mengikut sistem kebangsaan. Sekolah ini sangat penting sehinggakan pada tahun 1959, kelas menengah Melayu terawal di Tanjong Karang pernah menumpang sementara di bangunan sekolah Cina ini sebelum bangunan sekolah menengah kebangsaan mereka sendiri siap dibina.

c. Sekolah Vernakular Tamil/ SJKT

Begitu juga dengan sekolah Tamil. Kehadiran masyarakat India di kawasan pertanian dan sektor pekerjaan tertentu menjadikan pendidikan Tamil sebahagian daripada sejarah sosial Tanjong Karang. Sekolah Tamil menyediakan ruang pendidikan dalam bahasa Tamil dan pada masa yang sama menjadi salah satu institusi yang mengekalkan hubungan komuniti.

Semasa zaman penjajahan British, sekolah Tamil mula ditubuhkan di kawasan sekitar untuk memenuhi keperluan pendidikan anak-anak pekerja imigran India di sektor pertanian dan perladangan.

SJK (T) Ghandiji (Ditubuhkan pada 1948): Sekolah Tamil yang paling ikonik di kawasan parlimen ini ialah SJK(T) Ghandiji, yang terletak di Parit 4, Sungai Burong (sempadan kawasan Sekinchan-Tanjong Karang). Sekolah ini mula diasaskan pada tahun 1948 (era kolonial pasca-Perang Dunia Kedua) bermula sebagai sebuah sekolah pondok ringkas bagi komuniti setempat.

Sekolah Ladang Sekitar: Di daerah Kuala Selangor yang lebih luas (merangkumi koridor jalan lama), pihak British dan pihak pengurusan ladang juga menubuhkan sekolah Tamil estet seperti SJK(T) Ladang Raja Musa (1928) dan (1926) bagi memenuhi syarat Labour Code kolonial.

Kini, sekolah-sekolah tersebut masih terus teguh beroperasi sebagai sebahagian daripada sistem pendidikan kebangsaan:

SJK (T) Ghandiji masih aktif menerima murid. Walaupun dikategorikan sebagai sekolah luar bandar dengan bilangan murid yang kompak (Sekolah Kurang Murid / Gred C), sekolah ini dilengkapi dengan kemudahan guru yang dedikasi dan aktif menjalankan pelbagai aktiviti akademik serta kokurikulum (seperti persatuan Pengakap dan Minggu Bahasa Inggeris).
Ia kekal menjadi satu-satunya sekolah jenis kebangsaan Tamil (SJKT) yang berada di bawah zon liputan Pusat Kegiatan Guru (PKG) Tanjong Karang.

d. Sekolah Agama/Sekolah Agama Menengah

Ada pula satu lagi bentuk pendidikan yang tidak boleh dilupakan — pendidikan agama. Di kampung-kampung Melayu, pendidikan tidak berhenti apabila loceng sekolah berbunyi dan murid pulang ke rumah. Masjid, surau dan rumah guru agama menjadi tempat anak-anak mempelajari al-Quran, fardu ain, tulisan Jawi dan asas agama. Sistem ini mempunyai akar yang berbeza daripada pendidikan sekolah kerajaan.

Jika sekolah Melayu memperkenalkan anak kampung kepada sistem pendidikan moden yang semakin berkembang, pendidikan agama pula menghubungkan mereka dengan tradisi ilmu Islam yang telah lama menjadi sebahagian daripada kehidupan masyarakat Melayu.

Kadang-kadang kedua-duanya bertemu dalam kehidupan seorang anak. Pada waktu pagi dia ke sekolah. Pada sebelah petang atau malam dia ke surau. Di sekolah dia belajar membaca dan menulis dalam sistem pendidikan moden. Di surau dia belajar membaca al-Quran, mengaji dan memahami asas kehidupan beragama. Dua dunia pendidikan ini tidak semestinya bertentangan. Dalam kehidupan kampung, kedua-duanya boleh berjalan serentak. Dan daripada gabungan itulah lahir satu generasi masyarakat yang mempunyai pengalaman pendidikan yang lebih luas daripada generasi sebelumnya.

Sekolah juga mengubah cara sesebuah kampung mengenali dirinya sendiri. Sebelum sekolah berkembang, identiti kampung banyak dibentuk oleh keluarga, keturunan, pekerjaan, agama dan hubungan sesama jiran. Selepas sekolah menjadi semakin penting, muncul pula satu pengalaman bersama yang baharu.

Kanak-kanak daripada beberapa keluarga duduk dalam bilik darjah yang sama. Mereka bermain di padang yang sama. Mereka menyertai acara sekolah yang sama. Mereka membesar bersama. Apabila mereka dewasa, hubungan yang terbentuk di sekolah itu tidak semestinya hilang. Ada yang menjadi guru. Ada yang menjadi kerani. Ada yang menjadi petani. Ada yang membuka kedai. Ada yang bekerja dengan kerajaan. Ada yang berhijrah keluar dari Tanjong Karang tetapi masih membawa nama kampung dan sekolah mereka bersama. Dengan kata lain, sekolah bukan sahaja menghasilkan orang yang tahu membaca. Sekolah menghasilkan jaringan manusia. Dan jaringan manusia inilah yang kemudian membentuk masyarakat moden Tanjong Karang.

Perkara ini menjadi semakin jelas selepas merdeka. Apabila negara memasuki zaman pembangunan baharu, pendidikan tidak lagi dilihat sekadar sebagai kemudahan asas kampung. Sekolah menjadi sebahagian daripada usaha membentuk generasi baharu yang mampu bergerak dalam ekonomi dan pentadbiran negara yang sedang berkembang. Tanjong Karang turut melalui perubahan tersebut. Sekolah bertambah baik. Bangunan yang dahulu sederhana digantikan atau diperluaskan. Kemudahan asas semakin meningkat. Bilangan murid berkembang seiring pertambahan penduduk. Hubungan sekolah dengan jabatan kerajaan juga semakin tersusun. Pada masa yang sama, pendidikan mula membuka peluang yang dahulu sukar dicapai oleh anak-anak petani.

Seorang anak yang lahir di kampung sawah tidak semestinya perlu menjadi petani seperti bapanya. Dia boleh menjadi guru. Dia boleh menjadi jururawat. Dia boleh menjadi pegawai kerajaan. Dia boleh menyambung pelajaran ke bandar. Dan apabila mereka yang berpendidikan itu kembali ke kampung, mereka membawa bersama pengetahuan dan pengalaman baharu. Inilah salah satu perubahan sosial terbesar yang berlaku secara perlahan-lahan selepas merdeka. Sawah masih ada. Kampung masih ada. Tetapi cita-cita anak kampung sudah mula melangkaui batas sawah.

Semasa zaman penjajahan British, pendidikan agama di Tanjong Karang tidak bermula sebagai sebuah bangunan "sekolah menengah" yang moden, sebaliknya bergerak melalui sistem tradisional dan pengajian tidak formal:

Pengajian di Rumah Imam dan Surau: Catatan sejarah tempatan menunjukkan bahawa selepas percubaan membina sekolah sekular pertama gagal pada tahun 1906, anak-anak kampung di Tanjong Karang menerima pendidikan agama melalui institusi rumah dan surau. Sebagai contoh, mereka belajar mengaji Al-Qur'an, asas tauhid, dan fiqh di rumah Imam Puput yang bertindak sebagai pusat pendidikan agama komuniti sehingga sekitar tahun 1918 dan diteruskan oleh ulama tempatan lain sepanjang era kolonial. [1]

Sistem Kelas "Darjah Khas": Menjelang akhir era kolonial, sistem pendidikan agama di Selangor mula disusun secara berperingkat oleh Jabatan Agama Islam. Kanak-kanak yang bersekolah Melayu pada waktu pagi akan menghadiri kelas agama atau kelas fardu ain (yang kemudiannya dikenali sebagai Darjah Khas) pada waktu petang.

Selepas era kolonial (pasca-merdeka), sistem pendidikan agama tradisional ini ditransformasikan menjadi rangkaian Sekolah Agama Menengah (SAM) dan Sekolah Rendah Agama (SRA) yang moden di bawah seliaan Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS) serta Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM).

Antara institusi pendidikan agama yang utama di Tanjong Karang hari ini termasuk Sekolah Agama Menengah (SAM) Tanjong Karang: Ini merupakan mercu tanda pendidikan agama paling utama di kawasan ini. Institusi ini pada asalnya bermula sebagai Sekolah Menengah Ugama Pekan Tanjong Karang, sebelum dinaik taraf kepada Sekolah Agama Menengah Rendah (SAMR) Bahasa Arab pada tahun 1975. Pernah dikenali sebagai SAM Seri Desa (1981), sekolah ini kini bertempat di sebuah kampus moden seluas 15 ekar di Batu 9 1/2, Jalan Bernam dan berstatus Sekolah Agama Bantuan Kerajaan (SABK).

Rangkaian SAM Mukim: Bagi menampung kepadatan murid di kawasan sawah padi dan kampung tradisi, terdapat banyak rangkaian sekolah agama lain di sekitar zon Tanjong Karang seperti SAMR Sungai Tengi Kanan, SAMR Batu 11, SAMR Blok 'S' Sungai Burong, dan SAMR Sungai Sireh.

Sistem Kelas Aliran Rendah (SRA): Di peringkat sekolah rendah, hampir setiap kampung dan parit di Tanjong Karang kini dilengkapi dengan bangunan Sekolah Rendah Agama (SRA) bersebelahan sekolah kebangsaan bagi memastikan kesinambungan pengajian fardu ain murid-murid moden.

Sekolah Agama Menengah Tanjung Karang

Maka apabila kita melihat kewujudan sekolah Melayu, Cina dan Tamil di Tanjong Karang, kita jangan terus melihatnya sebagai tiga sistem yang berdiri secara terasing. Lebih menarik kalau kita melihatnya sebagai cerminan kepada masyarakat yang sedang berkembang. Kombinasi sistem sekolah kebangsaan, sekolah jenis kebangsaan (Cina/Tamil), dan rangkaian sekolah agama di daerah ini mencerminkan struktur sosial masyarakat Tanjong Karang yang sangat unik dan tersusun sejak sekian lama.

Setiap komuniti membina institusi pendidikan berdasarkan keperluan mereka. Tetapi anak-anak daripada semua komuniti itu akhirnya membesar dalam ruang geografi yang sama — kampung yang sama, pekan yang sama, jalan raya yang sama dan ekonomi pertanian yang sama. Itulah wajah Tanjong Karang yang kadang-kadang tidak kelihatan apabila sejarah hanya diceritakan melalui angka keluasan sawah dan hasil padi.

8. KEMUDAHAN-KEMUDAHAN AWAM

i. Bekalan Air Bersih

Kalau disebut tentang air di Tanjong Karang, kita biasanya terus teringat kepada sawah yang terbentang luas. Memang tidak salah. Sejak pertengahan 1930-an, air menjadi nadi kepada rancangan besar kerajaan kolonial untuk menjadikan Tanjong Karang sebagai kawasan pengeluaran padi. Tetapi di sebalik terusan yang menghidupkan sawah itu, ada satu lagi persoalan yang jauh lebih dekat dengan kehidupan penduduk: dari mana mereka mendapatkan air untuk minum? Rupanya, sejarah air Tanjong Karang tidak semudah melihat air mengalir di dalam terusan.

Persoalan bekalan air untuk kegunaan manusia sebenarnya sudah menarik perhatian pentadbiran kolonial lebih awal. Pada tahun 1913, satu kajian geologi dijalankan di Daerah Kuala Selangor dan kawasan sekitarnya bagi menilai kemungkinan mendapatkan bekalan air yang baik daripada sumber bawah tanah. Kajian itu turut meneliti telaga artesian, telaga biasa dan lubang-lubang gerudi yang telah dibuat, selain keadaan geologi dan topografi kawasan. Laporan J. B. Scrivenor, Ahli Geologi Kerajaan, yang dilaporkan dalam Pinang Gazette pada 20 Mei 1913, menunjukkan bahawa kemungkinan mendapatkan bekalan air melalui telaga artesian telah dikaji dengan serius.

Hasil kajian itu bagaimanapun tidak begitu memberangsangkan. Walaupun terdapat bukti bahawa air bawah tanah boleh diperoleh pada kedalaman tertentu, keadaan geologi kawasan tersebut tidak memberikan keyakinan yang cukup untuk menjadikan penggerudian telaga artesian yang dalam sebagai pilihan utama bagi mendapatkan bekalan air minuman dalam kuantiti besar. Dengan kata lain, air bawah tanah memang ada, tetapi persoalannya ialah berapa banyak yang boleh diperoleh dan sama ada bekalan itu cukup boleh diharapkan untuk memenuhi keperluan penduduk.

Perhatian kemudian beralih kepada sumber air permukaan. Laporan tersebut mencadangkan kemungkinan menakung beberapa aliran sungai di kawasan Hutan Simpan Lembangan Bernam. Analisis terhadap air dari kawasan tersebut dilaporkan menunjukkan tahap ketulenan yang tinggi, manakala keadaan geografinya pula dianggap sesuai. Anggaran yang dibuat ketika itu juga menunjukkan bahawa kuantiti air yang tersedia mungkin mencukupi untuk keperluan daerah. Namun, semua ini masih berada pada peringkat kajian terhadap potensi sumber air. Ia belum boleh dianggap sebagai bukti bahawa Tanjong Karang pada ketika itu telah mempunyai sistem bekalan air paip.

Dua lubang gerudi di bahagian utara Sungai Tengi pula menghasilkan air yang banyak pada kedalaman masing-masing sekitar 45 kaki dan 150 kaki. Penemuan seperti ini menunjukkan bahawa sumber air bawah tanah sememangnya wujud di kawasan tersebut. Tetapi sekali lagi, kewujudan air bawah tanah tidak semestinya bermakna wujudnya bekalan air bersih yang disalurkan kepada penduduk. Kajian geologi hanya memberitahu kita tentang potensi sumber, bukan bahawa sebuah sistem bekalan air telah dibina.

Kemudian datanglah tahun 1936, dan di sinilah sejarah air Tanjong Karang mengambil arah yang berbeza. Kerajaan mula membangunkan sistem pengairan bagi menyokong penanaman padi. Air Sungai Tengi disalurkan melalui rangkaian terusan dan struktur kawalan air untuk keperluan sawah. Projek ini menjadi sebahagian daripada rancangan pembangunan pertanian yang lebih besar untuk membuka tanah dan meningkatkan pengeluaran padi di Tanjong Karang.

Tetapi jangan tersilap membaca sejarahnya. Air yang menghidupkan sawah bukan semestinya air yang diminum oleh penduduk. Sistem pengairan dibangunkan untuk mengawal dan mengagihkan air kepada kawasan pertanian. Ia tidak dengan sendirinya membuktikan kewujudan sistem bekalan air bersih untuk rumah-rumah penduduk. Dua sistem itu mempunyai tujuan yang berbeza dan sejarah pembangunannya juga perlu dibaca secara berasingan.

Selepas Perang Dunia Kedua, persoalan air untuk penduduk muncul dengan lebih jelas dalam rekod kerajaan. Pada 19 April 1949, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor membuka satu fail bertajuk Water Supply for Batang Berjuntai, Kampong Kuantan, Bukit Rotan and Tanjong Karang Area Including Pasir Penambang. Keterangan fail itu menyebut masalah “bad water supply” di kawasan-kawasan tersebut, dan urusan berkenaan berlanjutan sehingga tahun 1955. Rekod ini memberikan satu titik bukti yang penting: pada 1949, masalah bekalan air awam di Tanjong Karang sudah menjadi perkara rasmi yang memerlukan perhatian kerajaan.

Tetapi di sinilah kita perlu berhenti seketika dan tidak tergesa-gesa membuat kesimpulan. Rekod 1949 itu belum memberitahu kita bahawa Tanjong Karang tidak mempunyai bekalan air sebelum tahun tersebut. Ia juga belum memberitahu kita bahawa sistem air paip mula dibina pada 1949. Apa yang benar-benar dibuktikannya hanyalah bahawa bekalan air yang ada ketika itu tidak memuaskan sehingga menjadi satu masalah pentadbiran rasmi.

Pada awal 1950-an, persoalan bekalan air turut muncul dalam agenda pembangunan luar bandar. Laporan RIDA tahun 1951 menyenaraikan “Water Supply” sebagai salah satu bidang pembangunan. Namun, kewujudan perkara itu dalam agenda pembangunan tidak boleh terus diterjemahkan sebagai bukti bahawa sistem bekalan air bersih Tanjong Karang telah siap pada tahun tersebut. Kita masih memerlukan rekod projek, pelan, peruntukan, kerja pembinaan atau tarikh operasi sebelum sesuatu kesimpulan sedemikian boleh dibuat.

Sementara itu, kerajaan terus mengembangkan sistem air untuk pertanian. Pada tahun 1956, satu projek bernilai $2 juta diluluskan bagi memperkukuh bekalan air kepada kawasan penanaman padi di Kuala Selangor. Projek itu melibatkan pembinaan terusan sepanjang kira-kira 40,000 kaki bagi membawa air dari Sungai Bernam ke kawasan dalam skim tersebut. Perkembangan ini penting dalam sejarah Tanjong Karang, tetapi sekali lagi kita mesti membezakan antara air untuk sawah dengan air untuk diminum. Kehadiran terusan dan bekalan air kepada kawasan kampung tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa penduduk menerima air minuman terawat melalui paip.

Maka, apabila kita menyusun semula sejarah air Tanjong Karang, gambarnya menjadi lebih menarik. Pada tahun 1913, kerajaan kolonial sudah menyiasat dari mana bekalan air yang baik boleh diperoleh. Pada 1936, air Sungai Tengi mula memainkan peranan besar dalam pembangunan sawah padi.

Pada tahun 1949, persoalan bekalan air di Tanjong Karang telah sampai ke meja pentadbiran kerajaan Negeri Selangor. Fail Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor bernombor 1957/0296860W, bertarikh 19 April 1949, secara khusus merekodkan “Water Supply for Batang Berjuntai, Kampong Kuantan, Bukit Rotan and Tanjong Karang Area including Pasir Penambang”. Menurut deskripsi fail, Town Board Department telah membangkitkan masalah “bad water supply” yang melibatkan kawasan-kawasan tersebut, dan isu berkenaan direkodkan bagi tempoh 1949 hingga 1955.

Dengan demikian, sekurang-kurangnya pada 1949, bekalan air di Tanjong Karang sudah menjadi satu masalah awam yang memerlukan perhatian rasmi kerajaan.Pada 1949 pula, masalah bekalan air awam Tanjong Karang sudah direkodkan secara rasmi dan terus menjadi urusan kerajaan sehingga sekurang-kurangnya 1955. Selepas itu, pembangunan sistem air untuk pertanian terus diperbesar.

Tetapi satu persoalan masih tergantung — dan mungkin inilah bahagian yang paling menarik dalam sejarah kemudahan awam Tanjong Karang. Bilakah sebenarnya air bersih yang khusus untuk kegunaan penduduk mula mengalir melalui paip ke rumah-rumah dan pekan Tanjong Karang? Setakat rekod yang telah dikenal pasti, kita belum mempunyai tarikh yang cukup kukuh untuk menjawabnya. Dan selagi dokumen yang menentukan tarikh itu belum ditemui, lebih baik kita biarkan persoalan tersebut terbuka daripada mengisi ruang kosong sejarah dengan andaian.

Yang pasti, sejarah air Tanjong Karang bukanlah satu cerita tentang air semata-mata. Ia ialah cerita tentang dua keperluan yang berjalan serentak tetapi tidak semestinya mendapat perhatian pada masa yang sama — air untuk menghidupkan sawah dan air untuk menghidupkan kehidupan penduduknya.

Kemerdekaan pada tahun 1957 tidak serta-merta mengubah wajah Tanjong Karang. Sawah masih menjadi nadi kehidupan dan kampung-kampung masih bergantung kepada pertanian. Namun selepas merdeka, perubahan mula berlaku pada skala yang lebih besar. Tanjong Karang bukan lagi sekadar kawasan pembukaan tanah dan pengeluaran padi, tetapi mula berkembang sebagai pusat pertanian dan perkhidmatan bagi kawasan sekitarnya.

Perubahan paling ketara berlaku dalam cara pertanian diurus. Pengeluaran padi semakin masuk ke dalam sistem yang lebih tersusun, melibatkan pemasaran, penggredan, pengeringan, penyimpanan dan pengilangan. Pada tahun 1970, FAMA merekodkan latihan berkaitan operasi pemasaran padi Tanjong Karang, termasuk penggredan, pengeringan dan penyimpanan. Ini menunjukkan bahawa ekonomi padi ketika itu sudah berkembang jauh melampaui kegiatan menanam dan menuai semata-mata.

Mekanisasi kemudian mengubah cara kerja di sawah. Penggunaan jentera memerlukan pula tenaga manusia yang mempunyai kemahiran baharu. Perkembangan ini dapat dilihat melalui penubuhan Pusat Latihan Ladang Berjentera Tanjong Karang pada November 1975, yang kemudiannya berkembang sebagai pusat latihan kejuruteraan pertanian. Sawah yang dahulu bergantung terutama kepada tenaga manusia dan kaedah tradisional kini semakin bergantung kepada teknologi.

Pada masa yang sama, kegiatan ekonomi di pekan semakin berkembang mengikut keperluan pertanian. Petani memerlukan baja, benih, alat pertanian, mesin, alat ganti, pengangkutan dan perkhidmatan pembaikan. Perniagaan pula berkembang kerana hasil pertanian menghasilkan aliran wang yang lebih besar. Maka pekan Tanjong Karang semakin menjadi tempat pertukaran antara ekonomi sawah dengan ekonomi perkhidmatan.

ii. Bekalan Elektrik

Pada 17 April 1964, Berita Harian melaporkan bahawa rancangan membekalkan tenaga elektrik kepada lebih 7,000 orang penduduk Tanjong Karang, Selangor, telah siap dilaksanakan. Projek tersebut menelan belanja hampir $1 juta dan bekalan elektrik berkenaan diselenggarakan oleh Lembaga Pusat Leterik. Kerja pemasangan dawai dan kemudahan berkaitan pula meliputi kira-kira 17 batu sehingga ke sebuah stesen kecil berhampiran.

Berita ini memperlihatkan bahawa menjelang tahun 1964, Tanjong Karang telah memasuki satu tahap baharu dalam pembangunan infrastrukturnya. Bekalan elektrik yang dirancang bukan sekadar untuk sebuah bangunan kerajaan atau pusat pekan, tetapi untuk sebuah komuniti yang mempunyai lebih 7,000 penduduk. Jumlah tersebut menunjukkan bahawa penyediaan tenaga elektrik telah menjadi sebahagian daripada pembangunan masyarakat Tanjong Karang secara lebih menyeluruh.

Nilai projek yang hampir $1 juta juga memperlihatkan besarnya pelaburan infrastruktur yang diperlukan untuk membawa bekalan elektrik ke kawasan tersebut. Pemasangan rangkaian sepanjang kira-kira 17 batu menunjukkan bahawa cabaran pembangunan Tanjong Karang bukan hanya menyediakan elektrik di pusat penempatan, tetapi membawa rangkaian tersebut merentasi kawasan yang luas.

Dengan siapnya projek ini, Tanjong Karang tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada bentuk kehidupan luar bandar yang sebelumnya. Elektrik menjadi satu lagi unsur penting dalam perubahan fizikal dan sosial kawasan tersebut. Ia menyediakan asas kepada kemunculan kehidupan moden di rumah, premis perniagaan, sekolah dan kemudahan awam, walaupun bentuk sebenar penggunaan elektrik oleh penduduk pada peringkat awal masih memerlukan bukti daripada sumber lain.

Oleh itu, laporan 17 April 1964 ini penting bukan semata-mata kerana ia mencatatkan “bekalan letrik sampai ke Tanjong Karang”, tetapi kerana ia menunjukkan skala perubahan yang sedang berlaku. Lebih 7,000 penduduk menjadi sasaran, hampir $1 juta dibelanjakan dan rangkaian elektrik dibina sejauh kira-kira 17 batu. Tanjong Karang pada ketika ini sedang bergerak daripada sebuah kawasan pertanian yang dibangunkan melalui projek saliran dan penempatan kepada sebuah komuniti luar bandar yang semakin terhubung dengan kemudahan moden negara.

Perubahan seterusnya datang daripada penyelidikan pertanian. Selepas penubuhan MARDI pada tahun 1969, stesen penyelidikan padi di Tanjong Karang diserahkan kepada MARDI pada tahun 1971. Penyelidikan terhadap varieti padi, pembajaan dan pengeluaran benih menjadikan Tanjong Karang bukan sahaja kawasan pengeluaran, tetapi juga salah satu ruang penting dalam perkembangan teknologi pertanian negara.

Menjelang dekad-dekad berikutnya, skala kawasan pertanian Tanjong Karang sudah jauh berbeza daripada zaman peneroka. Data pembangunan pertanian menggambarkan kawasan pengairan Tanjong Karang yang meliputi hampir 20,000 hektar padi, sementara sebahagian jalur pantai yang dikeringkan digunakan untuk tanaman kelapa.

Namun satu perkara tetap tidak berubah: air masih menjadi asas kepada kehidupan Tanjong Karang. Sistem pengairan dan saliran menjadi semakin penting apabila pertanian berkembang, kerana kejayaan sawah bukan sahaja bergantung kepada tanah tetapi kepada keupayaan mengawal air.

Dengan itu, sejarah Tanjong Karang selepas merdeka bukanlah kisah meninggalkan pertanian. Sebaliknya, ia ialah kisah bagaimana sebuah kawasan pertanian dibangunkan menjadi masyarakat yang lebih kompleks — mempunyai hospital, pusat latihan, penyelidikan, kegiatan perniagaan dan institusi perkhidmatan, sambil sawah terus menjadi asas ekonominya. Tetapi pembangunan akhirnya membawa persoalan yang berbeza.

Hospital Daerah Tanjong Karang

Fail 1957/0291266W bertarikh 14 September 1946 membuktikan bahawa kerajaan Negeri Selangor telah mempertimbangkan secara rasmi cadangan penubuhan sebuah hospital di Tanjong Karang selepas Perang Dunia Kedua. Fail tersebut secara khusus membincangkan keperluan kakitangan bagi “Tanjong Karang Hospital”, menunjukkan bahawa perancangan itu turut melibatkan aspek tenaga kerja dan pentadbiran hospital. Ada kemungkinan cadangan 1946 tidak diteruskan, ditangguhkan, atau berubah bentuk. Selepas perang, kerajaan memang mempunyai banyak keperluan kesihatan dan pembangunan yang perlu ditangani.

Rekod kerajaan menunjukkan projek hospital baharu memang bergerak pada awal 1960-an. Dalam Hansard Parlimen pada 26 April 1962, kerajaan menyatakan bahawa hospital baharu 50 katil dengan kuarters kakitangan akan dibina di Tanjong Karang. Pada ketika itu, kerajaan menyebut penduduk Tanjong Karang sekitar 100,000 orang dan hospital tersebut akan melayani kawasan jelapang padi yang padat penduduknya. Hal ini kerana hospital terdekat berada jauh di Teluk Anson di seberang sungai dan Klang pada jarak yang jauh.

Fail 1981/0003607W, bertarikh 9 Januari 1963, daripada Jabatan Perubatan dan Kesihatan Negeri Selangor, merekodkan perkara berkaitan “Main Health Centre at Tanjong Karang”, dengan bahagian khusus mengenai “Hospital for Tanjong Karang.”

Ini membuktikan bahawa pada awal 1963, perancangan kemudahan kesihatan utama di Tanjong Karang telah berada dalam perhatian rasmi Jabatan Perubatan dan Kesihatan Negeri Selangor, dan hospital untuk Tanjong Karang merupakan sebahagian daripada perkara yang sedang dibincangkan atau dirancang. Yang paling penting ialah Hospital Tanjong Karang. Pembinaannya bermula pada tahun 1961 dan siap pada tahun 1965, dengan kos sekitar RM1.73 juta. Pada 22 September 1966, hospital tersebut dibuka secara rasmi oleh Sultan Selangor, Sultan Abdul Aziz Shah. Kapasiti asalnya 50 katil sebelum meningkat kepada 75 katil pada 1974, 103 pada 1980 dan 114 katil pada 1982.

Kewujudan hospital memberi petunjuk bahawa Tanjong Karang sudah berkembang melebihi sebuah kawasan kampung pertanian biasa. Ia memerlukan institusi kesihatan sendiri dan mula berfungsi sebagai pusat perkhidmatan kepada penduduk kawasan yang lebih luas.

iii. Pejabat Pos Tanjung Karang

Kalau hari ini kita masuk ke pejabat pos, mungkin yang kita nampak hanyalah kaunter, nombor giliran, bungkusan dan beberapa orang yang sedang menunggu urusan masing-masing. Tetapi dahulu, pejabat pos bukan sekadar tempat menghantar surat. Bagi sebuah pekan kecil seperti Tanjong Karang, pejabat pos pernah menjadi salah satu pintu yang menghubungkan orang kampung dengan dunia yang jauh di luar sana.

Sejarah awal Pejabat Pos Tanjong Karang yang dapat dikesan melalui kenangan masyarakat tempatan menunjukkan bahawa ia sudah beroperasi sekurang-kurangnya pada tahun 1950-an. Ketika itu, wajah pekan masih jauh berbeza daripada apa yang kita lihat hari ini. Bangunan-bangunan moden belum memenuhi deretan jalan, dan kehidupan pekan banyak berpusat pada pasar serta urusan harian penduduk dari kampung-kampung sekeliling.

Menurut memori orang lama, pejabat pos pada zaman tersebut terletak berhadapan dengan pasar basah lama Pekan Tanjong Karang. Lokasi seperti ini sebenarnya cukup masuk akal untuk sebuah perkhidmatan awam pada zaman dahulu. Pasar merupakan tempat orang berkumpul. Pesawah datang membawa hasil, penduduk kampung datang membeli keperluan, dan orang dari kawasan yang lebih jauh masuk ke pekan untuk menyelesaikan pelbagai urusan.

Maka pejabat pos pun menjadi sebahagian daripada perjalanan mereka. Selesai menjual hasil atau membeli barang, orang kampung mungkin singgah di pejabat pos. Ada surat hendak dihantar. Ada kiriman wang hendak dibuat. Ada berita daripada anak yang merantau. Ada pula khabar dari saudara yang tinggal jauh. Pada zaman ketika telefon belum menjadi barang biasa di rumah-rumah kampung, sehelai surat boleh membawa berita yang ditunggu berhari-hari.

Dan kalau beritanya terlalu penting untuk menunggu surat? Ada telegram. Bagi generasi hari ini, telegram mungkin kedengaran seperti sesuatu daripada dunia yang sudah terlalu lama berlalu. Tetapi dahulu, telegram mempunyai nilai yang besar. Berita kematian, kemalangan atau sesuatu kecemasan boleh disampaikan dengan jauh lebih cepat berbanding surat biasa. Pejabat pos menjadi tempat berita itu masuk dan keluar — kadang-kadang membawa khabar yang menggembirakan, tetapi tidak kurang juga berita yang membuat seseorang terdiam lama di hadapan kaunter.

Wang juga mempunyai perjalanan tersendiri. Sebelum kemudahan perbankan moden mudah dicapai oleh masyarakat luar bandar, urusan kiriman wang dan simpanan menjadi antara perkhidmatan penting pejabat pos. Bagi keluarga kampung, wang yang dikirim kepada anak yang belajar jauh dari Tanjong Karang bukan sekadar beberapa keping nota. Itulah duit belanja. Begitu juga wang yang dihantar pulang oleh anak yang bekerja di tempat lain. Ada jarak yang perlu dirapatkan, dan pejabat poslah salah satu jalannya. Sebab itu orang lama mungkin melihat pejabat pos dengan cara yang berbeza daripada kita hari ini. Ia bukan hanya bangunan kerajaan. Ia tempat mereka berurusan dengan dunia luar.

Kemudian Tanjong Karang berubah. Pekan semakin berkembang. Jalan raya menjadi lebih baik, bangunan kedai semakin banyak, kemudahan awam bertambah dan kehidupan masyarakat semakin bergantung kepada urusan yang lebih luas. Dalam perubahan itu, pejabat pos turut berubah wajah. Bangunan lama yang dikaitkan dengan era awal perkhidmatan pos akhirnya tidak lagi menjadi wajah utama perkhidmatan tersebut. Sebuah bangunan yang lebih moden dibangunkan di Jalan Kilang Padi, dan di situlah perkhidmatan pos Tanjong Karang terus beroperasi.

Tetapi bangunan boleh berubah. Sistem boleh berubah. Cara orang berurusan pun boleh berubah. Yang menarik ialah fungsi asasnya tetap sama: menghubungkan manusia. Dahulu melalui surat dan telegram. Kemudian melalui kiriman wang, urusan simpanan dan pelbagai perkhidmatan lain. Hari ini, dunia sudah mempunyai telefon pintar, internet dan pesanan segera. Berita yang dahulu mengambil masa berhari-hari kini boleh sampai dalam beberapa saat.

Namun, pejabat pos masih berdiri sebagai salah satu tinggalan penting daripada zaman ketika hubungan antara Tanjong Karang dengan dunia luar bergerak melalui kertas, setem, sampul surat dan telegram. Kalau kita berdiri di kawasan pekan lama dan cuba membayangkan Tanjong Karang pada tahun 1950-an, mungkin sukar untuk kita membayangkan betapa pentingnya sebuah bangunan kecil di hadapan pasar. Tetapi bagi orang yang hidup pada zaman itu, mungkin pejabat pos itulah tempat mereka menunggu berita. Tempat mereka menghantar berita. Tempat mereka mengirim wang. Dan kadang-kadang, tempat mereka menerima sebuah khabar yang boleh mengubah seluruh hari mereka.

Itulah sebabnya sejarah sebuah pejabat pos tidak sepatutnya hanya dicatat melalui tahun bangunan didirikan atau bila ia berpindah ke bangunan baharu. Di sebalik kaunter dan dindingnya ada sejarah kehidupan masyarakat — surat yang ditulis dengan tangan, wang yang dikirim kepada keluarga, anak yang menunggu khabar daripada ibu bapa, dan orang kampung yang datang ke pekan dengan urusan yang mungkin kelihatan kecil pada hari ini, tetapi sangat besar maknanya pada zaman mereka.

Pejabat pos Tanjong Karang mungkin bukan bangunan yang paling besar di pekan. Tetapi suatu ketika dahulu, di situlah dunia luar datang mengetuk pintu Tanjong Karang.

Wajah Asal Pejabat Pos Tanjong Karang

Serupa tapi tak sama..Perbandingan antaraPejabat Pos Lama Tanjong Karang dan Pejabat Pos Trong, Perak kini

Bangunan Pos Malaysia Tanjung Karang kini

Kaunter perkhidmatan yang serba moden dan berhawa dingin

iv. Pekan Sehari di Tanjong Karang

Ada pekan yang kita kenal melalui bangunan dan jalannya. Ada pula pekan yang kita kenal melalui bunyinya. Bagi Tanjong Karang, salah satu bunyi yang paling mudah mengembalikan ingatan kepada pekan lama ialah bunyi pagi Isnin — bunyi orang membuka kanopi, bunyi peniaga memanggil pelanggan, bunyi plastik dan bakul beralih tangan, dan sesekali bunyi motosikal yang menyelit di celah orang ramai.

Pagi Isnin memang lain sedikit di Tanjong Karang. Sebelum matahari naik tinggi, Pekan Tanjong Karang sudah mula menerima tetamu dari kampung-kampung sekeliling. Orang datang bukan semata-mata hendak membeli. Ada yang datang mencari sayur, ada yang mencari ikan, ada yang hendak membeli buah-buahan, dan ada yang sebenarnya datang kerana sudah menjadi kebiasaan. Jumpa orang kampung, berhenti sebentar. Tanya khabar. Sembang sedikit. Kemudian sambung berjalan.

Itulah Pasar Pagi Isnin, atau yang biasa disebut orang sebagai Pekan Sari. Kalau korang menyusuri pasar ini, yang paling cepat menangkap perhatian bukanlah papan tanda atau susunan gerainya. Yang menangkap perhatian ialah bau. Bau ikan segar bercampur dengan bau sayur yang baru dibawa turun dari kenderaan. Di sudut lain pula datang bau kuih-muih yang baru dimasak. Belum sempat kita nampak gerainya, hidung sudah terlebih dahulu memberitahu bahawa ada sesuatu yang sedap sedang menunggu.

Dan makanan di pasar ini ada ceritanya sendiri. Tanjong Karang lama dibentuk oleh masyarakat kampung yang datang daripada pelbagai latar, tetapi pengaruh Jawa begitu terasa dalam makanan dan kuih-muihnya. Sebahagiannya mungkin kelihatan biasa bagi orang kampung, tetapi bagi orang luar, itulah benda yang dicari. Kuih tradisional, makanan yang dibuat dengan cara lama, rasa yang tidak banyak berubah walaupun zaman sudah berubah.

Atok selalu fikir, begitulah sebenarnya warisan kampung dipelihara. Bukan semestinya melalui buku atau muzium. Kadang-kadang ia berada dalam sebuah dulang kuih di tepi jalan. Orang tua membuatnya seperti yang diajar oleh ibunya. Anak menjualnya di pasar. Orang kampung membeli dan membawanya pulang. Esoknya makanan itu masuk pula ke meja makan keluarga.

Pasar pula terus hidup. Sekitar jam enam pagi, kehidupan sudah bermula. Menjelang pagi, orang semakin ramai. Sebab itu kalau hendak mencari barang yang segar, datang awal. Jangan tunggu matahari sudah tinggi. Bila datang lewat, mungkin ikan yang dicari sudah habis, sayur yang cantik sudah dibeli orang, dan kuih yang paling kita suka tinggal bekasnya sahaja.

Begitulah adat pasar. Siapa cepat, dia dapat. Urusan jual beli di sini pun masih mempunyai wajah pasar tradisional. Wang tunai masih menjadi cara utama. Jadi, kalau Atok datang, bawalah duit kecil. Jangan nanti beli sekeping kuih harga seringgit, tetapi hulurkan not RM100. Peniaga pula yang pening mencari baki!

Tempat letak kereta pun satu cerita. Pagi Isnin, kawasan sekitar blok kedai Pekan Tanjong Karang boleh menjadi agak sibuk. Lagi hampir waktu puncak, lagi susah hendak mencari ruang. Sebab itu orang lama biasanya tahu satu perkara — kalau hendak ke pasar, jangan tunggu orang lain sudah memenuhi pekan. Tetapi semua kesibukan itu sebenarnya sebahagian daripada daya tarikannya. Sebab pasar bukan sekadar tempat orang membeli barang. Pasar ialah tempat sebuah masyarakat bertemu.

Di sinilah hasil tanah bertukar tangan. Di sinilah hasil laut sampai ke meja makan. Di sinilah kuih warisan terus dijual. Dan di sinilah orang kampung yang mungkin sudah lama tidak berjumpa boleh terserempak tanpa dirancang. Mungkin sebab itulah pasar pagi seperti ini sukar digantikan oleh pasar raya. Di pasar raya, kita datang membeli barang. Di pasar kampung, kita datang membeli barang — tetapi kita juga membawa pulang cerita.

Kalau suatu hari korang kembali ke Tanjong Karang dan mahu mencari wajah pekan yang masih dekat dengan kehidupan orang kampung, cuba datang pada pagi Isnin. Datang awal-awal, ketika matahari baru hendak naik. Berjalanlah perlahan-lahan. Dengar bunyinya. Hidu baunya. Tengok orangnya.

Mungkin di situlah Tanjong Karang yang sebenar masih bersembunyi — bukan pada bangunan besar, bukan pada jalan raya yang sibuk, tetapi di celah bakul sayur, ikan segar, kuih tradisional dan suara orang kampung yang sudah bertahun-tahun menjadikan pagi Isnin sebagai sebahagian daripada hidup mereka.

1/2 Bandingkan pengalaman korang di Pekan Sari di pekan Tanjung Karang kini dengan suasana pagi Isnin di pekan Tanjong Karang dalam tahun 1964 ini

2/2 Bandingkan pengalaman korang di Pekan Sari di pekan Tanjung Karang kini dengan suasana pagi Isnin di pekan Tanjong Karang dalam tahun 1964 ini

Memang kalau diikutkan sejarah dan geografi, rupa fizikal pekan tu dah banyak berubah, tapi kalau tengok tapak bumi, Pasar Isnin dengan Pasar Awam Tanjong Karang sekarang ni memang tak beranjak ke mana. Paksinya tetap teguh di tebing selatan muara Sungai Tengi tu, betul-betul di kawasan yang sama, seperti tahun 1960-an dahulu.

Rupa tebing sungai zaman muda-muda dulu memang jauh bezanya dengan sekarang. Dulu mana ada dataran berturap batu dengan parkir kereta luas macam ni? Kawasan tu dulu tanah merah yang lecak kalau hujan, dipenuhi pokok-pokok paku dan deretan pondok kayu beratap nipah. Jeti-jetinya pun cuma jeti kayu lama tempat perahu-perahu nelayan dan pekebun menambat tali selepas mudik dari hulu atau laut untuk memunggah hasil bumi. Riuh-rendah suasananya bila orang kampung bersesak tawar-menawar harga ikan segar sambil menghirup kopi pekat kat kedai papan.

Sekarang ni, kalau sesiapa singgah beli barang basah kat situ, memang nampak bangunan pasar konkrit yang tersusun moden dan canggih. Tapi kalau orang yang tahu sejarah, mereka tahu kedudukan pasar moden tu jaraknya tak lari mana pun, cuma beberapa puluh meter saja berganjak dari tebing air asal untuk keselamatan. Roh pekan Tanjong Karang ni memang melekat kuat dekat tebing selatan sungai tu, dan memang seronok bila ada anak muda yang masih faham dan hargai paksi geografi asal-usul tempat ni.

Gambaran suasana di pasar pagi Isnin di Tanjung Karang kini (2023)

TANJONG KARANG HARI INI

Bila orang sebut Tanjong Karang, kita selalu membayangkan sebuah pekan kecil yang dikelilingi sawah padi dan kampung-kampung. Tetapi bila kita tengok angka penduduk, barulah kita sedar bahawa Tanjong Karang yang kita nampak di mata sebenarnya jauh lebih kecil daripada masyarakat yang bergantung kepadanya.

Menurut data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), seluruh kawasan Parlimen P.095 Tanjong Karang mempunyai sekitar 59,862 orang penduduk. Majoritinya ialah Bumiputera, iaitu 78.2 peratus, diikuti masyarakat Cina 13.0 peratus dan India 8.5 peratus. Selebihnya terdiri daripada lain-lain serta bukan warganegara. Tetapi angka Parlimen itu merangkumi kawasan yang luas. Ada kampung, kawasan pertanian, sawah padi dan beberapa pusat penempatan. Jadi, kalau kita mahu melihat Tanjong Karang dengan lebih dekat, kita kena kecilkan sedikit pandangan.

Dalam sempadan Mukim Tanjong Karang, jumlah penduduknya sekitar 22,683 orang. Dan apabila kita masuk ke pusat bandar, iaitu Pekan Tanjong Karang, jumlahnya jauh lebih kecil — sekitar 4,979 orang. Menarik, bukan? Sebuah pekan yang penduduknya hanya beberapa ribu orang boleh menjadi pusat tumpuan kepada masyarakat yang jauh lebih besar di sekelilingnya.

Sebab itu pada pagi Isnin, misalnya, Tanjong Karang boleh kelihatan jauh lebih sibuk daripada apa yang dibayangkan oleh angka penduduk pekan. Orang dari kampung-kampung datang ke pasar. Ada yang membeli barang dapur, menghantar hasil, berurusan di kedai, ke pejabat kerajaan atau sekadar bertemu kenalan.

Pekan itu kecil, tetapi orang yang menggunakannya jauh lebih ramai. Dan mungkin di situlah letaknya wajah sebenar Tanjong Karang. Ia bukan sebuah bandar besar yang dikelilingi kawasan luar. Sebaliknya, ia sebuah pekan kecil yang menjadi nadi kepada masyarakat yang luas di sekelilingnya.

Apabila penduduk bertambah, pekan berkembang dan kemudahan semakin banyak, tanah Tanjong Karang mula menerima tekanan baharu. Sawah, kampung, pekan dan kawasan pembangunan semakin bertemu antara satu sama lain. Maka apabila kita berdiri di tepi bendang Tanjong Karang hari ini, jangan kita fikir apa yang terbentang di hadapan mata itu sekadar sawah. Di bawah tanah yang nampak tenang itu pernah ada hutan, paya dan air. Di atasnya pernah berdiri rumah-rumah peneroka yang membuka kehidupan dari hampir tiada apa-apa. Dari situlah kampung tumbuh, jalan terbina, sekolah muncul dan akhirnya lahir sebuah Tanjong Karang yang kita kenal hari ini.

Tanjong Karang berubah. Tetapi sejarahnya tidak hilang. Ia masih ada pada bendang yang kita pandang, pada sungai yang terus mengalir, pada nama kampung yang masih disebut, dan pada cerita yang diwariskan daripada satu generasi kepada generasi berikutnya. Mungkin itulah sebabnya Atok rasa, semakin kita mengenali sejarah Tanjong Karang, semakin kita sedar bahawa kita sebenarnya bukan sedang melihat sebuah tempat.

Kita sedang melihat jejak manusia yang telah hidup, bekerja dan membina kehidupan di atas tanah ini selama lebih daripada seratus tahun. Dan selagi bendang itu masih terbentang, selagi Sungai Tengi masih mengalir, selagi nama-nama kampung itu masih disebut — cerita Tanjong Karang belum selesai. Wallahualam.

RUJUKAN/BACAAN LUAS:

Berita Harian / Article, Illustration
Kempen penerangan besar2an PAS
23 October 1967 - KUALA LUMPUR, Ahmad. pAS PUSAT akan meranchangkan kempen penerangan-nya sa-chara besar2an di-Selangor awal November depan. Demikian Setiausaha Agong PAS, Ustaz Abdullah Zawawi memberitahu hari ini. Kempen itu akan dijalankan di-daerah2 Morib. Kapar. Kuala Langat. Tanjong Karang dan Sepang. Ustaz Abdullah berkata. PAS Selangor mempunyal harapan besar
176 words
Berita Harian / Article, Illustration
Keazaman PAS hendak tawan Tanjong Karang hanya angan2
9 May 1969 - TANJON6 KARANGj Khamis pEGAWAI Penerangan Perikatan bahagian Kuala Selangor, Enche' Ambia Sanusi kelmarin telah mensifatkan da'awaan PAS hendak menawan kerusi Dewan Negeri Tanjong Karang dalam pilehanraya 10 Mei ini sa-bagai angan2 "Mat Jenin." Saya tidak nampak yang PAS boleh menawan kerusi Dewan
515 words
Berita Harian / Article
PAS sanggup melawan siapa saja chalun UMNO di-Tg. Karang
13 November 1967 - y} A B A K BERNAM, Ahad.—PAS sadikit pun tidak gentar untok melawan chalun UMNO di-Kawa-san Tanjong Karang dan Kuala Selangor dalam pilehanraya Kebangsaan y a n g akan datang. Ini telah di-nyatakan kapada Berita Harian oleh saorang tokoh PAS di-Tan-jong
332 words
Berita Harian / Article
PEGAWAI2 P-RAYA PAS TG. KARANG DI-BERI KURSUS
22 January 1968 - T*ANJONG KARANG, A Ahad. PAS Chawangan Tanjong Karang dan Kuala Selangor telah memlleh sa-ramai 20 orang pegawal penerangan dan 20 orang pegawai pllehan raya untok menghadapi pUehan raya umum 1969. PAS dl-situ juga telah menyusun ranchangan bagl mengadakan kursus dalam 28 buah chawang-an-nya
277 words
Berita Harian / Article
PAS LETAKKAN DUA CHALUN DI-TG. KARANG
2 April 1969 - T»ANJONG KARANG. Selasa. PAS chawangan Kuala Selangor dan Tanjong Karang akan menentang chalun2 Perikatan dalam pilehanraya bulan Mei depan, kata sa-orang Juruchakap PAS dichawangan tersebut. Menurut juruchakap ltu, PAS akan meletakkan dua orang chalunnya di-Dewan Undangan Negeri bagi kawasan Tanjong Karang dan Dewan Parlemen.
184 words
Singapore Standard / Article
Councillors Tour Tanjong Karang Area
7 September 1951 - Councillors Tour Tan j ong Karang Area KUALA LUMPUR, Thurs.— A party of Selangor State Councillors and officials spent almost the whole day today visiting Tanjong Karang padi area and other interesting spots m the locality. Led by the State Secretary. Selangor, Inche Abdul Aziz,, the party travelled m a
200 words
Berita Harian / Article
PAS tuboh 5 ranting
27 September 1968 - TANJONG KARANG KhaniLa—Chawangan PAS Tan»ong Karans dan Kuala Selansor telah beriava menubohkan lima buah rantini? baru di-kedua2 kawasan Kuala Selangor dan Tanjong Karang daiam masa lima bulan sahaja. Dcngan penubohan lima buah rantmg itu sekarang ini PAS chawangan Kuala Sedan Tanjong Karant; mempunyai sa-banvak 30 buah
74 words
Berita Harian / Article
PAS Tanjong Karang dan Kuala Selangor anjor kursus p-raya
20 November 1967 - cabak bernam, Ahad. PAS Chawangan Tanjong Karang dan Kuala Selangor akan mengadakan k u r s u s pilehanraya-nya tidak iama lagl. Kursus tersebut dluntokkan kapada semua ahli2 Jawatankuasa hari ranting2 PAS di-Kawasan Tanjong Karang dan Kuaia Selangor. Ini telah di-nyatakan
190 words
Berita Harian / Article
Pejabat untok uruskan hal2 ra'ayat tutup?
29 August 1960 - tW* SELAneoT pEJABAT Penoiong 1 Pegawai Daerah Tanjong Karang pada masa ini belum dapat di-pastikan sama ada akan di gunakan sa-bagai sa-buah pejabat khas yang lengkap dengan kakitangan-nya atau pun di-tutup terus. Inl telah di-terangkan oleh Inche' Tahir Abd. Rahim, Pegawai Daerah Kuala Selangor
190 words
Berita Harian / Article
Sidang UMNO Kuala S'gor 18 Jan.
16 January 1971 - KUALA SELANGOR, Juma'at.—Meshuarat Agong Perwakilan UMNO Bahagian Kuala Selangor yang di-jadualkan berlangsong di-Dewan Masharakat Tanjong Karang pada 7 Januari lalu, telah di-tang-gohkan pada 18 Januari ini di-tempat yang sama. Demikan di-nyatakan oleh Ketua UMNO bahagian tersebut, Enche Kamaruzaman bin Haji Ahmad yang juga menjadi
130 words
Berita Harian / Article, Illustration
PAS da'awa menembusi 'kubu' UMNO
30 April 1969 - HARAPAN PAS MEREBUT KERUSI NEGERI TG. KARANG CHERAH TANJONG KARANG, Selasa. pAS yang meletakkan tiga orang chalun-nya di-kawa-san Parlemen Kuala Selangor menyatakan keyakinan-nya akan dapat menawan kerusi Dewan Negen Tanjong Karang dalam pilehanraya 10 Mei ini. Demikian di-nyatakan oleh Setiausaha PAS chawangan Tanjon? Karanj? dan
318 words
Singapore Standard / Article
Association To Help Padi Planters
18 July 1955 - Association To Help Padi Planters KUALA SELANGOR. Sunin an ollort to unite the 20,000 padi-planters in Sabak Bernak and Tanjong Karang. the 'rue bowl" of Selangor, a Se'.angor Padi-Planters" Association will be inaugurated at the Community Centre, Tanjong Karang. tomorrow The SuJtan of Selangor declare open the meeting before a
114 words
Berita Harian / Article
Lebel harga barang2 di-patohi
2 July 1969 - TANJONG KARANO, 8eUsa. Semua ked&i barang2 runchit dl pekan Tanjong Karang dan Kuala Selangor, telah mematohl atoran supaya memasang tanda harga barangS Jualan mereka, sejak terche-tus-nya peristiwa 13 Mel lalu. Demlklan di nyatakan oleh Pengerusl Majiis Oerakan daerah Kuala Selangor, Enche' Sulaiman bin Osman, kapada Berita
72 words
Berita Harian / Article, Illustration
Kugiran The Block 'S' mula terkenal di-Tanjong Karang
26 November 1967 - Oleh SAJAB SIRAJ T H E BLOCK S, sabuah Pancharagam Pop di-Block's Tanjong Karang yang baharu berumor satahun lebeh itu sekarang mula meningkat naik nama-nya. Semenjak akhir2 inl pancharagam ter.sebut telah menerima twberapa undangan dari badan2 persatuan untok mengadakan pertunjokan amal Juga
SAJAB SIRAJ - 245 words
Singapore Standard / Article
Doomsday Has Arrived For This Mosque
9 December 1950 - Doomsday Has Arrived For This Mosque KUALA LUMPUR. Fri. Yaumilkiamah (Doomsday) has arrived for the eleven year old mosque- which cost the people of Tanjong Karang $12,000 and was completed two months ago. A mile and a half from the main road and three miles from Tanjong Karang village, the
103 words
The Straits Times / Article
First a welcome Â— then a protest
21 March 1956 - First a welcome then a protest J£UALA LUMPUR, Tues. Thousands of padi planters in the Tanjong Karang "rice bowl" of North Selangor are organising a big welcome for the Minister for Agriculture. Inche Abdul Aziz bin Lshak. who is to visit them on Thursday. But after the welcome is i
134 words
The Straits Budget / Article
First a welcome — then a protest
22 March 1956 - First a welcome then a protest UAL LUMPUR. Mar 20 Thousands of padi planters in tlie Tanjong Karang “rice bowl" of North Selangor are organising a big welcome for the Minister for Agriculture. Inche Abdul Aziz bin Ishak. who is to visit them <>n Mar 22 But after the welcome
133 words
Berita Harian / Article
PAS 'angan2 Mat Jenin'
28 October 1967 - Mereka hendak tawan i Kuala S'gor dan Tanjong Karang —Kamaruzzaman SABAK BERNAM, Juma at. TJARAPAN PAS hendak menawan kawasan Kuala dan Tanjong Karang dalam pilehanraya yang akan datang telah di-sifatkan sabagai angan2 kosong atau angan2 Mat Jenin.'* Pemimpin2 UMNO di-daerah itu berpendapat bahawa PAS hanya hendak
295 words
Berita Harian / Article, Illustration
Mendirikan chawangan Kesatuan Kaum Ibu
13 December 1957 - c mu SEiiiBw~~) SATU ROMBONGAN kaum ibu sa-ramai 40 orang dari Persekutuan Perkumpulan Perempuan Kuala Selangor, telah melawat kota Kuala Lumpur pada awal minggu yang lepas, demikian di-nyatakan oleh Puan Kamariah Zakaria sa-orang Jawatan Kuasa Negeri PPJ». di-Kuala Selangor. Persekutuan inl telah di-diri-kan di-Kuala Selangor
220 words
Berita Harian / Article
MASJID BAHARU TAK MEMUASKAN AHLI2 JEMA'AH
30 January 1968 - KU ALA LUMPUR, Ithnin.— Jawatankuasa Masjid Pekan Tanjong Karang telah membantah Kerajaan Negeri Selangor mengenai pembentukan bangunan masjid baharu yang tidak memberikan kepuasan kapada anggota2 jema'ah di-sini. Kerajaan Negeri Selanaor telah memberikan oantuan wang sa-banyak $90.000 kerana membena oangunan Masjid baharu mengantikan masjid lama
226 words
The Straits Times / Article
Rice growers: The task marked out for Fama
2 May 1967 - •THE attention of the Federal Agricultural Marketing Authority <Fama> has been drawn to Ihe public notice published by the Selangor Rice Millers Association iST. April 28). Fama would like to clarify the position concerning the marketing of padl in Tanjong Karang and
381 words
The Straits Times / Article
Padimenask direct aid
7 July 1955 - $900,000 grant KUALA LUMPUR, Wed. Padi planters in Selangor's "rice-bowl" areas of Tanjong Karang and Sabak Bernam are asking for monetary aid to be given to them direct. They reached this decision at a meeting at Sungei Leman in Tanjong Karang. They were discussing the Federation Government's
61 words
Berita Harian / Article
TG. KARANG AKAN MENJADI BANDAR ISTIMEWA
25 May 1965 - I/ UALA LUMPUR, Ithnin. Menteri Besar Selangor. Dato Harun bin Haji Idris menyatakan semalam bahawa Tanjong Karang akan menjadi satu "bandar yang istimewa kerana jalan melaluinya telah di-masokkan dalani ranchangan Asian Highway. Beliau menyatakan demikian ketika beruchaD daiam majiis penyampaian iinia keping chek untok
144 words
Berita Harian / Article
Bunga Raya Bukit Kuching lawan bola besok
28 June 1967 - pAS I R PANJANG, Selangor, Thalatha. Perlawanan akhir bolasepak anjoran Gerakan Belia 4B Daerah Kuala Selangor akan di-langsongkan di-pa-dang Majlis Tempatan Tanjong Karang, pada 29 June ini mulai jam 5-15 petang. Pasokan yan* berjaya memasoki pertandingan akhir bagi merebut piala Gertkan Belia 4-B
191 words
Berita Harian / Article
Ra'ayat Daerah K. Selangor hiba sa-lepas 10 tahun
25 April 1969 - JALANRAYA KELANTAN DI-PUJI PENPAPAT DAN FIKIRAN PEMBACHA BEKAS PENGUNDI KAPAL LAYAR Sangal Tengi Kaaan, Tanjong Karang, Selangor. RERAJAAN Selangor, dal&m tempoh sapuloh tahun memerentah, tidak dapat menyelesaikan masa alah kelaparan tanah dikalangan ra'ayat diKuaia Selangor. Terdapat berlbu2 orang raayat yang memohon tanah
BEKAS PENGUNDI KAPAL LAYAR - 759 words
The Straits Times / Advertisement
Page 17 Advertisements Column 1
15 April 1965 - Congratulations to THE MINISTRY OF AGRICULTURE AND CO-OPERATIVES on the occasion of the official opening of the BERNAM RIVER HEADWORKS from YEOH TEONG SENG 96 Tanjong Keramat Road, Kuala Selangor Congratulations and Best Wishes to DRAINAGE AND IRRIGATION DEPT. (FEDERATION OF MALAYA) ON THE OCCASION OF THE OFFICIAL OPENING OF
189 words
Berita Harian / Article, Illustration
S. Manisah jadi johan pop wanita: Tidak sesia jalani latehan berminggu
13 October 1968 - Oleh AMRAN HAMID Kau Lay Moi 3. MANISAH SALIM, 16 tahun. dari Tanjong Karang. yang telah memenangi peraduan menyanyi lagu2 pop bahagian wanita seluroh Kuala Selangor baru2 ini menyatakan kegembi-raan-nya atas kejayaan itu. "Tentu-lah saya bergembira kerana tidak sesia
AMRAN HAMID - Kau Lay Moi - 234 words
The Straits Times / Letter
BUYING OF PADI IN SELANGOR
23 August 1954 - DEFERRING to the (Selangor) State Secretary's K- remarks that the three rice millers in the StateChin Hin Chan Rice Mill. Lin Seng Rice Mill and Selangor Rice Mill— are trying to discredit the Government and are resorting to boycott to force down the price of
246 words
Berita Harian / Article
Bekalan letrik ka-Tg. Karang
17 April 1964 - KUALA LUMPUR, Khamis. Ranchangan untok membekalkan lampu leterik kapada lebeh dari 7,000 orang pendudok Tanjong Karang, Selangor yang menelan belanja hampir2 $1 juta telah siap di-selenggarakan. Bekalan letrik itu di-se-lenggarakan oleh Lembaga Pusat Leterik. Kerja2 memasang dawal dan lain2 sa-panjang 17 batu ka-sa-buah steshen kechil berhampiran
59 words
Berita Harian / Article
DOKTOR KOREA TIDAK TAHU BAHASA MELAYU JADI SOAL
4 March 1966 - IZLANG, Khamis. Pendudok2 Tanjong Karang akan menyampaikan satu bantahan kapada Kementerian Kesihatan kerana doktor Korea Selatdn yang di-tempatkan berkhidmat di-rumahsakit disitu tidak tahu Bahasa Kebangsaan sedangkan bahasa Inggeris nya sukar di-fahami. Rumahsakit Tanjong Karang yang lengkap dcngau «0 buah katil termasok tempat2
152 words
Singapore Standard / Article
Peasants Are Now All For The Tractor
10 November 1951 - Standard Stall Correspondent KUALA I I'M PUR, Nov. 9:— The people of Tanjong Karang. Selangor's "ricebowl." are so convinced of the value of tractors that they have been making savings bank deposits to cover the cost of hiring tractors next year. This fact
76 words
Singapore Standard / Article
Co-op Has Monopoly To Buy Rice In Selangor
11 March 1958 - KUALA LUMPUR, Mon Tanjong Karang Co-operative Milling Societies have been given the monopoly to buy the padi crop m Selangor's "rice bowl" for resale to private millers m Kuala Lumpur and elsewhere. Government announced this evening that the government rice mill at
144 words
Berita Harian / Article
'Pendamai dan urusan2 nikah kerja2 kadhi'
9 January 1960 - C K&AU SEUM6OB TANGGONGAN saA orang kadhi tidak ringan. Kewajipan-nya bukan sahaja untok menguruskan soal2 nikah kahwin tetapi juga menjadi pendamai rumahtangga untok orang2 Islam. Demikian antara lain Raja Abd. Hamid, Penghulu Tanjong Karang. Beliau membuat uchapan itu dalam satu majlis perpisahan Tuan Hj.
281 words
The Straits Budget / Article
THE GRANARY WITHOUT AMENITIES
22 January 1953 - Taqjong Karang, model for Malaya: fhe of her side of fhe picture By MOHD. SALLEH bin DAUD 4 r iOUGH Tanjong A Kui ang has been delfpi0jv.'(i irom a swampy v l land on the Selangor coast into one of /a’s finest &*ana,‘ies everything in this
MOHD. SALLEH bin DAUD - 1,356 words
Eastern Sun / Article
FAMA chief clarifies marketing of padi
1 May 1967 - LETTERS... Hanafiah Hussain. Chairman. F.A.M.A Kuala Lumpur. THE attention of the Authority is drawn to the Public Notice published in your paper dated 27th April, 1967, and the Authority is taking this opportunity to clarify the position concerning the marketing of padi in Tanjong
Hanafiah Hussain - 399 words
Berita Harian / Article
Kursus belia di-Tg. Karang
2 December 1966 - l/UALA LUMPUR, Khamis. Sa-ramai 44 orang bakal pemimpin belia dari tiga buah negeri di-Malay sda Barat akan menyertaa kursus pemimpin sa-lama dua hari di-Tanjong Karang muiai 3 December ini. Kursus tersebut di-ada-kan di-Sekolah Menengah Kebangsaan Tanjong Karang dan akan di-rasml-kan oleh Setiausaha PoUtik Menterl Besar Selangor,
69 words
Berita Harian / Article
UMNO K. S'gor pileh j-kuasa baru
26 January 1971 - I/UALA SELANGOR, Isnln. Meshuarat Ago n g Perwakilan UMNO Baha g i a n Kuala Selangor diDewan Orang Ramai Tanjong Karang hari Isnin kelmarin telah memileh jaw a t ankuasa baharu-nya. Ahli Dewan Undangan Negeri Selangor kawasan Tanjong Karang, Enche' Kamaruzaman bin Haji Ahmad
129 words
Berita Harian / Article
Ahli2 j-kuasa Chawangan UMNO Tg. Karang di-pilleh
4 January 1971 - TANJONG KARANG. Ahad. —Enche' Kamaruzzaman bin Ahmad. Ahli Dpwan Undangan Neseri Selansor kawasan TanJong Karang. telah di-pi-leh mengetual UMNO chawangan Parit Sembilan Sungai Loman. 10 batu dari sinl. Pemilehan tersebut dl-buat dengan sa-bulan suara oleh kira2 300 orang anggota UMNO Chawangan itu dalam
117 words
Eastern Sun / Article
Selangor's rice bowl': Venue for five exhibitions
15 July 1967 - Selangor 's rice bowl': Venue for five exhibitions KUALA LUMPUR, Fri. Tanjong Karang the "rice bowl" of Selangor, will be the venae for five exhibitions, beginning from tomorrow. The Mentrl Besar, Dato Harun Idrls. will open the following exhibitions at Tanjong Karang playing field at 10.30 a.m. (1) Self-Sufficiency Campaign;
234 words
Berita Harian / Article
Tiga petani menang hadiah peraduan padi
30 July 1964 - KAJANO, Rabu. CA-RAMAI tiga orang petanl dari daerah Ulu Selangor telah berjaya menyandang tiga hadiah johan di-da-lam peraduan padi di-seluroh Seiangor yang di-adakan di-Pusat Pertanian Cheras Kajang pada hari Sabtu yang lalu. Pegawai Pertanian Selangor Tuan Lee Sim Fook memberi tahu Berita Harian bahawa
265 words
The Straits Times / Article, Illustration
TANJONG KARANG "TERROR"
5 October 1949 - THE "terror" of Tanjong Karang, Ulu Selangor n l.'>foot man-eating crocodile on a police truck in Kuala Lumpur on Monday. The crocodile, which was killed with a single rifle shot by Police Sergeant Matheson, had killed at least one vil laser during its reign of terror near
62 words
The Straits Times / Article
Kebaya Queen fined for khalwat
30 April 1963 - SABAK BERNAM. Mon Zaleha binte Ja'afar. 24. Kuala Selangor's National Language Month Kebaya Queen In 1962. was today fined $150 for committing khalwat < suspicious close proximity) with an engineer. Chew Meng Swee. Zaleha. a nurse at the health clinic here, was arrested at 5.30
91 words
Berita Harian / Article
TERIMAKASEH PADA BADAN KEBUDAYAAN
25 May 1968 - PEMINAT L.S., S.D.H. Tanjong Karang. Selangor. CAYA hienguchapkan terima kaseh kapada rombongan Kebudayaan Universiti Ibnu Chaldun dari Indonesia yang telah mengadakan pertunjokan di-panggong Cathay, Tanjong Karang baru2 inl dengan anjoran MAYC Kuala Selangor. Memang tldak mengechewakan rombongan itu kerana sambutan yang di-berikan oleh pendudok2 di-sini bagitu
PEMINAT L.S., S.D. H - 91 words
Berita Harian / Article
Badan Kesenian johan b-sepak Kelab2 Belia
26 October 1967 - KUALA LUMPUR, Rabu.— Pasokan Badan Kesenian Kuala Selangor Utara telah berjaya meniadi johan dalam pertandingan bolasepak kerana merebut Piala Persatuan Belia Tanjong Karang dalam peraduan akhir yang di-adakan 'iihujong minggu lalu. Peraduan tersebut adalah di-antara tiga achara perlawanan dalam 'Pesta Sukan' Persatuan Kelab2 Belia
89 words
Berita Harian / Article
5,000 'Tahan Lasak' bergerak di-daerah Tanjong Karang
17 April 1969 - T. KARANG, Rabu ITIRA2 5,000 pekerja perikatan dari Pemuda Tahan Lasak dan Gerakan Kemas Kaum Ibu UMNO sedang bekerja keras melancharkan kempen di-daerah ini. "Mereka telah memulakan tugas masing2 sejak hari penamaan chalun lagi." kata Ketua Perikatan Bahagian Kuala Selangor. Enche Kamaruzzaman Ahmad
191 words
Singapore Standard / Advertisement
Page 11 Advertisements Column 2
1 February 1952 - APPLICATIONS are invited for the post of Manager, Tanjong Karang Rice Mill, Kuala Selangor. QUALIFICATIONS. Applicants may be single or married and not less than thirty years of age. Applicants should provide the names of two referees and the appointment will be subject to the applicant passing a medical examination.
320 words
The Straits Times / Article
SPECIAL OFFICER TO AID PADI LAND COLONISTS
14 December 1939 - (From Our Own Correspondent) Kuala Lumpur, Dec. 13. PHE Fateh Akhir, Malay Co-operative Officer from Negri Sembilan, has been appointed Colonisation Officer for Selangor's padi scheme at Tanjong Karang. He will probably begin work in that area early in the new year. Already
312 words
Berita Harian / Article
GELARAN 'USTAZ' PATUT GURU'
20 December 1960 - CABAK BEENAM, Ithnin,— Tuntntan gelaran "nstai" di-tokarkan dengan gelaran "garo" akan dihmrtaian «leh Kesatnan Gnrn2 Ugama, Tanjong Karang, kapada Pejabat Agong Kesatuan itn di-Kuaia Lumpur. Ini ada-lah di-antara keputosan yang di-ambil oieh chawangan Tanjong Ka rang meshuarat «gong-nya yang di-ada-kan di-Balai Raya, Tanjong Karang, minggn lepas.
117 words
Berita Harian / Article
AHLI WI TANJONG KARANG LULUS DI-TAMAN ASOHAN
22 January 1964 - Tanjong karang, Thalatha.—Che' Tarmiah bt. Dolah Khanan, sa-orang ahli Perkumpulan Wanita. Tanjong Karang baharu2 ini telah lulus dalam satn latehan khas di-Taman Asohan Rida. Kuala Lumpur. Beliau ia-lah ahli Perkumpulan Wanita yang pertama di-Tanjong Karang yang telah di-pileh oleh Jabatan Pelajaran Dewasa untok
145 words
Berita Harian / Article, Illustration
PILIHAN RAYA UMUM MALAYSIA KE-15
15 November 2022 - Calon wanita muda yang bertanding bagi kerusi parlimen Dr Siti Mastura Mohamad, 33 Tahun Kerusi parlimen: Kepala Batas, Pulau Pinang Cikgu Siti Rahayu Baharin, 41 Tahun Kerusi parlimen: Tanjong Karang, Selangor Datuk Nurul Amal Mohd Fauzi, 37 Tahun Kerusi parlimen: Kubang Kerian, Kelantan Dr Nurul
Sumber: SURUHANJAYA PILIHAN RAYA MALAYSIA GRAFIK BERITA HARIAN - 310 words
Singapore Standard / Article
Ferry For Kuala Selangor Urged
10 November 1951 - KLALA LUMPUR, Fri— About $-10,000,000 worth of produce is being exported from llie 100,000 acres of agricultural land m Tanjong Karang whicb has no exit roads. Half of the income is from copra and eight to nine million dollars from vegetables and fish annually. The
278 words
Berita Harian / Article
Pameran Kemajuan dapat sambutan
1 December 1959 - ITIRA2 24,000 orang pendudok Kuala Sejangor dan di-sakeli-ling-nya telah menyaksikan Pameran Kemajuan yang di-adakan oleh Pejabat Penerangan Kerajaan Selangor di-Tanjong Karang baharu2 ini. Pameran Kemajuan lnl telah di-adakan sa-lama aua nari dengan mendapat kejayaan yang sangat besar. Dalam pertunjokan lnl barang2 perbuatan orang ramai telah di-pamerkan
176 words
Singapore Standard / Article
Near-Record Rice Yields At Tg. Karang
27 June 1953 - Near-Record Rice Yields At Tg. Karang KUALA LUMPUR Fri.— Federation Director of Drainage and Irrigation, Mr. P. McNee, today took officials under the Member for Agriculture and Forestry. Tengku Ya'acob. on a tour of the hijjh!]y successful Tanjong Karang irrigation scheme m the north I roast of Selangor. where 50.000
168 words
Berita Harian / Article, Illustration
Johan sukan
30 September 1964 - Pasokan bola sepak dan sepak raga jaring Sekolah Kebangsaan Tiram Burok, Tanjong Karang yang telah nienyandang gelaran johan sukan 'Gabongan Sekolah2 Kebangsaan Daerah Tanjong Karang dan Kuala Selangor tahun 1964'. Berdiri di-tengah ia-lah guru besar Che Gu Bakhtiar bin Marzuki. sementara yang lain2 ia-lah guruS pelateh sukan permainan.
50 words
The Straits Times / Article
THE GRANARY WITHOUT AMENITIES
9 January 1953 - THE GRANARY WITHOUT AMENITIES MOHD. SALLEH Tanjong Karang, model for Malaya: the other side of the picture By bin DAUD A LTHOUGH Tan J ong Karang has been developed from a swampy wasteland on the Selangor coast into one of Malaya's finest granaries, everything in this pioneer garden described yesterday
MOHD. SALLEH - 1,370 words
The Straits Budget / Article
Rice growers: The task marked out for Fama
10 May 1967 - HANAFIAH HI'SSAIN Chairman FAMA Kuala umpur THE attention of the Federal Agricultural MarkeUng Authority (Fama) has been drawn to the public notice published by the Seiangor Rice Millers Association (S T. April 28). Fama would 'ike to clarify the position concerning the
HANAFIAH HI'SSAIN - 389 words
Singapore Standard / Advertisement
Page 2 Advertisements Column 3
18 January 1958 - TENDER NOTICES P.W.D. TENDER NOTICE TENDERS will be received from Contractors not below Class "2"' b y tn e State Engineer. Kedah/Perlis, Alor Star ud to 12.00 noon of the 29th day of January, 1958. for the Construction in Reinforced Concrete of A Road Culvert at 17th Milestone Alor Star—
611 words
The Straits Times / Article
Terror Croc In Hari Raya 'Parade'
4 October 1949 - From Our Staff Correspondent KUALA LUMPUR. Monday. CiOR the people of Tanjong Karang. on the marshy coast of Kuala Selangor, Hari Raya Haji today was also their deliverance day deliverance from a man-eating 15-foot crocodile, known as the Tanjong Karang "Terror" p^p^p— Today, while
127 words
Eastern Sun / Article
PROGRESS IN THE ULU
24 October 1966 - TJEPORTS of progress in rural areas carried by the newspapers do not interest the general public as much as news of hold-ups, murders, and riots. Urban people are interested in sensational news made by people in the cities and towns, but to them the rural folks
421 words
The Straits Times / Article
Tengku back at old job
6 August 1955 - KUALA SELANGOR, Fri. Tengku Ismail bin Tengku Muhammad, who was acting Assistant District Officer at Taniong Karang, has returned to Kuala Selangor as Malay Officer attached tc the Town Board offices. Inche Hussain bin Hashim. who recently returned from Britain after passing his law exams
59 words
Berita Harian / Article
Perikatan Kuala Selangor menyusun jentera2 p-raya
17 June 1968 - SAB A K BERNAM, Ahad.—Perlkatan Kuala Selangor, telah menyusun Jentera2 bagi menghadapi pilehan raya akan datang. Demlkian di-nyaUkan oleh Ketua UMNO bahagian tersebut, Enche' Kamaruaaman bin Ahmad kapada pemberita Berita Harlan baru2 ini. BeUau mengulas tentang keglatan2 Pos Chawangan Tanjong Karang dan Kuala Selangor.
226 words
Berita Harian / Article
Belia anjorkan pertandingan bacha berzanji
28 November 1966 - KU AL A SELANGOR. Ahad. Persatuan Be lia Tanjong Karang. batu dari sini akan meng a n j orkan pertandingan membacha berzanji pada 30 November ini di-Dewan Orang Ramai Tanjong Karang. Pertandingan tersebut terbuka kapada belia2 disini yang berumor antara 15 hingga 34 tahun. Peserta2
59 words
The Straits Budget / Article
GOVERNOR TO VISIT PADI AREAS
23 January 1947 - From A Correspondent Kuala Lumpur, Jan. 19. SIR Edw r ard Gent, Governor ot the Malayan Union, is due to visit Sabak Bernam sub-dis-trict. towards the end of January. Sir Edward, who will travel by launch, will be accompanied by Lady Gent. The principal object
135 words
The Straits Times / Article
MP Dahari Ali resigns from Umno
3 July 1963 - KUALA LUMPUR. Tues. Inche Dahari Ali. Alliance M.P. for Kuala Selangor, has resigned fror.i Umno. His resignation letter has been received by Raja Rome bin Raja' Ma'amor chairman of the Tanjong Karang division of Umno. of which Inehc Dahari wa.s a member. Raja Rome
106 words
The Straits Budget / Article
MP Dahari Ali resigns from Umno
10 July 1963 - Kuala lumpur. July 2. —Inc he Dahari Ali, Alliance M.P. tor Kuala Selangor, has resigned from Umno. His resignation letter has been received by Raja Rome bin Raja Ma amor chairman of the Tanjong Karang division of Umno. of which Inch* Dahari was a
111 words
Berita Harian / Article
Jenayah boleh di-kurang, kata OCPD
12 March 1971 - TANJONG KARANG. 1 Khamis.—Kejadian jenayah dapat dikurangkan jika belia2 di-r\egeri mi mempunyai kedudokan ekonomi yang baik, kata Penjaga Polis Daerah Kuala Selangor, Enche' Sulaiman bin Hamzah di-sini baru2 mi. Beliau menyatakan demikian di-dalam satu majlifl jamuan makan malam yang di-adakan di-Sekulah Menengah Jenis Kebangsaan Inggeris
186 words
Berita Harian / Article
Sultan ka-kawasan Kuala Selangor
9 January 1971 - K. SELANGOR, Jumaat CULTAN dan Menteri Bes'ar Selangor hari mi melawat kawasan2 banjir di-dae-rah Kuala Selangor yang makin beransor puleh. Baginda dan Dato Harun Idris telah menemui pendudok2 yang di-tem-patkan di-beberapa buah pusat pemindahan diSekolah Sultan Abdul Aziz di-sini dan di-Kam-pong Kuantan. Sa-belum itu Baginda dan
252 words
Berita Harian / Article, Illustration
TERPILEH 'KA-ALAM SHAH'
15 February 1965 - tanjong kaRANG: Seramai sa-puloh orang murid2 dari Sekolah Menengah Kebangsaan Tanjong Karang Selangor, telah di-pileh untok melanjutkan pelajaran ka-tingkatan IV diSekoiah Aiam Shah Jalan Cheras Kuaia Lumpur. Bilangan ini merupakan rombongan terbesar sekaii yang pernah pergi meiantjutkan pelajajaran ka-Sekolah Tersebut. Keiihatan dalam gambar ini, yang dudok di-tengah2
61 words
The Straits Times / Article
No Malay manager? This is why...
9 August 1955 - TANJONG KARANG RICE MILL KUALA LUMPUR. Monday. TTHE Selangor Government could not get a Malay with suitable education to be manager of Tanjon? Karang Rice Mill. Mr. P. A. Gething. Selangor State Agricultural Officer, said today. He was replying to Inche Yahya bin Sheikh
165 words
Berita Harian / Article
SERI PADUKA MELAWAT SAWAH PADI
15 September 1961 - TANJONG KARANG, Khamis. yANG Di-Pertuan Agong dan Rala Permaisuri Agong hari ini mengakhiri lawatan negara sa-lama tiga hari ka-Selangor. Dan dengan ini pula seie-sai-iah Seri Paduka melawat 11 buah negeri di-Persekutuan sejak pertabalan daiam bulan January ialu. Dalam masa kunjongan itu, Seri2 Paduka teiah menjeiajah
331 words
The Straits Budget / Article
SPECIAL OFFICER TO AID PADI LAND COLONISTS
21 December 1939 - (From Our Own Correspondent) Kuala Lumpur, Dec. 13. CHE Fateh Akhir, Malay Co-operative Officer from Negri Sembilan, has been appointed Colonisation Officer for Selangor’s padi scheme at Tanjong Karang. He will probably begin work in that area early in the new year. Already
313 words
Berita Harian / Article
FAMA akan ambil 40 belia untok berkhidmat kpd petani2
19 June 1969 - CABAK BERNAM. Rabu. Ranchangan Pemasaran Padi dan Beras Tanjong Karang dan SabaK Bernam. akan mengambil sa-ramai 40 orang belia di-luar bandar, untok memberi khidmat mereka kapada petani2 menerusi FAMA. Ba-orang jurucha ka p Perbadanan Pemasaran Padl dan Beras Tanjong Karang dan
124 words
Berita Harian / Article, Illustration
PINJAMAN MEMBELI JENTERA PEMBAJAK SAWAH DI-LULUS
15 August 1969 - SA BA K BERNAM, Kham i s. Saramai 14 orang petani dari Tanjong Karang dan Sabak Bernam, telah di-luluskan permohonan mereka untok meminjam wang membeli jentera pembajak sawah. Ini telah di-putuskan oleh Jawatankuasa Lembaga Penanam2 padl Selangor. dalam satu me-shuarat-nya di-Bilek Gerakan daerali Kuala
237 words
Berita Harian / Article, Illustration
Herman Tino turut bertanding; Naib Ketua Wanita Umno jadi calon bebas
21 April 2013 - TANJONG KARANG (Selangor): Penyanyi dangdut era 1980-an, Herman Tino, akan menjadi salah seorang pencabar kepada usaha Menteri Pertanian dan Industri Asas Tani Malaysia, Datuk Seri Noh Omar, mempertahankan kerusi Parlimen Tanjong Karang pada pilihan raya umum, 5 Mei ini.
– Foto fail - 397 words
Berita Harian / Article
Tak bayar zakat: Majlis Ugama siasat petani2 Tanjong Karang
19 January 1971 - KUALA LUMPUR, 1Y Isnm Majlis Hal Ehwal Ugama Islam Selangor sedang menyiasat sama ada lebeh 10,000 orang petam Melayu di-kawa-san Tanjong Karang telan menjelaskan zakat padi mereka. Yang di-Pertua Majlis ltu, Enche Ismail Hltam hari mi berkata sa-siapa yang di-dapati benar
272 words
Berita Harian / Article, Illustration
MENGHADAPI NASI PENGANTIN
18 May 1963 - TIANJONG KARANG, K. Selangor: Pengantin pe rempuan (No. 2 dari kanan) kelihatan tundok dan 1 agak malu2 sa-olah2 tidak mengindahkan apar yang ada di-hadapan-nya. Kedua2 pengantin baharu ini ia-lah Inche' Naharuddin bin Sabirin dari Kampong Segambut, 6 batu dari Kuala Lumpur dan Che' Zaharah binti Majid. Mereka
71 words
Berita Harian / Article
Selangor sambut Minggu Bahasa
16 January 1960 - Kuala selangor. Juma'at. Minggu Bahasa Kebangsaan anjoran Dewan Bahasa dan Pustaka serta Kementerian Pelajaran akan di-mulai dalam minggu ini di-seluroh Kuala Selangor. Pejabat2 Kerajaan, ahld2 perniagaan, perkumpulan2 dan orang persaorangan telah di-perentahkan oleh Pegawai Daerah supaya menjayakan Minggu Bahasa itu sa-dapat2-nya. Dalam mlnggu itu semua urusan
133 words
Berita Harian / Article
Jikalau ada keyakinan mesti boleh
23 January 1960 - KUALA SELANGOR, Juma'at.—Soal menentukan sama ada Bahasa Kebangsaan boieh atau tidak digunakan dengan sa-penoh-nya dalam sa-buah negara yang merdeka ada-lah bergantong kapada keyakinan dan ketabahan hati pendudok2 negara itu pada men-jalankan-nya. Demikian kata Inche Raden Sunarno. Penolong Pegawai Daerah Tanjong Karang, pengerusi majlis bahath yang
71 words
Berita Harian / Article
Pekan Tanjong Karang kotor, tidak terator
10 July 1968 - PENCHINTA KEBERSEHAN Kuala SHangnr. TANJONG Karang A yang terkenal dengan kepok padi-nya aaa-lah sa-buah mukim dalam Negeri Selangor yang sangat pesat kemajuan-nya. Bangunan demi bangunan telah di-bena dengan lndah-nya jalan rayanya sa-makin iuas. Penauaok2 sa-makin ramai dan ini juga telah menarek perhatian pelawat2 dan
PENCHINTA KEBERSEHAN - 264 words
The Straits Times / Article, Illustration
37,000 ACRESOF RICE LAND ADDED
28 October 1947 - Great Progress Of T. Karang Scheme From Our Staff Correspondent KUALA LUMPUR, Monday. THE great progress made in padi cultivation in Selangor since the liberation was stressed by the retiring Resident Commissioner, Mr. W. A. Ward, in an interview with the Straits Times today. Mr.
376 words
The Straits Times / Article
A 28-MILE DETOUR TO REACH A FIRE
22 June 1960 - A 28-MILE DETOUR TO REACH A FIRE I/UALA LUMPUR, Tues.— A fire engine from Kuala Belangor had to travel an extra 28 miles to reach the scene of a fire at Tanjong Karang last night because the ferry at Sungel Selangor was closed. The Kuala Selangor fire brigade received a
122 words
Eastern Sun / Article
THE KEMUBU PROJECT
8 July 1967 - KELANTAN is principally a rice growing State, and so are Kedah and Perlis, Sebrang Prai, North and South Perak, the coastal belts of Selangor, Johore, Malacca and Negri Sembilan. The Kemubu irrigation project Is to prepare land in South Kelantan for padi planting. This vast area south
387 words
The Straits Times / Article
Rice say three millers
4 August 1954 - •GOVERNMENT FAVOURED ONE FIRM IN PADI SALES' 'JUST MUD SLINGING, INCHE AZIZ REPLIES KUALA LUMPUR, Tuesday. fHE PROPRIETORS of three rire mills alleged today that the Selangor (government refused them permission to buy 100,000 piculs of padi from Tanjong Karang when there was a surplus there.
186 words
Berita Harian / Article
UMNO TAK GENTAR HADAPI CHABARAN PAS DALAM P-RAYA
9 April 1968 - SA B A K Bernam, Isnin. U M N O Bahagian Kuala Selangor sadikit pun tidak gentar menghadapi PAS dalam pilehan raya umum akan datang. kata Enche' Kamaruzzaman bin Ahmad. pemangku Ketua Umno bahagian tersebut. Kata-nya. "Kegiatan2 dan penerangan2 PAS chawangan Tanjong
285 words
Berita Harian / Article
Ranchangan sekolah
29 August 1959 - KUALA SELANGOR, Juma'at Kerajaan akan mendirikan sa-buah lagi sekolah Inggeris di-pekan Tanjong Karang kalau sa-kira-nya ada sa-bilangan murid yang chukup untok sekolah itu. Pendaftaran murid2 telah pun di-jalankan dan satakat ini 200 orang telah mendaftar. Dengan terdiri-nya sekolah baharu ini, berarti-lah pekan ini akan mempunyai sa-buah lagi sekolah
76 words
The Straits Times / Article
2.000 APPLICANTS FOR NEW RICE LANDS
5 January 1940 - (From Our Own Correspondent) Kuala Lumpur, Jan. 4. ALREADY 2,000 applications have been received from Malay cultivators for plots in the Tanjong Karang rice cultivation scheme. Che Fateh Akhir, Malay Colonization Officer, hopes for further applications as there is room for more settlers. The
346 words
The Straits Budget / Article
2,000 APPLICANTS FOR NEW RICE LANDS
11 January 1940 - (From Our Own Correspondent) Kuala Lumpur, Jan. 4. ALREADY 2,000 applications have been received from Malay cultivators for plots in the Tanjong Karang rice cultivation scheme. Che Fateh Akhir, Malay Colonization Officer, hopes for further applications as there is room for more settlers. The
344 words
The Straits Times / Article
GOVERNOR TO VISIT PADI AREAS
20 January 1947 - From A Correspondent Kuala Lumpur, Sunday. CIR Edward Gent, Governor of the Malayan Union, is due to vUit Sabak Bernam sub-dis-trict, towards the end of .JanuarySir Edward, who will travel by launch, will be accompanied by Lady Gent. The principal object of Sir Edwards visit
Bernama - 131 words
Berita Harian / Article
Kilang padi harga $1 juta di-Tanjong Karang
11 April 1968 - Oleh Sa'ad Hashim K. Lumpur, Rabu Pemasaran Padi dan Beras akan mendirikan sa-buah kompleks kilang padi berharga kira2 $1 juta di-Sungai Besar dekat Tanjong Karang Selangor. Demikian Berita Harian di-beritahu oleh Pengurus Besar lembaga tersebut. Enche Abdul Samad bin Haji Silleh hari ini.
Sa'ad Hashim - 352 words
Berita Harian / Article, Illustration
Menyambut kedatangan Raja Muda
8 October 1958 - TANJONG KARANG. Penghala Kaala Selangor ktlihatan «edang mengmlu2kan kedatangan Raja Muda Selangor (dadok di-tengah2) di-Paaat Kaum2 di-sinL Di* antara yang hadhir termasok ahli2 meshuarat tempatan, penghulu2, sidang2, pegawa|2 kerajaan dan orang2 terkemuka diKuala Selangor. Rombongan ini kemudian-nya teah melawat Pusat' Penyiasatan Tanaman di-Sungai Burong dan heberapa
69 words
Berita Harian / Article, Illustration
Pertemuan mempelai
23 February 1960 - KUALA SELANGOR Istiadat "membatalkan ayer sembahyang" di-antara Inche' Abd. Ghani b. Mohd. Dewa, kopral RASC Singapora dengan Che' Nya Cbik bt. Mohd. Yusuf yang di-langsongkan di-Tanjong Karang baharu2 inL Che' Nya Chik ia-lah anak perempuan Inche* Yusof, Pegawai Tali Ayer Daerah Tanjong Karang.
45 words
The Straits Times / Article
Now they will have a happy Hari Raya
28 May 1954 - KUALA LUMPUR. Thurs. r«XTRA Government funds were rushed to the Kuala Selangor rice bowl today to save thousands of Malay harvesters and their families from a bleak Hari Raya. The funds bolstered the dwindling resources of the Government-owned TanJonT Karang rice mill
185 words
Berita Harian / Article
Perentah di-masjid baharu di-ingkari
22 January 1968 - JANJONG KARANG, Ahad. Sa-ba-glan pendudok dikariah Parit Serong Hujong Permatang telah mengengkari perentah Pejabat Ugama Islam Selangor supaya mendirikan sembahyang Juma'at di-masjid baharu. Hlngga harl lnl sa-ba-hagian pendudok di-sltu maseh juga mendlrikan sembahyang dl maajld lama-nya yang Jarak-nya kira2 satu batu dari masjid baharu. Menurut Ugama
199 words
Berita Harian / Article
Kempen 'Semai Tabor' untok Tg. Karang
9 September 1968 - tABAK BERNAM. Ahad. J Satu l;empen sachara oesar2an .supaya petani2 dl-kawasan sawan padl ci-Tanjong Karang menyemai beneh padi sachara "Semai Tabor" sedang di-lancharkan oieh Jabatan Pertanian daerah Kuala Selangor. Kempen ini di-jalankan sa-bagai salah satu kempen menambah pengeluaran padi di-kawasan saw.ih padi Tanjong Karaiig.
73 words
Berita Harian / Article
Faedah utk menubohkan badan pusat pelajaran
19 April 1961 - T EMBAGA2 pengurus bagi 15 buah sekolah kebangsaan dalam Kumpulan Tanjong Karang telah di-seru menubohkan suatu pertubohan pusat untok kepentingan pelajaran dalam kawasan ini Seruan ini di-buat oleh Inche Dahari Ali, wakil ra'ayat. kawasan Kuala Selangor, dalam satu perjumpaan ahli2 lembaga pengurus sekolah2 kebangsaan
209 words
Berita Harian / Article
KERAJAAN DI-GESA BAHAGIKAN TANAH2 ULU TIRAM BUROK
11 March 1971 - I/-UAL A SELANGOR, Rabu. —Ahli Dewan Undangan Negeri Selangor, kawasan Tanjong Karang, Enche' Kamaruzaman bin Haji Ahmad hari mi menggesa Kerajaan negeri supaya bertindak segera membahagikan kawasan tanah sa-luas 700 ekar diUlu Tiram Burok dekat Tanjong Karang kapada rakyat yang memohon-nya. Beliau membuat
171 words
Singapore Standard / Article, Illustration
'Daisha' System
2 November 1951 - A system of transport entirely new to the rice growing industry m Malaya the daisha system, which is the chief means of transport m the rice plains of Taiwan was introduced to a party of 30 sidangs and ketvas from the Tanjong Karang padi area of Selangor on
93 words
The Straits Budget / Article
Kebaya Queen fined for khalwat
8 May 1963 - SABAK BERN AM, May 6 Zaleha blnte Ja’afar, 24, Kuala Selangor’s National Language Month Kebaya Queen In 1962, was today fined $l5O for committing khalwat (suspicious close proximity) with an engineer, Chew Meng Swee. Zaleha, a nurse at the health clinic here, was arrested at
93 words
Berita Harian / Article, Illustration
Ia bertukar
10 May 1958 - KUALA SELANGOR Tuan Ismail b. Ahmad, kerani di-pejabat Penolong Pegawai Daerah Tanjong Karang dan jnga yang di-pertna Persatnan Pemnda Pemndi Melayn Knala Selangor, telah bertnkar ka-Kiang barn2 ini. Tempat-nya telah digantlkan oleh Tuan A. Bakar darl pejabat daerah Knala Selangor.
42 words
Singapore Standard / Article
Malaya's 4th Rice Granary
8 October 1950 - Malaya's 4th Rice Granary MALAYA Is still a pioneering country and w.'thin recent times in no place has this fact been more evident than perhaps in Tanjong Karang. Here in a piece of land about 8u square miles along the extreme North Coast of Selangor, the indomitable spirit of man
247 words

Title

I) EXCISION OF LAND FROM BANJAR NORTH RESERVE, TANJO...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

1 SEP 1928

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0257116W

Hit

120

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

I) PURCHASE OF 6 TRACTORS BY RIDA - II) REPORTS ON W...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

12 FEB 1951

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0300434W

Hit

106

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

A FILM ON TANJONG KARANG.

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

FEDERAL SECRETARIAT

Date

30 SEP 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0575971W

Hit

104

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

HARI PELADANG KEBANGSAAN, PERASMIAN OLEH PERDANA MEN...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, JABATAN

Date

26 SEP 1981

Record Type

IMAGE

Accession No

2001/0046587W

Hit

103

Subject

EVENTS

Location

HEADQUARTERS

Title

FUTURE DEVELOPMENTS IN THE TANJONG KARANG PADI AREA.

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

9 JAN 1951

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0300371W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

K. DAMODARAN & 7 OTHERS CLAIM WAGES FROM MR. R.G. SE...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

BURUH NEGERI PULAU PINANG, JABATAN

Date

7 MAR 1952

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0686368W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

TIMBALAN PERDANA MENTERI, TUN ABDUL RAZAK BIN HUSSEI...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, JABATAN

Date

16 JUN 1968

Record Type

IMAGE

Accession No

2001/0036999W

Hit

Subject

FIGURE

Location

HEADQUARTERS

Title

PENYAMPAIAN ELAUN SARA HIDUP NELAYAN DAN PELANCARAN ...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, JABATAN

Date

11 JUN 2016

Record Type

IMAGE

Accession No

2016/0004564W

Hit

Subject

EVENTS

Location

HEADQUARTERS

Title

VISIT OF THE HONOURABLE THE MENTRI BESAR, SELANGOR A...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

7 JUN 1949

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0297218W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

RELIEF TO PADI PLANTERS IN SAWAH SEMPADAN DUE TO FLO...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

31 DEC 1952

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0302655W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

MARDI, RESEARCH BULLETIN, VOLUME 12 NO. 2 - AUGUST 1...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL STATUTORY BODIES

Source

PENYELIDIKAN DAN KEMAJUAN PERTANIAN,INSTITUT (MARDI)

Date

31 AUG 1984

Record Type

DOCUMENT

Accession No

2006/0027832W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

OFF-SEASON CROPS - TANJONG KARANG - II) INVESTIGATIO...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

3 MAY 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0299235W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

SELANGOR, MENTERI BESAR, LAWATAN, TANJONG KARANG,UPA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, JABATAN

Date

12 AUG 1968

Record Type

IMAGE

Accession No

2001/0037163W

Hit

Subject

FIGURE

Location

HEADQUARTERS

Title

GOVERMENT ACCOMMANDATION IN SEKINCHAN & TANJONG KARA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

PERANCANG BANDAR DAN KAMPUNG, JABATAN

Date

7 DEC 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1984/0015362W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

GOVERMENT ACCOMMANDATION IN SEKINCHAN & TANJONG KARA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

PERANCANG BANDAR DAN KAMPUNG, JABATAN

Date

7 DEC 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1984/0015362W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

ENCLOSES A LETTER RECEIVED FROM THE YAM TUAN OF SRI ...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

12 AUG 1886

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0005960W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

QUESTION OF RETENTION IN THE SERVICE OF CHE ABDUL MA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

28 MAY 1946

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0290889W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

BOUNDARY BETWEEN REGIONS 4 AND 5. II. [INCLUSION] OF...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

BRITISH MILITARY ADMINISTRATION

Date

26 SEP 1945

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0574437W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

VISIT OF THE DIRECTOR OF AGRICULTURAL TO TANJONG KAR...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

10 FEB 1947

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0292106W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

FREE SURVEY OF PORTION 27, TANJONG KARANG MUKIM

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

2 NOV 1928

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0255295W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

RESIGNATION OF MOHAMED ARSAD, CLERK, TANJONG KARANG ...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

10 MAR 1905

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0121542W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

I. PETITION BY MR. S. VALUPILLAI REGARDING THE TERMI...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

MALAYAN UNION SECRETARIAT

Date

24 OCT 1947

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0634917W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

CHI SIN SCHOOL, C/O [ ] SEKAN-CHANG TANJONG KARANG, ...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PELAJARAN MALAYSIA SELANGOR, JABATAN

Date

12 MAR 1949

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1970/0004880W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

PELANCARAN KARNIVAL SUKAN DAN KECERGASAN (NFC) PARLI...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

BELIA DAN SUKAN MALAYSIA, KEMENTERIAN

Date

25 FEB 2006

Record Type

IMAGE

Accession No

2013/0021380W

Hit

Subject

EVENTS

Location

HEADQUARTERS

Title

WORLD BANK MISSION ON FEASIBILITY STUDIES IRRIGATION...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PERTANIAN, KEMENTERIAN

Date

14 JUL 1976

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1992/0005931W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

RMLP 50: MARI BERRONGGENG, 20 OKTOBER 1969

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENYIARAN MALAYSIA KAWASAN SELATAN, JOHOR BAHRU, JABATAN

Date

20 OCT 1969

Record Type

AUDIO

Accession No

2004/0014784W

Hit

Subject

ARTS AND RECREA...

Location

HEADQUARTERS

Title

NOTIFICATION OF IMPORTANT OR INTERESTING OCASSIONS I...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

11 MAY 1948

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0294507W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

WAH KHIEW NATIONAL TYPE PRIMARY SCHOOL, TANJONG KARA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PELAJARAN MALAYSIA SELANGOR, JABATAN

Date

14 FEB 1961

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1970/0004583W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

PELANCARAN KARNIVAL SUKAN DAN KECERGASAN (NFC) PARLI...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

BELIA DAN SUKAN MALAYSIA, KEMENTERIAN

Date

25 FEB 2006

Record Type

IMAGE

Accession No

2013/0021376W

Hit

Subject

EVENTS

Location

HEADQUARTERS

Title

NOTIFICATION OF IMPORTANT OR INTERESTING OCASSIONS I...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

11 MAY 1948

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0294507W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

ASKS US TO WHETHER R. MUSA HAD OBTAINED PERMISSION T...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

29 JUN 1884

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0003385W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

S.M.J.K.(INGGERIS) '' TANJONG KARANG'' SELANGOR.

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

KERJA RAYA, JABATAN - BAHAGIAN PENDIDIKAN (JKR)

Date

28 JUN 1971

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1991/0006122W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

REPORT ON DEVELOPMENT OF TANJONG KARANG.

Category

PRIVATE ARCHIVES

Subcategory

PERSONAL LETTERS

Source

J.G. DANIEL, TAN SRI

Date

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1998/0027472W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

REPORT ON DEVELOPMENT OF TANJONG KARANG.

Category

PRIVATE ARCHIVES

Subcategory

PERSONAL LETTERS

Source

J.G. DANIEL, TAN SRI

Date

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1998/0027472W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

VISIT OF THE DIRECTOR DRAINAGE AND IRRIGATION TO SAB...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

3 MAY 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0299232W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

S.M.J.K. ( I ) "TANJONG KARANG" SELANGOR.

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

KERJA RAYA, JABATAN - BAHAGIAN PENDIDIKAN (JKR)

Date

26 OCT 1970

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1986/0014312W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

HARI PENAMAAN CALON PILIHANRAYA UMUM KE-13 DI PUSA...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, JABATAN

Date

20 APR 2013

Record Type

IMAGE

Accession No

2013/0018444W

Hit

Subject

EVENTS

Location

HEADQUARTERS

Title

QUARTERLY REPORT OF THE MALAY CO-OPERATIVE OFFICE, T...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

29 MAY 1950

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0299310W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

LOSS OF GOVERNMENT PROPERTY AT TANJONG KARANG PADI A...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

29 JUN 1951

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0300718W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

PADI SIOLS / WATER RELATIONSHIP EXPERIMENT STATION -...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

17 JUN 1953

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0303074W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

TIMBALAN PERDANA MENTERI DAN MENTERI PEMBANGUNAN NEG...

Category

MEMORIAL AND LIBRARY RECORDS

Subcategory

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENDAFTARAN PERTUBUHAN MALAYSIA, PEJABAT

Date

7 JUL 1969

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1983/0007041W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

RUMAH SAKIT DAERAH TANJONG KARANG

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PERUBATAN DAN KESIHATAN NEGERI SELANGOR, JABATAN

Date

20 OCT 1967

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1981/0003610W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

BUS AND VECHILE PARK TANJONG KARANG

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

PERANCANG BANDAR DAN KAMPUNG, JABATAN

Date

20 DEC 1954

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1984/0016474W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

POLICE STATION, MARRIED QUARTERS FOR FIVE MEN AND CO...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

9 MAY 1907

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0135901W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

QUARTERLY REPORTS TANJONG KARANG

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

PERTANIAN MALAYSIA,JABATAN - CAWANGAN PEMBANGUNAN KOMODITI

Date

25 SEP 1965

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1989/0025394W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

REPORTING THE DEATH OF PRISONERS SAMAT CHARGED WITH ...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

STATE

Source

SETIAUSAHA KERAJAAN NEGERI SELANGOR, PEJABAT

Date

5 JUN 1881

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0001392W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

THE STORY OF TANJONG KARANG

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, KEMENTERIAN

Date

Record Type

DOCUMENT

Accession No

2006/0021811W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

THE STORY OF TANJONG KARANG

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PENERANGAN MALAYSIA, KEMENTERIAN

Date

Record Type

DOCUMENT

Accession No

2006/0021811W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

Title

CONSTRUCTION OF THE TANJONG KARANG - SEKINCHANG - SU...

Category

PUBLIC ARCHIVES

Subcategory

FEDERAL - DEPARTMENT

Source

PERTANIAN MALAYSIA, KEMENTERIAN

Date

30 JUL 1953

Record Type

DOCUMENT

Accession No

1957/0694427W

Hit

Subject

DOCUMENT

Location

HEADQUARTERS

BIBLIOGRAFI

I. SUMBER PRIMER — ARKIB NEGARA MALAYSIA

Arkib Negara Malaysia. “Appointment of 1st Tidewaiter Garip as Clerk at Tanjong Karang & Md. Aris as 1st Tidewaiter—Recommends.” 3 Januari 1893. Selangor Secretariat Records, 1957/0036648W.

Arkib Negara Malaysia. “Closing of the Customs Stations at Tanjong Karang …” 8 Julai 1932. Selangor Secretariat Records, 1957/0275211W.

Arkib Negara Malaysia. “Forwards Plan and Specification of Tanjong Karang Police Station.” 17 Disember 1889. Selangor Secretariat Records, 1957/0018083W.

Arkib Negara Malaysia. “Main Health Centre at Tanjong Karang (1) Hospital for Tanjong Karang.” 9 Januari 1963. Selangor State Medical and Health Department Records, 1981/0003607W.

Arkib Negara Malaysia. “Petitions Against the Customs Clerk, Tanjong Karang.” 8 Februari 1904. Selangor Secretariat Records, 1957/0114585W.

Arkib Negara Malaysia. “Police Building Programme 1952: Married Barracks/Site Plan.” 16 Ogos 1952. Selangor Secretariat Records, 1984/0015886W.

Arkib Negara Malaysia. “Police Station, Married Quarters for Five Men and Cook House, Tanjong Karang—Tenders for.” 9 Mei 1907. Selangor Secretariat Records, 1957/0135901W.

Arkib Negara Malaysia. “Proposal for a Hospital at Tanjong Karang—Staff for Tanjong Karang Hospital.” 14 September 1946. Selangor Secretariat Records, 1957/0291266W.

Arkib Negara Malaysia. “Prevention of Smuggling of Chandu.” 17 Disember 1880. Selangor Secretariat Records, 1957/0001228W.

Arkib Negara Malaysia. “Repairs to Tanjong Karang Police Station.” 3 Mac 1898. Selangor Secretariat Records, 1957/0076030W.

Arkib Negara Malaysia. “Road Communication between Tanjong Karang and Sabak Bernam.” 4 Januari 1955. Selangor State Medical and Health Department Records, 1979/0009236W.

Arkib Negara Malaysia. “Safe Attached to the Customs Station, Tanjong Karang.” 11 Januari 1922. Selangor Secretariat Records, 1957/0219121W.

Arkib Negara Malaysia. “Sanction to Sell by Public Auction the Old Police Station Building at Tanjong Karang.” 31 Julai 1928. Selangor Secretariat Records, 1957/0252687W.

Arkib Negara Malaysia. “Tender to Move Tanjong Karang Police Station to Batu 7, Jalan Sabak Bernam.” 25 Oktober 1926. Selangor Secretariat Records, 1957/0244491W.

Arkib Negara Malaysia. “Transfer of Tanjong Karang Police Station to New Site.” 29 November 1935. Selangor Secretariat Records, 1957/0285093W.

Arkib Negara Malaysia. “Tanjong Karang Police Station: Police Quarters Construction.” 2 Januari 1891. Selangor Secretariat Records, 1957/0025846W.

Arkib Negara Malaysia. “Tanjong Karang Road, Kuala Selangor—Improvement Works.” 13 Oktober 1891. Selangor Secretariat Records, 1957/0027781W.

Arkib Negara Malaysia. “Two Tenders for Construction of Horse Shed at Jeram, Tanjong Karang.” 20 Mei 1891. Selangor Secretariat Records, 1957/0025118W.

Arkib Negara Malaysia. “Water Supply for Batang Berjuntai, Kampong Kuantan, Bukit Rotan and Tanjong Karang Area Including Pasir Penambang.” 19 April 1949. Selangor Secretariat Records, 1957/0296860W.

Arkib Negara Malaysia. “Official Landing Place at Tanjong Karang.” 30 Oktober 1948. Selangor Secretariat Records, 1984/0013130W.

Arkib Negara Malaysia. “Land Acquisition for Official Landing Place at Tanjong Karang.” [Tarikh perlu disahkan]. Selangor Secretariat Records, 1957/0295375W.

Arkib Negara Malaysia. “Contract for Supply of Mangrove Piles for a Construction Project.” 8 Disember 1948. Selangor Secretariat Records, 1957/0295640W.

Arkib Negara Malaysia. “Completion of Contract for Road from Pasir Penambang to Tanjong Karang.” 24 Mac 1892. Selangor Secretariat Records, 1957/0030946W.

Arkib Negara Malaysia. “Bernam Road between Tanjong Karang and Bagan Nacoda Omar—Enquires Whether There Is Any Valid Reason for Continuing to Keep Up.” 28 Mei 1898. Selangor Secretariat Records, 1957/0077322W.

II. SUMBER PRIMER — LAPORAN DAN DOKUMEN KERAJAAN

Drainage and Irrigation Department, Malaya. Annual Report of the Drainage and Irrigation Department. Kuala Lumpur: Government Press, 1950.

Rural and Industrial Development Authority. Rural and Industrial Development Authority Progress Report. Kuala Lumpur: Government Press, 1951.

Selangor, Department of Medical and Health. Road Communication between Tanjong Karang and Sabak Bernam. 4 Januari 1955.

Selangor, Drainage and Irrigation Department. Water Balance Study in the Tanjong Karang Irrigation Scheme. Tarikh penerbitan perlu disahkan.

Selangor, Drainage and Irrigation Department. Commissioning Procedure for Tertiary Canals, Tanjong Karang Irrigation Area. Tarikh penerbitan perlu disahkan.

Selangor, Drainage and Irrigation Department. A Proposal to Revise Operation Procedures in Tanjong Karang to Minimise Water Shortage. Tarikh penerbitan perlu disahkan.

III. SUMBER PENGAIRAN, SALIRAN DAN PERTANIAN

Japan International Cooperation Agency. Feasibility Study on the Tanjong Karang Irrigation Development and Management Project: Main Report. Tokyo: Japan International Cooperation Agency, June 1987.

Japan International Cooperation Agency. Tanjong Karang Irrigation Project: Preliminary Survey Report. Tokyo: Japan International Cooperation Agency, March 1986.

Japan International Cooperation Agency. Tanjong Karang Irrigation Project: Implementation Survey, Main Report. Tokyo: Japan International Cooperation Agency, June 1987.

Japan International Cooperation Agency. Water Balance Study for the Tanjong Karang Irrigation Project. 1981.

Japan International Cooperation Agency, and Drainage and Irrigation Department, Selangor. A Mapping of the Water Management Practices in the Tanjong Karang Irrigation Scheme. Contributors Kazuo Harada and Lim Teik Keat. Tarikh penerbitan perlu disahkan.

Narkswasdi, Udhis, and S. Selvadurai. Economic Survey of Padi Production in West Malaysia: Report No. 1, Selangor. Kuala Lumpur, 1967.

Narkswasdi, Udhis, and S. Selvadurai. Economic Survey of Padi Production in West Malaysia. Bulletin No. 120. Kuala Lumpur: Ministry of Agriculture and Co-operatives, Malaysia, 1968.

Selvadurai, S. Padi Farming in West Malaysia. Kuala Lumpur, 1972.

IV. KAJIAN AKADEMIK DAN SEJARAH SOSIOEKONOMI

Goldman, [nama penuh perlu disahkan]. “Rice Cultivation and the Ethnic Division of Labor in British Malaya.” Comparative Studies in Society and History 17, no. 3 (1975). [Nombor halaman perlu disahkan daripada naskhah asal.]

Selvadurai, S. Padi Farming in West Malaysia. Kuala Lumpur, 1972.

Narkswasdi, Udhis, and S. Selvadurai. Economic Survey of Padi Production in West Malaysia. Kuala Lumpur: Ministry of Agriculture and Co-operatives, Malaysia, 1968.

V. PARLIMEN DAN HANSARD

Federation of Malaya. Parliamentary Debates (Hansard). 26 April 1962. Perbahasan mengenai cadangan hospital 50 katil dan kuarters kakitangan di Tanjong Karang.

Federation of Malaysia. Parliamentary Debates (Hansard). 10 August 1965. Perbahasan mengenai jambatan Sungai Tanjong Karang dan masalah tanah/liat yang menyebabkan pembinaan tergendala.

Federation of Malaysia. Parliamentary Debates (Hansard). 10 November 1965. Perbahasan mengenai jalan Sabak Bernam–Kuala Selangor dan jambatan baharu di Tanjong Karang.

VI. AKHBAR DAN TERBITAN BERKALA

Berita Harian. 17 April 1964. Artikel mengenai bekalan elektrik kepada penduduk Tanjong Karang dan projek Central Electricity Board. Tajuk artikel perlu disahkan daripada naskhah asal.

Pinang Gazette and Straits Chronicle. 20 Mei 1913. Laporan mengenai kajian telaga artesian dan air bawah tanah di kawasan Kuala Selangor oleh J. B. Scrivenor.

Singapore Chronicle and Commercial Register. 28 Mei 1836. John Anderson, “Passir Panjang, Se Gulong Gulong and Tinghi.”

VII. KESIHATAN DAN PERKHIDMATAN AWAM

Arkib Negara Malaysia. “Proposal for a Hospital at Tanjong Karang—Staff for Tanjong Karang Hospital.” 14 September 1946. Selangor Secretariat Records, 1957/0291266W.

Arkib Negara Malaysia. “Main Health Centre at Tanjong Karang (1) Hospital for Tanjong Karang.” 9 Januari 1963. Selangor State Medical and Health Department Records, 1981/0003607W.

Federation of Malaya. Parliamentary Debates (Hansard). 26 April 1962.

Catatan rasmi sejarah Hospital Tanjong Karang. [Sumber institusi/laman rasmi perlu disahkan dan direkodkan semula apabila digunakan dalam esei.]

VIII. JALAN RAYA, JAMBATAN DAN PERHUBUNGAN DARAT

Arkib Negara Malaysia. “Tanjong Karang Road, Kuala Selangor—Improvement Works.” 13 Oktober 1891. Selangor Secretariat Records, 1957/0027781W.

Arkib Negara Malaysia. “Completion of Contract for Road from Pasir Penambang to Tanjong Karang.” 24 Mac 1892. Selangor Secretariat Records, 1957/0030946W.

Arkib Negara Malaysia. “Road Communication between Tanjong Karang and Sabak Bernam.” 4 Januari 1955. Selangor State Medical and Health Department Records, 1979/0009236W.

Federation of Malaysia. Parliamentary Debates (Hansard). 10 August 1965.

Federation of Malaysia. Parliamentary Debates (Hansard). 10 November 1965.

IX. KASTAM, PERDAGANGAN DAN PENGUATKUASAAN

Arkib Negara Malaysia. “Prevention of Smuggling of Chandu.” 17 Disember 1880. Selangor Secretariat Records, 1957/0001228W.

Arkib Negara Malaysia. “Appointment of 1st Tidewaiter Garip as Clerk at Tanjong Karang & Md. Aris as 1st Tidewaiter—Recommends.” 3 Januari 1893. Selangor Secretariat Records, 1957/0036648W.

Arkib Negara Malaysia. “Petitions Against the Customs Clerk, Tanjong Karang.” 8 Februari 1904. Selangor Secretariat Records, 1957/0114585W.

Arkib Negara Malaysia. “Safe Attached to the Customs Station, Tanjong Karang.” 11 Januari 1922. Selangor Secretariat Records, 1957/0219121W.

Arkib Negara Malaysia. “Closing of the Customs Stations at Tanjong Karang …” 8 Julai 1932. Selangor Secretariat Records, 1957/0275211W.

X. POLIS DAN KESELAMATAN