LEGASI Y.M. RAJA HAJI BOT BIN RAJA JUMAAT (1847–1916): PEMERINTAH TERAKHIR LUKUT DAN ELIT PERALIHAN MALAYA MODEN
Raja Haji Bot bin Raja Jumaat (1847–1916) muncul dalam sejarah Selangor pada saat peralihan besar struktur kuasa Melayu daripada sistem pemerintahan tradisional kepada pentadbiran kolonial British yang lebih birokratik dan berasaskan undang-undang bertulis. Dalam konteks ini, beliau bukan sekadar seorang pemerintah terakhir Lukut, tetapi juga seorang elit peralihan yang bergerak antara dua dunia—dunia feudal Melayu yang berasaskan kurniaan, keturunan dan kesetiaan istana, serta dunia kolonial British yang berasaskan kontrak, undang-undang, dan ekonomi kapitalis.
Dilahirkan pada 4 Disember 1847 di Lukut, Raja Bot merupakan putera kepada Raja Jumaat bin Raja Jaafar, pemerintah dan pembesar Lukut yang berpengaruh, serta Tengku Senai (Tengku Nai), puteri kepada Sultan Muhammad Shah, Sultan Selangor ke-3 Hubungan keturunan ini meletakkan beliau dalam jaringan aristokrasi Bugis–Selangor yang sangat rapat dengan institusi diraja. Nama “Bot” sendiri dipercayai berasal daripada perkataan Inggeris boat, tempat lahir sebenar beliau, di atas bot di laut, yang juga menjadi simbol kepada dunia perdagangan maritim Lukut yang aktif pada abad ke-19.
Sejak kecil, Raja Bot menerima pendidikan Islam dan dikatakan telah khatam al-Quran pada usia lapan tahun. Pada tahun 1858, ketika berusia sekitar 11 tahun, beliau dihantar ke Melaka English School dan berada di bawah pengawasan Colonel Ronald Macpherson. Selepas pendidikan formal ini, beliau turut diasuh dalam dunia perdagangan oleh Baba Chee Yam Chuan, seorang pedagang Cina berpengaruh di Melaka yang juga rakan perniagaan ayahandanya. Pendedahan ini menjadikan Raja Bot antara bangsawan Melayu terawal yang menguasai gabungan ilmu agama, bahasa Melayu, bahasa Inggeris, serta kemahiran dagang dan perakaunan moden.
Apabila Raja Jumaat mangkat pada tahun 1864, Raja Bot mewarisi pemerintahan Lukut ketika masih muda, sekitar usia 17 tahun. Pada ketika itu, Lukut merupakan pusat perlombongan bijih timah yang penting, namun mula merosot akibat persaingan dengan kawasan seperti Ampang dan Kanching serta perubahan struktur ekonomi kolonial. Haji Buyong Adil mencatatkan bahawa hasil Lukut merosot daripada sekitar $10,000 kepada hanya $300 Straits Dollars, satu kejatuhan yang mencerminkan perubahan besar ekonomi serantau.
Walaupun berada dalam situasi kemerosotan, Raja Bot memperkenalkan beberapa pembaharuan penting. Beliau menubuhkan pasukan keselamatan moden dengan bantuan pegawai Eropah, memperkenalkan sistem pentadbiran cukai dan pendaftaran buruh, serta membangunkan infrastruktur batu bata bagi menggantikan struktur kayu tradisional. Beliau juga mengekalkan jaringan perdagangan dengan pedagang Cina seperti Baba Chee Yam Chuan bagi memastikan kelangsungan ekonomi Lukut. Namun demikian, tekanan ekonomi dan politik menyebabkan Lukut semakin kehilangan kedudukannya sebagai pusat perlombongan utama.
Perang Klang (1867–1874) merupakan perang saudara di Selangor yang tercetus akibat persaingan memperebutkan kawasan perlombongan bijih timah antara pembesar-pembesar Melayu. Dalam konflik yang melibatkan Raja Abdullah, Raja Mahadi, dan Tengku Kudin ini, Raja Bot memainkan peranan yang unik sebagai pemerintah Lukut yang berusaha mengekalkan kestabilan wilayahnya di tengah-tengah huru-hara yang melanda negeri-negeri sekitarnya .
Sebagai pembesar Lukut yang mewarisi pemerintahan daripada ayahandanya, Raja Jumaat, pada tahun 1864, Raja Bot secara rasmi mengisytiharkan Sungai Raya sebagai sebahagian daripada wilayah Lukut, satu tindakan yang mencetuskan kemarahan sepupunya, Raja Sulaiman, pembesar Sungai Raya .
Konflik ini membawa kepada Perang Saudara Lukut pada tahun 1867, di mana Raja Sulaiman bersama angkatan perangnya menyerang Lukut. Dalam tempoh pemerintahannya, Lukut turut berhadapan dengan konflik bersenjata kecil, termasuk serangan Raja Sulaiman dari Sungai Raya serta insiden melibatkan Yahya, anak angkat Sultan Abdul Samad, yang menyerang penduduk Cina di Lukut. Raja Bot yang telah bersiap sedia dengan mengukuhkan kubu di Bukit Gajah Mati dan menambah bilangan askar Arab berjaya menewaskan pasukan Raja Sulaiman, memaksa mereka berundur kembali ke Sungai Raya .Dalam keadaan ini, Raja Bot mengambil pendekatan pragmatik dalam menjaga kestabilan sosial, termasuk membenarkan tindakan balas oleh komuniti tempatan.
Walaupun menang dalam pertempuran ini, ekonomi Lukut terus merosot akibat persaingan dan pengurangan hasil bijih timah, menyebabkan pendapatan Raja Bot jatuh mendadak daripada 10 ribu dolar Selat kepada hanya 300 dolar Selat.
Ketika Perang Klang semakin memuncak, Raja Bot mengambil pendirian yang pragmatik. Walaupun Lukut tidak terlibat secara langsung dalam pertarungan utama antara Raja Mahadi dan Tengku Kudin, beliau membenarkan pergerakan tentera melalui wilayahnya . Dalam satu peristiwa, beliau menunjukkan sikap berkecuali terhadap pihak British apabila Major-Jeneral Anson dan kapal perang H.M.S. Thistle singgah di Lukut; Raja Bot menyatakan bahawa beliau tidak akan menolong tetapi juga tidak akan menghalang pergerakan British melalui wilayahnya. Bagaimanapun, beliau juga terpaksa berhadapan dengan serangan daripada Yahya, anak angkat Sultan Abdul Samad, yang telah membunuh rakyat Cina Lukut. Raja Bot yang murka membenarkan penduduk Cina membalas dendam, dan Yahya akhirnya dikalahkan serta melarikan diri .
 |
| Rumah Raja Jumaat di Lukut dalam tahun 1875 |
Dalam usaha mempertahankan hak tersebut, Raja Bot mengambil langkah luar biasa dengan mengupah firma guaman Donald & Burkinshaw di Singapura, menjadikannya antara pembesar Melayu terawal yang menggunakan sistem perundangan British untuk mempertahankan wilayah tradisional. Dalam proses ini, berlaku pertembungan pandangan dalam kalangan pegawai kolonial—ada yang berpendapat kurniaan Sultan boleh dibatalkan, manakala ada yang menganggapnya sebagai hak kekal yang sah.
Akhirnya, pada 31 Julai 1880 di Singapura, satu penyelesaian dicapai. Lukut dan Sungai Raya diserahkan kepada Sungai Ujong, Selangor menerima Rekoh dan Labu, manakala keluarga Raja Bot menerima pampasan antara $20,000 hingga $27,000 Straits Dollars. Walaupun beliau kehilangan wilayahnya, episod ini menandakan kemunculan awal penggunaan litigasi moden oleh pembesar Melayu dalam mempertahankan hak tradisional.
Selepas kehilangan Lukut, Raja Bot berhijrah ke Selangor pada tahun 1882 dan menetap di Klang. Pada awalnya beliau tidak berjaya mendapatkan jawatan kerajaan, namun pada tahun 1887 beliau dilantik sebagai Penghulu Sungai Buloh. Walaupun berjaya membuka kawasan dari Kepong hingga Kuang, beliau dikritik kerana tidak menetap di kawasan pentadbiran dan jawatan tersebut ditamatkan pada tahun 1889.
Dokumen bertajuk "Re Duties of Raja Bot as Penghulu of Sungei Bulu" dengan nombor rujukan 1957/0010101W ini merupakan satu rekod rasmi pentadbiran yang dikeluarkan pada 26 Januari 1888 oleh Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Sebagai sebuah fail yang mengandungi tiga muka surat yang boleh diakses, dokumen ini secara khusus membincangkan mengenai tugas-tugas yang diamanahkan kepada Raja Bot dalam kapasitinya sebagai Penghulu di Sungei Buluh. Tarikh dokumen ini, iaitu 26 Januari 1888, adalah sangat signifikan kerana ia berada pada tahun yang sama dengan pelantikan Raja Bot sebagai Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor, menunjukkan bahawa dokumen ini mungkin berkaitan dengan pelantikan awal beliau atau penetapan semula skop tanggungjawabnya dalam pentadbiran peringkat tempatan. Kewujudan fail ini menunjukkan bahawa isu berkaitan tugas Penghulu ini dianggap cukup penting untuk direkodkan secara rasmi dan disimpan dalam sistem birokrasi negeri yang teratur, yang lazimnya merangkumi surat arahan, perbincangan dalam mesyuarat, atau surat-menyurat antara pejabat-pejabat berkaitan.
Kedudukan beliau kembali mengukuh apabila dilantik sebagai Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor pada 18 Disember 1888, jawatan yang dipegang selama 28 tahun sehingga 1916. Dalam Majlis ini, beliau memainkan peranan penting dalam membincangkan dasar pendidikan Melayu, pentadbiran Islam, serta ekonomi negeri. Antara sumbangan penting beliau ialah cadangan supaya pendidikan asas diwajibkan kepada anak-anak Melayu, menjadikannya antara tokoh terawal yang memperjuangkan pendidikan wajib di Tanah Melayu.
Pada tahun 1891, Raja Bot turut dilantik sebagai ahli Lembaga Kebersihan Kuala Lumpur (Sanitary Board), institusi awal yang menjadi asas kepada pentadbiran bandar moden. Beliau bekerjasama dengan Raja Laut dalam pengurusan bandar Kuala Lumpur yang sedang berkembang pesat. Namun, pada tahun 1892 beliau meletakkan jawatan selepas terlibat dalam isu konflik kepentingan berkaitan pegangan saham dalam kontrak perbandaran.
Dokumen bertajuk "Claim Against Raja Bot ($640.00) - Applies for Payment from Money Said to be Due by the Government" dengan nombor rujukan 1957/0069932W ini merupakan satu rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 9 April 1897 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Dokumen ini secara khusus merekodkan satu tuntutan hutang sebanyak $640.00 terhadap Raja Bot, dan yang menarik perhatian ialah beliau memohon agar bayaran hutang tersebut dibuat daripada wang yang dikatakan terhutang oleh kerajaan kepadanya. Untuk memahami mengapa Raja Bot meminta kerajaan membayarkan hutangnya, kita perlu melihat kepada konteks hubungan kewangan antara Raja Bot dengan pentadbiran negeri pada masa itu yang melibatkan tuntutan lama dan bayaran yang terhutang oleh kerajaan kepadanya.
Tuntutan $640.00 itu mungkin merupakan satu daripada beberapa tuntutan kecil yang timbul dalam urusan harian Raja Bot, dan permohonan untuk menggunakan wang kerajaan yang terhutang kepadanya adalah satu langkah pragmatik untuk menyelesaikan hutang tanpa perlu mengeluarkan wang tunai peribadi.
Dokumen bertajuk "Application from Raja Bot for Three Blocked of Land of 25 Acres Each in the Bukit Raja Mukim - Forwards -" dengan nombor rujukan 1957/0056424W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 16 Mei 1895 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Sebagai sebuah fail yang mengandungi 11 muka surat yang boleh diakses, dokumen ini secara khusus merekodkan satu permohonan daripada Raja Bot untuk mendapatkan tiga blok tanah, setiap satu seluas 25 ekar, menjadikan jumlah keseluruhannya 75 ekar di Mukim Bukit Raja. Saiz permohonan yang agak besar ini mencerminkan skala aktiviti ekonomi yang dirancang oleh pemohon, dan perkataan "Forwards" pada tajuk dokumen menunjukkan bahawa permohonan ini telah dihantar ke peringkat atasan untuk pertimbangan dan kelulusan, mungkin daripada pejabat daerah ke pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri, atau dari pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri kepada pihak berkuasa yang lebih tinggi.
 |
| Borang permohonan tanah ini, setiap satunya untuk 25 ekar, dibuat sebanyak 3 kali untuk 75 ekar yang dipohon. |
Tarikh dokumen ini iaitu 25 Disember 1898 adalah sepuluh tahun selepas pelantikan Raja Bot sebagai Penghulu di Sungei Buluh dan Ahli Majlis Mesyuarat Negeri, yang menunjukkan bahawa dokumen ini mungkin berkaitan dengan satu peralihan atau kenaikan pangkat dalam kerjaya pentadbiran beliau ke jawatan yang lebih tinggi, iaitu sebagai Kadhi. Kewujudan fail ini dengan 29 muka surat dan nombor rujukan yang tersendiri menunjukkan bahawa isu pelantikan Kathi ini dianggap cukup penting dan memerlukan proses perbincangan yang meluas, melibatkan pelbagai pihak termasuk para Raja yang memberikan syor atau cadangan mereka.
 |
| Raja Bot di Istana |
Sekitar tahun 1900, Raja Bot bersama Raja Laut memainkan peranan penting dalam penubuhan Kampung Baru Kuala Lumpur, sebuah kawasan seluas 223 ekar yang diperuntukkan sebagai penempatan orang Melayu di tengah bandar. Langkah ini memastikan masyarakat Melayu tidak tersisih daripada pembangunan pesat Kuala Lumpur yang sedang diambil alih oleh ekonomi kolonial.
Dalam bidang istana pula, di bawah pemerintahan Sultan Alauddin Sulaiman Shah, Raja Bot menjadi antara pembesar paling dipercayai. Beliau terlibat dalam pertabalan Sultan pada tahun 1903, misi ke Riau untuk memahami adat istana Bugis, pengurusan pengebumian Sultan Abdul Samad, serta urusan perkahwinan diraja. Beliau juga memainkan peranan penting dalam menghidupkan semula sistem Lapan Pembesar Selangor, termasuk membaca surat sumpah setia kepada pembesar-pembesar yang dilantik semula.
Sistem Lapan Pembesar ini merangkumi jawatan seperti Tengku Laksamana, Shahbandar, Maharaja Lela, dan Orang Kaya Maha Bijaya Klang, yang kemudiannya turut diwarisi oleh keturunan beliau sendiri dalam struktur pentadbiran negeri.
Dokumen bertajuk "Application from Raja Bot for 47 Acres of Mining Land in Batu Mukim" dengan nombor rujukan 1957/0117494W ini merupakan satu rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 21 Julai 1904 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Sebagai sebuah fail yang mengandungi lima muka surat yang boleh diakses, dokumen ini bukanlah sekadar surat peribadi atau notis ringkas, tetapi satu bahan arkib yang lengkap dengan proses birokrasi yang tersusun. Tarikh dokumen ini iaitu 21 Julai 1904 meletakkannya dalam tempoh awal abad ke-20 apabila industri perlombongan bijih timah di Selangor berada pada tahap pengeluaran yang memberangsangkan, dan semua permohonan tanah lombong pada masa itu tertakluk kepada undang-undang serta prosedur yang ditetapkan oleh pentadbiran British.
Dokumen bertajuk "Application by Raja Haji Bot of Klang to Prospect 150 Acres of Land in Kuang" dengan nombor rujukan 1957/0156805W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 22 Mac 1911 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Sebagai sebuah fail yang mengandungi lima muka surat yang boleh diakses, dokumen ini secara khusus merekodkan satu permohonan daripada Raja Haji Bot untuk menjalankan aktiviti membubuh (prospect) di atas tanah seluas 150 ekar di Kuang, iaitu satu kawasan yang terletak di daerah Selangor. Perkataan "Prospect" dalam konteks perlombongan merujuk kepada aktiviti penerokaan awal untuk menentukan sama ada sesuatu kawasan itu mengandungi bijih timah atau mineral lain yang bernilai sebelum sesuatu permohonan lombong secara rasmi dibuat, dan saiz 150 ekar yang dipohon adalah jauh lebih besar berbanding permohonan 47 ekar yang beliau buat pada tahun 1904 di Batu Mukim.
Tarikh dokumen ini iaitu 22 Mac 1911 adalah tujuh tahun selepas permohonan tanah lombong di Batu Mukim pada tahun 1904, dan tiga belas tahun selepas pelantikan beliau sebagai Kathi pada tahun 1898. Pada tahun 1911, Raja Bot telahpun berusia 64 tahun (beliau dilahirkan pada 4 Disember 1847) dan masih aktif dalam urusan pentadbiran negeri serta kegiatan ekonomi yang berkaitan dengan tanah dan perlombongan . Penggunaan gelaran "Raja Haji Bot" dalam dokumen ini menunjukkan bahawa beliau telahpun menunaikan ibadat haji pada ketika itu, satu gelaran kehormat yang mencerminkan status agama dan sosialnya yang tinggi dalam masyarakat Melayu. Permohonan ini dibuat di Klang, yang menunjukkan bahawa beliau mungkin menetap atau mempunyai pusat kegiatan di kawasan tersebut pada masa itu, walaupun beliau juga dikenali sebagai Penghulu Sungai Buloh dan Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor sejak tahun 1888 sehingga kematiannya pada tahun 1916 .
Dari sudut prosedur pentadbiran, permohonan untuk membubuh tanah seluas 150 ekar di Kuang ini menunjukkan bahawa Raja Bot terus melibatkan diri dalam sektor perlombongan walaupun pada usia yang semakin lanjut. Aktiviti membubuh adalah langkah penting dalam industri perlombongan bijih timah kerana ia membolehkan pelombong menentukan potensi ekonomi sesuatu kawasan sebelum membuat pelaburan yang lebih besar untuk membuka lombong secara rasmi. Saiz 150 ekar yang dipohon adalah besar dan menunjukkan bahawa beliau mungkin merancang satu operasi penerokaan yang meluas, atau mungkin bertindak bagi pihak pelabur lain yang berminat untuk membangunkan kawasan Kuang yang ketika itu mungkin belum diterokai sepenuhnya. Perlu juga diingat bahawa pada tahun 1911, industri bijih timah di Selangor masih menjadi tulang belakang ekonomi negeri, dan permohonan untuk membubuh tanah adalah perkara biasa dalam kalangan pelombong, sama ada individu persendirian, syarikat Eropah, atau pembesar Melayu yang mempunyai hubungan dengan pentadbiran British.
Dokumen ini juga mungkin mengandungi surat-menyurat atau laporan daripada pegawai daerah atau juruukur yang menilai kesesuaian tanah di Kuang untuk aktiviti perlombongan, serta syarat-syarat yang dikenakan ke atas permit membubuh tersebut. Lima muka surat yang boleh diakses itu kemungkinan besar merangkumi salinan permohonan, catatan daripada pejabat tanah, serta keputusan akhir sama ada permohonan itu diluluskan atau ditolak oleh pihak berkuasa negeri. Perlu juga dipertimbangkan bahawa pada era ini, undang-undang tanah dan perlombongan di Selangor telah pun diperkemaskan di bawah pentadbiran British, dan semua permohonan untuk membubuh atau melombong perlu melalui prosedur yang ketat, termasuk pembayaran fi dan pematuhan kepada syarat-syarat yang ditetapkan dalam enakmen berkaitan.
Penglibatan tokoh-tokoh penting seperti Raja Bot dalam industri perlombongan di Selangor pada awal abad ke-20, khususnya dalam aktiviti penerokaan tanah menjadi asas kepada pembangunan sektor bijih timah di negeri tersebut. Dokumen ini juga menjadi pelengkap kepada rekod-rekod lain yang berkaitan dengan Raja Bot, seperti permohonan tanah lombong di Batu Mukim pada tahun 1904 dan surat-menyurat mengenai sijil perlombongan pada tahun yang sama, yang kesemuanya menunjukkan bahawa beliau adalah seorang tokoh yang aktif dan berterusan dalam bidang perlombongan sepanjang hayatnya.
Secara keseluruhannya, dokumen ini adalah satu bukti penting tentang kesinambungan penglibatan Raja Bot dalam industri perlombongan di Selangor sehingga ke akhir hayatnya, di mana beliau terus memohon tanah untuk aktiviti penerokaan walaupun pada usia 64 tahun. Permohonan untuk membubuh 150 ekar tanah di Kuang pada tahun 1911 ini mencerminkan bahawa walaupun beliau telah memegang pelbagai jawatan penting dalam pentadbiran negeri, termasuk sebagai Ahli Majlis Mesyuarat Negeri, Penghulu Sungai Buloh, dan Kathi, beliau tidak pernah meninggalkan minatnya dalam bidang perlombongan yang merupakan sumber ekonomi utama pada zamannya.
Pengiktirafan terhadap kedudukan Raja Bot turut berlaku pada tahun 1911 apabila Majlis Persekutuan mempertimbangkan kenaikan elaun untuk beliau bersama Raja Muda Perak dan Raja Muda Selangor, menandakan statusnya sebagai tokoh elit Melayu dalam hierarki kolonial.
Dokumen bertajuk "Agricultural Land Application :- 43 Acres or 10 Pole..." dengan nombor rujukan 1957/0167665W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 29 Januari 1913 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Sebagai sebuah fail yang mengandungi 11 muka surat yang boleh diakses, dokumen ini secara khusus merekodkan satu permohonan tanah pertanian seluas 43 ekar dan 10 pole. Maklumat bahawa permohonan ini melibatkan Raja Jumaat bin Raja Bot menunjukkan bahawa ia adalah sebahagian daripada urusan pentadbiran tanah yang dijalankan.
Tarikh dokumen ini, 29 Januari 1913, adalah signifikan kerana ia berlaku dalam tempoh perbincangan dan persediaan untuk penguatkuasaan Enakmen Rizab Melayu 1913 (Malay Reservations Enactment 1913), yang mula dikuatkuasakan pada tahun berikutnya. Enakmen ini bertujuan untuk menghalang tanah milik orang Melayu daripada berpindah ke tangan bukan Melayu dengan menggazetkan tanah-tanah tertentu sebagai Rizab Melayu. Walau bagaimanapun, kajian sejarah menunjukkan bahawa pelaksanaan enakmen ini sebenarnya meletakkan pelbagai syarat dan sekatan ke atas tanah Rizab Melayu, seperti premium dan sewa tahunan yang lebih tinggi untuk tanaman komersial seperti getah, yang akhirnya mengehadkan peluang ekonomi orang Melayu dan menyukarkan mereka untuk mengekalkan pemilikan tanah.
Dokumen ini mungkin mengandungi butiran penting tentang lokasi tanah yang dipohon, tujuan pertanian yang dinyatakan (sama ada untuk tanaman padi, getah, atau lain-lain), serta syarat-syarat yang dikenakan oleh pihak kerajaan negeri ke atas permohonan tersebut. Sebagai permohonan yang difailkan pada tahun 1913, ia mungkin diproses dalam suasana pentadbiran yang semakin mengambil berat tentang pemilikan tanah oleh orang Melayu, terutamanya berikutan kebimbangan tentang penjualan tanah pusaka dan hak milik tanah orang Melayu kepada pelabur asing dan Eropah. Penglibatan Raja Jumaat sebagai pemohon atau wakil menunjukkan bahawa keluarga Raja Bot terus menguruskan kepentingan tanah mereka dalam sistem pentadbiran kolonial yang semakin kompleks.
Secara keseluruhannya, dokumen ini adalah satu rekod penting tentang permohonan tanah pertanian di Selangor pada tahun 1913, yang melibatkan Raja Jumaat bin Raja Bot. Untuk mendapatkan gambaran yang lebih lengkap tentang butiran permohonan ini, termasuk lokasi sebenar tanah, tujuan pertanian yang dinyatakan, dan sama ada permohonan ini diluluskan, akses kepada kesemua 11 muka surat dokumen adalah amat diperlukan. Hanya dengan meneliti kandungan penuh fail tersebut barulah dapat diketahui sama ada permohonan ini berkaitan dengan usaha keluarga Raja Bot untuk memajukan tanah pertanian di Selangor, dan bagaimana pihak kerajaan negeri bertindak balas terhadap permohonan tersebut dalam tempoh peralihan sebelum penguatkuasaan penuh Enakmen Rizab Melayu.
Perkataan "Agricultural Land" dalam tajuk dokumen menunjukkan bahawa tanah yang dipohon adalah untuk tujuan pertanian, yang mungkin melibatkan penanaman getah, kelapa, kopi, atau tanaman komersial lain yang berkembang pesat di Selangor pada masa itu. Rekod sejarah menunjukkan bahawa pada awal abad ke-20, terdapat pelbagai inisiatif dari kerajaan negeri untuk menyediakan skim kredit kecil bagi tujuan pertanian kepada petani, termasuk Skim Kredit Pertanian di Selangor sejak tahun 1884 yang memberi geran $1,000 setahun kepada pegawai daerah untuk pinjaman pertanian . Ini menunjukkan bahawa kerajaan negeri ketika itu memang menggalakkan pembangunan sektor pertanian di kalangan penduduk tempatan.
Secara keseluruhannya, dokumen ini adalah satu rekod penting tentang permohonan tanah pertanian di Selangor pada tahun 1913, satu tempoh peralihan apabila dasar tanah mula berubah dengan pengenalan Enakmen Rizab Melayu.
Akhir hayat Raja Bot berlaku pada 11 April 1916 di Johor Bahru ketika beliau berada di sana atas urusan keluarga dan istana. Beliau dikebumikan di Makam Diraja Johor dengan penghormatan diraja. Akhbar Straits Echo menggambarkan beliau sebagai “the most important member of the local Malay aristocracy”, satu pengiktirafan yang mencerminkan kedudukan beliau dalam sejarah sosial Melayu.
Secara keseluruhannya, Raja Haji Bot bin Raja Jumaat merupakan tokoh transisi yang merentasi tiga dunia sekaligus: dunia feudal Lukut, dunia kolonial British, dan dunia pentadbiran moden awal Tanah Melayu. Legasinya bukan sahaja terletak pada sejarah Lukut, tetapi juga pada pembentukan Kuala Lumpur moden, pendidikan Melayu awal, serta kelahiran elit pentadbiran Melayu moden yang terus mempengaruhi sejarah negara.
Dokumen bertajuk "Petition to Continue the Allowance of the Late Raja Haji Bot for the Support of His Family" dengan nombor rujukan 1957/0188982W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 10 Mei 1916, iaitu kira-kira sebulan selepas kemangkatan Raja Haji Bot pada 11 April 1916 di Johor Bahru . Sebagai sebuah fail yang disimpan di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, dokumen ini secara khusus merekodkan satu petisyen daripada keluarga arwah kepada kerajaan negeri untuk meneruskan pemberian elaun atau saraan yang diterima oleh Raja Bot sepanjang hayatnya bagi menyara keluarganya selepas pemergiannya.
Dokumen bertajuk "Rent on Grant 5424 Raja Jemaat Bin Raja Raja Haji Bot as Representative" dengan nombor rujukan 1957/0201455W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 19 September 1918 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Dokumen ini secara khusus merekodkan urusan berkaitan sewa (rent) bagi Geran 5424 yang melibatkan individu bernama Raja Jemaat Bin Raja Haji Bot, yang bertindak sebagai wakil (representative). Tarikh dokumen ini, iaitu 19 September 1918, adalah lebih daripada dua tahun selepas kemangkatan Raja Haji Bot pada 11 April 1916, dan ini menunjukkan bahawa dokumen ini berkaitan dengan urusan pentadbiran tanah dan kewangan yang diuruskan oleh waris atau wakil arwah. Kewujudan individu bernama Raja Jemaat yang bertindak sebagai wakil ini berkemungkinan merujuk kepada salah seorang anak atau waris Raja Bot, memandangkan rekod sejarah menunjukkan bahawa Raja Bot mempunyai ramai anak dan meninggalkan pelbagai aset tanah yang perlu diuruskan selepas kemangkatannya.
Geran 5424 yang disebut dalam dokumen ini mungkin merupakan salah satu daripada beberapa geran tanah yang pernah dimiliki atau dipohon oleh Raja Bot sepanjang hayatnya. Sebagai seorang tokoh yang aktif dalam bidang perlombongan dan pelaburan tanah, Raja Bot telah memohon pelbagai tanah di mukim-mukim seperti Batu, Bukit Raja, dan Kuang pada tahun-tahun sebelumnya, dan selepas kemangkatannya, tanah-tanah tersebut perlu diuruskan sama ada melalui pembayaran sewa, penyerahan balik kepada kerajaan, atau pengurusan oleh waris. Istilah "Rent on Grant" menunjukkan bahawa tanah berkenaan mungkin merupakan tanah pajakan daripada kerajaan yang memerlukan bayaran sewa tahunan, dan dokumen ini mungkin berkaitan dengan tunggakan, tuntutan, atau pengesahan pembayaran sewa bagi geran tersebut. Tindakan Raja Jemaat bertindak sebagai wakil menunjukkan bahawa keluarga Raja Bot telah melantik salah seorang ahli keluarga untuk menguruskan hal ehwal tanah arwah, yang mungkin melibatkan urusan kewangan dan pentadbiran dengan pejabat tanah negeri Selangor.
Walaupun tajuk dokumen ini menggunakan ejaan "Raja Jemaat" berbanding "Raja Jumaat", namun ini berkemungkinan merujuk kepada nama yang sama atau salah seorang waris yang mempunyai nama yang mirip. Sejarah mencatatkan bahawa Raja Jumaat adalah bapa kepada Raja Bot, manakala anak-anak Raja Bot termasuklah Raja Musa, Raja Suleiman, Raja Ayob, Raja Japar, Raja Abu Bakar, Raja Jumahat, dan Raja Harun. Oleh itu, "Raja Jemaat" dalam dokumen ini mungkin merupakan salah seorang daripada anak-anak Raja Bot yang dilantik untuk mewakili keluarga dalam urusan pentadbiran tanah dan sewa. Pentadbiran tanah dan pembayaran sewa merupakan perkara penting dalam sistem tanah kolonial British, di mana setiap pegangan tanah memerlukan pematuhan kepada syarat-syarat yang ditetapkan, termasuk pembayaran cukai dan sewa tahunan, dan sebarang tunggakan boleh mengakibatkan tanah tersebut ditarik balik oleh kerajaan.
Dokumen ini mungkin mengandungi surat-menyurat antara pejabat tanah, waris Raja Bot, dan Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, yang membincangkan status Geran 5424, jumlah sewa yang perlu dibayar, dan sama ada terdapat sebarang tunggakan atau tuntutan ke atas tanah tersebut. Tarikh 1918 menunjukkan bahawa walaupun sudah dua tahun selepas kemangkatan Raja Bot, urusan berkaitan tanah arwah masih belum selesai sepenuhnya dan memerlukan perhatian pentadbiran yang berterusan. Ini adalah perkara biasa memandangkan kompleksiti pengurusan tanah dan harta pusaka pada era kolonial, di mana setiap urus niaga tanah perlu direkodkan dan diluluskan melalui saluran birokrasi yang ketat.
Kewujudan dokumen ini menunjukkan bahawa sepanjang hayatnya, Raja Haji Bot telah menerima elaun atau pencen daripada kerajaan negeri Selangor, kemungkinan besar berkaitan dengan perkhidmatan panjang beliau sebagai Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor sejak tahun 1888 sehingga kematiannya, serta jawatan-jawatan lain yang pernah disandangnya termasuk Penghulu Sungai Buloh dan Kathi . Sebagai seorang tokoh yang telah berkhidmat kepada negeri selama hampir tiga dekad, adalah menjadi amalan pentadbiran ketika itu untuk memberikan elaun atau pencen kepada pegawai-pegawai kerajaan yang bersara atau kepada keluarga mereka selepas kematian, sebagai menghargai jasa dan sumbangan mereka. Petisyen daripada keluarga arwah ini mencerminkan bahawa elaun tersebut merupakan sumber pendapatan penting bagi menyara keluarganya, dan kematian beliau pada 11 April 1916 telah menyebabkan kehilangan sumber kewangan tersebut.
Tarikh dokumen ini iaitu 10 Mei 1916, kurang daripada sebulan selepas kemangkatan Raja Bot, menunjukkan bahawa keluarga arwah bertindak segera untuk memohon agar elaun tersebut diteruskan. Ini adalah satu langkah yang pragmatik dan difahami, memandangkan kehilangan ketua keluarga yang juga merupakan penyumbang utama kepada ekonomi keluarga. Dokumen ini mungkin mengandungi surat permohonan daripada waris-waris Raja Bot, bersama-sama dengan sokongan atau pengesahan daripada pihak-pihak tertentu yang mengetahui tentang khidmat bakti arwah kepada negeri. Tiga puluh tahun perkhidmatan Raja Bot dalam Majlis Mesyuarat Negeri, di mana beliau dikatakan merupakan jurucakap Melayu yang terkemuka dan banyak menyumbang kepada kemajuan negeri Selangor termasuk dalam bidang pendidikan, pastinya menjadi faktor yang kukuh bagi pihak kerajaan untuk mempertimbangkan permohonan ini dengan baik .
Dari sudut pentadbiran, petisyen ini akan melalui proses penilaian oleh pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri, yang mungkin akan merujuk kepada rekod-rekod perkhidmatan Raja Bot, jumlah elaun yang diterimanya, serta status kewangan keluarganya. Keputusan sama ada untuk meneruskan atau menolak petisyen tersebut akan melibatkan pertimbangan daripada pihak berkuasa negeri, kemungkinan besar dengan perbincangan dalam Majlis Mesyuarat Negeri. Dokumen ini mungkin mengandungi pelbagai surat-menyurat, minit mesyuarat, dan nota keputusan yang merakamkan keseluruhan proses pertimbangan ini, menjadikannya satu rekod penting untuk memahami bagaimana kerajaan negeri pada era tersebut menguruskan kebajikan keluarga pegawai-pegawainya yang telah meninggal dunia.
Secara keseluruhannya, dokumen ini adalah satu bukti penting tentang pengakhiran hayat seorang tokoh besar Selangor, Raja Haji Bot, dan bagaimana keluarganya menangani kehilangan sumber kewangan selepas pemergiannya. Petisyen untuk meneruskan elaun ini juga mencerminkan sumbangan dan perkhidmatan panjang Raja Bot kepada negeri Selangor, yang diiktiraf oleh kerajaan melalui pemberian elaun sepanjang hayatnya. Untuk mendapatkan gambaran yang lebih lengkap tentang sama ada petisyen ini diluluskan, berapakah jumlah elaun yang dipohon untuk diteruskan, dan bagaimana pihak kerajaan bertindak balas terhadap permohonan keluarga arwah, akses kepada kesemua muka surat dokumen adalah amat diperlukan. Hanya dengan meneliti kandungan penuh fail tersebut barulah dapat diketahui nasib keluarga Raja Bot selepas pemergiannya dan sejauh mana kerajaan negeri menghargai jasa-jasa beliau kepada Selangor.
SUMBANGAN ANAK-ANAK RAJA BOT DALAM PENTADBIRAN, KEHAKIMAN, DAN PEMBANGUNAN MALAYSIA MODEN
Raja Bot telah berkahwin dua kali, pertama kepada Y.M. Raja Zainab binti Raja Sulaiman dan kedua kepada Y.M. Tengku Salama binti Tengku Mahmud, seorang cicit Dato' Temenggong Sri Maharaja Daeng Abdul Rahman dari Johor. Beliau dikurniakan 7 orang anak, 6 lelaki dan seorang perempuan. Anak-anak Raja Bot termasuklah Raja Dr. Harun, Raja Musa, Raja Suleiman, Raja Ayob, Raja Abu Bakar, Raja Jumahat, dan Raja Adlah (perempuan)
Makalah ini menghuraikan sumbangan empat orang anakanda Raja Bot yang paling menonjol dalam rekod sejarah: Setiap seorang daripada mereka mewakili laluan yang berbeza dalam menyesuaikan diri dengan arus pemodenan, dan bersama-sama mereka membentuk satu gambaran menyeluruh tentang bagaimana sebuah keluarga bangsawan Melayu bertransisi daripada status aristokrasi tradisional kepada elit profesional moden dalam tempoh kurang daripada setengah abad.
Raja Haji Bot bin Raja Jumaat bukan sahaja meninggalkan legasi melalui sumbangan peribadinya dalam pentadbiran, pendidikan, dan perancangan bandar Kuala Lumpur, tetapi juga melalui generasi anak-anaknya yang meneruskan perjuangan baginda dalam kerangka yang berbeza. Jika Raja Bot bertindak sebagai perantara antara dunia istana Melayu tradisional dan pentadbiran kolonial British, maka anak-anak baginda melangkah lebih jauh — mereka menjadi sebahagian daripada sistem moden itu sendiri, sama ada dalam bidang kehakiman, pentadbiran awam, diplomasi, politik, atau pembangunan ekonomi.
Bahagian 1: Raja Musa bin Raja Haji Bot – Mercu Tanda Kehakiman Melayu
Raja Musa dilahirkan pada 27 Februari 1897 di Klang, Selangor dan memasuki Kolej Melayu Kuala Kangsar pada 30 April 1909, iaitu dua bulan selepas beliau genap berusia 12 tahun. Purata umur kemasukan ke Kolej pada ketika itu ialah 15 tahun, menjadikan beliau jauh lebih muda daripada kebanyakan rakan sekelasnya.
Beliau merupakan salah seorang pelajar asrama perintis di bangunan sekolah baharu, yang dikenali sebagai Big School, yang siap dibina pada tahun 1909. Sebelum itu, para pelajar ditempatkan di pelbagai lokasi di Kuala Kangsar dan menghadiri kelas mereka di sebuah bangunan kayu beratapkan rumbia. (Prep School, yang siap dibina pada tahun 1911 untuk menempatkan pelajar-pelajar di darjah paling rendah di Kolej, masih dalam peringkat pelan ketika itu).Raja Musa merupakan anakanda Raja Bot yang paling terkenal dalam sejarah perundangan Malaysia. Beliau menerima pendidikan awal di Sekolah Raja (King's School) di Kuala Lumpur sebelum dihantar ke Lincoln's Inn, London untuk belajar undang-undang — menjadi anak watan Melayu terawal yang berbuat demikian (MCOBA, Hall of Fame).
Pendidikan di Lincoln's Inn, salah satu daripada empat Inns of Court di London yang berprestij, bukanlah satu pencapaian yang kecil pada awal abad ke-20. Bilangan pelajar Melayu di institusi sebegitu pada zaman itu boleh dihitung dengan jari. Kejayaan Raja Musa menamatkan pengajian undang-undang dan layak sebagai peguam membuka pintu kepada satu era baru dalam perkhidmatan awam Malaya.
1.2 Kerjaya Awal dalam Perkhidmatan Awam (1916–1930)
Selepas kembali ke Tanah Melayu, Raja Musa memulakan kerjayanya dalam Perkhidmatan Awam Malaya (Malayan Civil Service — M.C.S.), yang ketika itu merupakan elit pentadbiran tertinggi di bawah naungan British.
Malaya Tribune pada 17 Mac 1916 melaporkan bahawa beliau berkhidmat sebagai Malay Settlement Officer yang ditempatkan di Pejabat Tanah Kuala Lumpur sebelum dipindahkan ke Kuala Kubu dengan jawatan yang sama, menggantikan Inche Daud bin Mahomed Shah yang ditukarkan ke Singapura (Malaya Tribune, 1916). Jawatan ini menunjukkan beliau terlibat secara langsung dalam pentadbiran tanah dan penempatan masyarakat Melayu — satu bidang penting dalam sistem kolonial British yang mengawal struktur pemilikan tanah, perkampungan, dan pembangunan daerah.
Pada tahun 1930, bakat dan dedikasi beliau mendapat pengiktirafan tinggi apabila Pesuruhjaya Tinggi British melantik beliau sebagai Aide-de-Camp Kehormat (ADC) , bersama-sama Raja Uda bin Raja Muhammad (Malaya Tribune, 1930). Pelantikan ini bukan sekadar simbolik; ia menunjukkan bahawa Raja Musa telah diterima sepenuhnya dalam kalangan elit pentadbiran kolonial dan dipercayai untuk berkhidmat dekat dengan barisan kepimpinan tertinggi British di Tanah Melayu.
1.3 Puncak Kerjaya: Hakim Melayu Pertama (1933–1943)
Tahun 1933 merupakan titik tolak penting dalam kerjaya Raja Musa. Beliau dilantik sebagai Examiner in Law untuk Negeri Selangor (Straits Budget, 1933), satu jawatan yang menunjukkan bahawa beliau terlibat dalam sistem penilaian dan standardisasi undang-undang — fungsi penting yang memastikan kelayakan pegawai undang-undang dan perkhidmatan awam.
Pada Mac 1938, satu berita mengejutkan dunia perundangan Tanah Melayu: Raja Musa bin Raja Haji Bot akan menjadi orang Melayu pertama yang bertindak sebagai hakim di Mahkamah Tinggi (Supreme Court) Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (F.M.S.) di Kuala Lumpur (Pinang Gazette, 10 Mac 1938). Laporan Pinang Gazette and Straits Chronicle menyatakan bahawa beliau akan mula bertugas pada hari Isnin berikutnya.
Peristiwa ini bukan sekadar pelantikan sementara, tetapi simbol besar perubahan dalam struktur perundangan kolonial British di Tanah Melayu. Sebelum ini, jawatan hakim di mahkamah tertinggi hampir sepenuhnya dipegang oleh pegawai British. Pelantikan Raja Musa menunjukkan bahawa sistem kehakiman mula membuka ruang kepada pegawai Melayu yang berkelayakan dalam perkhidmatan undang-undang dan pentadbiran.
Setahun kemudian (1939)** , laporan *Straits Budget* pada 12 Januari 1939 menyatakan bahawa **Mr. Justice Raja Musa** — Hakim Mahkamah Agung F.M.S. — sedang bercuti lima bulan ke Eropah bersama isterinya, berlayar dari Singapura dengan kapal *Baloe Ran* milik Rotterdam Lloyd Line (Straits Budget, 1939). Ini mengesahkan bahawa jawatannya sebagai Hakim Mahkamah Agung adalah kekal dan diiktiraf sepenuhnya.
1.4 Era Pendudukan Jepun dan Kemangkatan (1942–1943)
Semasa pendudukan Jepun di Tanah Melayu dan Singapura (1942–1945), kebanyakan pegawai British sama ada ditawan atau melarikan diri. Namun, Raja Musa terus berkhidmat dalam sistem kehakiman yang ditubuhkan oleh pentadbiran Jepun. Pada Mei 1943, beliau dilantik sebagai hakim di Syonan Kotohoin, iaitu institusi kehakiman yang ditubuhkan semasa pendudukan Jepun di Singapura (dikenali sebagai Syonan-to pada waktu itu) (Syonan Shimbun, 24 Disember 1943).
Malangnya, hanya beberapa bulan selepas pelantikan tersebut, Raja Musa mangkat secara mengejut di kediamannya di Tiong Bahru pada 24 Disember 1943, pada usia 46 tahun, selepas mengalami sakit yang singkat (Syonan Shimbun, 1943).
1.5 Penilaian Sejarah terhadap Sumbangan Raja Musa
Raja Musa mewakili generasi pertama pegawai Melayu yang berjaya menembusi sistem kehakiman tertinggi kolonial. Beliau membuktikan bahawa orang Melayu, dengan pendidikan dan latihan yang betul, mampu menduduki jawatan yang sebelum ini dianggap "hanya untuk orang British".
Kepentingan sumbangan beliau boleh dilihat dalam beberapa aspek:
1. Memecah monopoli British: Sebelum Raja Musa, tiada seorang Melayu pun yang pernah menjadi hakim di Mahkamah Tinggi F.M.S.
2. Membuka laluan kepada generasi akan datang: Kejayaan beliau menjadi inspirasi kepada ramai pegawai Melayu lain untuk menceburi bidang undang-undang dan perkhidmatan awam.
3. Ketahanan merentasi rejim: Beliau berkhidmat dalam tiga era pentadbiran berbeza — kolonial British, pra-perang, dan pendudukan Jepun — menunjukkan bahawa prinsip keadilan dan perkhidmatan awam boleh dipertahankan walaupun dalam keadaan yang paling sukar.
Bahagian 2: Raja Ayoub bin Raja Bot – Pentadbir, Diplomat, dan Arkitek Ekonomi
2.1 Latar Belakang dan Pendidikan
Raja Ayoub merupakan adik kepada Raja Musa dan juga anakanda Raja Bot yang paling pelbagai sumbangannya — merentasi bidang pentadbiran, diplomasi, politik, dan ekonomi. Tidak seperti abangnya yang lebih fokus dalam kehakiman, Raja Ayoub menunjukkan kebolehan dalam pelbagai lapangan sepanjang kerjayanya yang panjang.
Beliau menerima pendidikan Inggeris yang membolehkannya memasuki Perkhidmatan Tadbir Malaya (Malayan Civil Service) , sama seperti abangnya. Namun, beliau mengambil laluan yang berbeza dengan melibatkan diri secara aktif dalam politik kebangsaan selepas Perang Dunia Kedua.
2.2 Fasa Kolonial dan Kehakiman (1937–1946)
Pada 22 Mac 1937, Raja Ayoub disebut sebagai antara pegawai Melayu pertama yang dilantik ke Colonial Legal Service. Ini merupakan pencapaian besar kerana perkhidmatan undang-undang kolonial ketika itu hampir sepenuhnya dikuasai oleh pegawai British.
Akhbar Straits Times pada 11 November 1946 melaporkan satu majlis penghormatan di Selangor Coast Club, Klang — dihadiri hampir 100 ahli — sebagai penghormatan kepada Raja Ayoub sebelum pertukaran jawatannya ke Kuala Lumpur sebagai First Magistrate (Straits Times, 1946). Majlis ini menggambarkan kedudukan sosial beliau yang bukan sahaja sebagai pegawai pentadbiran, tetapi juga sebagai figura yang dihormati dalam kalangan masyarakat setempat dan elit kolonial.
2.3 Fasa Pentadbiran Pusat dan Peranan dalam Pembentukan Institusi (1950–1954)
Selepas Perang Dunia Kedua, Raja Ayoub memasuki fasa baru kerjayanya dalam pentadbiran pusat Persekutuan Tanah Melayu.
Pada 9 November 1950, Straits Budget melaporkan bahawa beliau dilantik sebagai Clerk of the Federal Legislative and Executive Councils di Kuala Lumpur — jawatan pentadbiran yang mengendalikan urusan dokumentasi, prosedur, dan aliran kerja dua institusi tertinggi kerajaan persekutuan pada masa itu (Straits Budget, 1950). Laporan tersebut juga menyatakan bahawa beliau merupakan Keeper of the Ruler's Seal, satu jawatan istiadat penting yang berkaitan dengan urusan rasmi antara istana dan pentadbiran kerajaan.
3 September 1953 merupakan satu detik bersejarah lain: dalam majlis pelantikan Speaker pertama Federal Legislative Council, Raja Ayoub bertindak membaca instrumen pelantikan bagi Dato' Mahmud bin Mat (Straits Times, 1953). Tugas ini bukan sekadar prosedur pentadbiran, tetapi fungsi simbolik yang mengesahkan kelahiran institusi parlimen moden di Tanah Melayu.
2.4 Fasa Diplomasi Antarabangsa (1955–1956)
Pada pertengahan 1950-an, kerjaya Raja Ayoub melonjak ke peringkat antarabangsa. Beliau dihantar ke Washington, Amerika Syarikat untuk bertugas di bawah Kedutaan British.
Laporan Singapore Standard pada 22 November 1956 menyatakan bahawa beliau merupakan State Development Officer Selangor dan pernah berkhidmat sebagai Clerk of the Legislative Council (Singapore Standard, 1956). Pelantikan ke Washington menunjukkan beliau bukan lagi sekadar pegawai pentadbiran negeri, tetapi telah memasuki ruang diplomasi ekonomi antarabangsa.
Frasa "to sell Malaya" dalam tajuk artikel merujuk kepada peranan strategik beliau dalam mempromosikan kepentingan ekonomi Malaya — terutama getah dan komoditi eksport utama — kepada Amerika Syarikat. Ini penting kerana pada pertengahan 1950-an, Malaya masih berada di bawah naungan British tetapi sedang bersiap menuju kemerdekaan, dan sokongan ekonomi antarabangsa menjadi sangat kritikal.
2.5 Fasa Politik dan Penolakan Jawatan Timbalan Menteri Besar (1954–1956)
Raja Ayoub juga terlibat secara aktif dalam politik kebangsaan. Pada 2 Jun 1954, beliau muncul sebagai Setiausaha Agung (Secretary-General) bagi Party Negara — sebuah gerakan politik yang diasaskan dalam era pasca-Perang Dunia Kedua oleh Dato' Sir Onn bin Jaafar selepas beliau keluar daripada UMNO, dengan tujuan membentuk politik yang lebih terbuka dan berbilang kaum (Malaya Tribune, 1954).
Kedudukan ini menunjukkan peralihan penting daripada birokrasi kolonial kepada arena politik nasional. Beliau bukan lagi sekadar pentadbir daerah, tetapi kini terlibat dalam usaha membentuk haluan politik Malaya menjelang kemerdekaan.
Pada 22 November 1956, Singapore Standard melaporkan satu berita yang mengejutkan: Raja Ayoub menolak tawaran daripada Sultan Selangor untuk menjadi Timbalan Menteri Besar Selangor yang pertama (Singapore Standard, 1956).
Menurut laporan tersebut, beliau ketika itu merupakan salah seorang pegawai M.C.S. paling senior di Selangor, dengan pengalaman lebih 16 tahun dalam perkhidmatan kerajaan. Tawaran jawatan Timbalan Menteri Besar menunjukkan bahawa beliau berada pada tahap tertinggi dalam hierarki pentadbiran negeri, sehingga dipertimbangkan untuk jawatan politik-eksekutif utama selepas era kolonial.
Mengapa beliau menolak?** Beberapa faktor mungkin mempengaruhi keputusannya:
1. Tahun 1956 adalah tahun yang sangat hampir dengan kemerdekaan Tanah Melayu (1957), ketika struktur kuasa antara pentadbiran kolonial, institusi istana, dan kerajaan negeri sedang berubah dengan cepat.
2. Terdapat peralihan sensitif antara peranan "pegawai profesional kolonial" dan "pemimpin politik tempatan" yang belum sepenuhnya stabil pada masa itu.
3. Sebagai seorang yang sudah lama berada dalam sistem pentadbiran British, beliau mungkin melihat jawatan politik sebagai perubahan besar daripada kerjaya birokrasi yang lebih terjamin.
2.6 Fasa Pembangunan Ekonomi Industri (1970)
Fasa terakhir kerjaya Raja Ayoub membawanya ke sektor swasta dan pembangunan ekonomi. Pada tahun 1970, beliau muncul sebagai *etiausaha syarikat pembangunan industri*yang merancang pembinaan sekitar 30 kilang di Perak** (Straits Times, 1970).
Ini menandakan peralihan akhir kerjayanya ke sektor ekonomi moden dan pembangunan industri negara — selari dengan dasar perindustrian awal Malaysia selepas 1960-an. Beliau tidak lagi bergantung pada pentadbiran kerajaan, tetapi menggunakan pengalaman dan rangkaiannya untuk membangunkan sektor pembuatan di Perak, salah satu negeri yang ketika itu sedang pesat membangun.
2.7 Penilaian Sejarah terhadap Sumbangan Raja Ayoub
Raja Ayoub merupakan contoh klasik elit peralihan" Melayu abad ke-20 — berakar dalam aristokrasi tradisional, tetapi aktif dalam setiap struktur kuasa moden:
Kepelbagaian ini menjadikan beliau unik dalam kalangan anak-anak Raja Bot. Sementara Raja Musa lebih dikenali dalam bidang kehakiman, Raja Ayoub membuktikan bahawa seorang pegawai Melayu boleh berjaya dalam pelbagai bidang — pentadbiran, diplomasi, politik, dan ekonomi — tanpa kehilangan identiti sebagai seorang bangsawan.
Bahagian 3: Raja Suleiman bin Raja Bot – Pegawai Polis, Majistret, dan Pembesar Tradisional Terakhir
3.1 Latar Belakang dan Kerjaya Awal
Raja Suleiman merupakan anakanda Raja Bot yang paling terikat dengan struktur tradisional berbanding dua orang abangnya. Walaupun beliau juga menerima pendidikan moden dan berkhidmat dalam perkhidmatan awam kolonial, laluan kerjayanya lebih cenderung ke arah institusi istana dan adat, berbanding pentadbiran moden semata-mata.
Dalam obituari bondanya, Raja Zainal binti Raja Suleiman, pada tahun 1931, Raja Suleiman disebut sebagai Assistant Commissioner of Police — satu jawatan kanan dalam pasukan polis kolonial (Malaya Tribune, 1931; Straits Budget, 1931). Ini menunjukkan bahawa pada peringkat awal kerjayanya, beliau memilih bidang keselamatan dan penguatkuasaan undang-undang.
3.2 Perkhidmatan Kehakiman di Johor (1938)
Pada 10 November 1938, Straits Budget melaporkan satu pelantikan penting: Raja Suleiman bin Raja Bot dilantik sebagai Majistret Kelas Kedua di Johor (Straits Budget, 1938). Pelantikan ini menunjukkan bahawa beliau bukan sahaja berakar dalam keluarga diraja Selangor, tetapi juga berkhidmat dalam sistem kehakiman antara negeri dalam struktur Negeri-Negeri Melayu pada era kolonial British.
Jawatan Majistret Kelas Kedua biasanya melibatkan tanggungjawab mengendalikan kes-kes jenayah dan sivil peringkat daerah, serta membantu pentadbiran mahkamah di bawah sistem perundangan British. Ini menandakan kepercayaan yang diberikan kepada pegawai Melayu berpendidikan dalam menguruskan aspek keadilan tempatan.
3.3 Orang Kaya Maha Bijaya Klang (1962)
Puncak kerjaya tradisional Raja Suleiman adalah apabila beliau memegang gelaran Orang Kaya Maha Bijaya Klang — salah satu daripada lapan jawatan pembesar Selangor yang telah dihidupkan semula dengan bantuan ayahandanya, Raja Bot, pada awal abad ke-20.
Jawatan ini bukan sekadar simbolik; ia membawa tanggungjawab sosial, adat, dan hubungan antara istana dengan masyarakat setempat di daerah Klang. Sebagai pemegang jawatan ini, Raja Suleiman menjadi penyambung legasi ayahandanya dalam sistem pembesar tradisional.
3.4 Pemecatan oleh Sultan Selangor (1962)
Namun, pada Februari 1962, satu berita mengejutkan tersiar dalam akhbar. Straits Times pada 17 Februari 1962l melaporkan bahawa Raja Sulaiman (Raja Suleiman) bin Raja Bot telah dipecat oleh Sultan Selangor dari jawatan Orang Kaya Maha Bijaya Klang, dengan notis sebulan bermula 7 Februari 1962 (Straits Times, 1962).
Laporan Berita Harian pada 16 Februari 1962 memberikan konteks yang lebih jelas: pemecatan tersebut berlaku atas dasar aduan rakyat dan juga kerana beliau didakwa tidak menjalankan tugas sebagai pembesar jajahan dengan memuaskan (Berita Harian, 1962).
Era awal 1960-an menyaksikan banyak perubahan dalam peranan tradisional pembesar negeri. Selepas kemerdekaan 1957, institusi seperti Orang Kaya, penghulu, dan ketua daerah adat mula disemak semula kerana pentadbiran moden negeri dan negara semakin mengambil alih fungsi pentadbiran sebenar. Tindakan terhadap Raja Suleiman boleh dilihat sebagai sebahagian daripada proses **penstrukturan semula kuasa tradisional** — di mana jawatan pembesar tidak lagi bersifat warisan secara automatik, tetapi tertakluk kepada prestasi dan aduan rakyat.
3.5 Penilaian Sejarah terhadap Sumbangan Raja Suleiman
Raja Suleiman mewakili satu paradoks sejarah dalam keluarga Raja Bot:
Kes ini menunjukkan bahawa tidak semua ahli keluarga bangsawan berjaya membuat peralihan daripada sistem tradisional kepada sistem moden. Mereka yang berjaya — seperti Raja Musa dan Raja Ayoub — adalah mereka yang menerima perubahan dan memasuki birokrasi kolonial dan pasca-kolonial dengan strategi yang tepat. Sebaliknya, mereka yang kekal dalam struktur pembesar tradisional (seperti Raja Suleiman) mendapati diri mereka **terpinggir** apabila sistem tersebut disemak semula selepas merdeka.
Kesimpulan: Kepelbagaian Laluan dalam Satu Keluarga
Anak-anak Raja Bot menunjukkan tiga laluan berbeza dalam menyesuaikan diri dengan arus pemodenan Tanah Melayu:
Kejayaan sesebuah keluarga bangsawan dalam era peralihan tidak terletak pada keupayaan mereka empertahankan status tradisional, tetapi pada keupayaan mereka beralih kepada bentuk kuasa baru yang relevan dengan zaman. Raja Musa dan Raja Ayoub memahami perkara ini; Raja Suleiman — malangnya — tidak.
Namun, harus diingat bahawa tanpa asas yang dibina oleh Raja Bot — pendidikan moden untuk anak-anaknya, rangkaian hubungan dengan British, dan pengalaman dalam pentadbiran kolonial — anak-anaknya mungkin tidak akan mencapai kejayaan yang mereka capai. Justeru, legasi Raja Bot bukan sahaja terletak pada jalan dan pasar yang dinamakan sempena namanya, tetapi pada generasi anak-anak Melayu terpelajar yang dilahirkannya — generasi yang mampu berdiri sama tinggi, duduk sama rendah dengan pegawai British dalam membangunkan Tanah Melayu dan kemudiannya Malaysia.
Bahagian 4.0 Raja Jumaat bin Raja Bot-Penghulu Kerling, Pengurus Hartanah Keluarga Raja Bot
4.1 Penghulu Kerling
Dokumen bertajuk "Recommend Confirmation of Raja Jumaat Bin Raja Bot as Penghulu Kerling" dengan nombor rujukan 1957/0083209W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 21 Mac 1899 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Berdasarkan perihalan (description) yang disertakan, dokumen ini mengandungi syor daripada Pegawai Daerah Pemangku (Acting District Officer) bagi menerima pelantikan Raja Jumaat bin Raja Bot sebagai seorang ketua masyarakat (headman) yang telah berkhidmat sejak 3 Januari. Sebagai sebuah fail yang mengandungi lapan muka surat yang boleh diakses, dokumen ini secara khusus merekodkan proses pentadbiran untuk mengesahkan perlantikan Raja Jumaat sebagai Penghulu Kerling, satu jawatan penting dalam pentadbiran peringkat tempatan di Selangor pada era kolonial.
Perkara yang perlu diberi perhatian dalam dokumen ini ialah penggunaan nama "Raja Jumaat Bin Raja Bot", yang menunjukkan individu ini adalah anak kepada Raja Bot, bukannya bapa kepada Raja Bot. Dalam catatan sejarah, Raja Jumaat (bapa) merupakan pemerintah Lukut dari tahun 1846 sehingga kemangkatannya pada tahun 1864, dan beliau digantikan oleh puteranya, Raja Bot . Manakala Raja Bot pula mempunyai beberapa orang anak, dan salah seorang daripadanya bernama Raja Jumaat . Justeru, dokumen pada 21 Mac 1899 ini merujuk kepada Raja Jumaat bin Raja Bot, iaitu anak kepada Raja Bot, yang pada masa itu dicadangkan untuk disahkan sebagai Penghulu Kerling berdasarkan khidmatnya sejak 3 Januari tahun yang sama.
Tarikh dokumen ini, 21 Mac 1899, adalah dalam tempoh apabila Raja Bot (bapa) masih hidup dan aktif berkhidmat sebagai Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor, jawatan yang disandangnya dari 18 Disember 1888 sehingga kemangkatannya pada 11 April 1916 . Perlantikan anaknya sebagai Penghulu Kerling mencerminkan kesinambungan pengaruh keluarga ini dalam pentadbiran negeri Selangor, di mana generasi kedua terus berkhidmat dalam sistem pentadbiran tempatan di bawah naungan British. Syor daripada Pegawai Daerah Pemangku ini menunjukkan bahawa proses perlantikan Penghulu pada masa itu memerlukan cadangan rasmi daripada pegawai daerah sebelum disahkan oleh pihak atasan, dan dokumen ini mungkin mengandungi laporan tentang kelayakan, pengalaman, dan prestasi Raja Jumaat sepanjang perkhidmatannya.
Perkataan "Recommend Confirmation" pada tajuk dokumen menunjukkan bahawa perlantikan Raja Jumaat sebagai Penghulu Kerling mungkin telah pun dibuat secara sementara atau jawatan itu telah dipegangnya sejak 3 Januari, dan dokumen ini bertujuan untuk mengesahkan perlantikan tersebut secara rasmi. Dalam sistem pentadbiran kolonial British, pengesahan rasmi bagi sesuatu perlantikan adalah penting untuk memberi kuasa dan pengiktirafan penuh kepada pemegang jawatan, terutamanya bagi jawatan Penghulu yang mempunyai tanggungjawab mentadbir hal ehwal tempatan, mengutip cukai, dan bertindak sebagai perantara antara penduduk tempatan dengan pentadbiran British. Lapan muka surat dalam fail ini mungkin merangkumi surat syor daripada Pegawai Daerah Pemangku, laporan tentang prestasi Raja Jumaat, serta keputusan atau nota daripada Setiausaha Kerajaan Negeri yang meluluskan perlantikan tersebut.
Dokumen ini juga menjadi bukti tentang kesinambungan penglibatan keluarga Raja Bot dalam pentadbiran negeri Selangor, di mana anak beliau turut memegang jawatan Penghulu di Kerling.
4.2 Pengurusan Harta Pusaka Raja Bot
Dokumen bertajuk "Recovery from Raja Jumaat Bin Raja Haji Bot, Administration of the Estate of Raja Haji Bot, of the Amount Paid to the Charge of Entires 2780, 2789, 2781, 2790 Kajang under Section II for the Malay Reservation Enactment 15/13" dengan nombor rujukan 1957/0200294W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 22 Jun 1918 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Dokumen ini secara khusus merekodkan proses pemulihan (recovery) sejumlah wang daripada Raja Jumaat bin Raja Haji Bot, yang bertindak dalam kapasiti sebagai pentadbir harta pusaka (administration of the estate) arwah Raja Haji Bot, berkaitan dengan bayaran yang telah dibuat ke atas empat entri tanah di Kajang iaitu 2780, 2789, 2781 dan 2790, di bawah Seksyen II Enakmen Rizab Melayu 1913 (Malay Reservation Enactment 15/13).
Tarikh dokumen ini, 22 Jun 1918, adalah lebih daripada dua tahun selepas kemangkatan Raja Haji Bot pada 11 April 1916. Perkataan "Recovery" pada tajuk menunjukkan bahawa kerajaan negeri sedang berusaha untuk mendapatkan kembali sejumlah wang daripada harta pusaka arwah, yang mungkin melibatkan tunggakan, bayaran yang telah dibuat oleh kerajaan bagi pihak pusaka, atau penyesuaian kewangan berkaitan dengan tanah-tanah yang terlibat. Peranan Raja Jumaat bin Raja Haji Bot sebagai pentadbir harta pusaka menunjukkan bahawa beliau adalah salah seorang waris atau individu yang dilantik untuk menguruskan hal ehwal tanah dan kewangan arwah, dan dokumen ini mungkin mengandungi surat-menyurat serta notis rasmi mengenai tuntutan kerajaan terhadap pusaka tersebut.
Perkara yang sangat penting dalam dokumen ini ialah rujukan kepada Enakmen Rizab Melayu 1913 (Malay Reservation Enactment 15/13). Enakmen ini, yang mula dikuatkuasakan sekitar tahun 1914, bertujuan untuk menghalang tanah milik orang Melayu daripada berpindah ke tangan orang bukan Melayu dengan menggazetkan tanah-tanah tertentu sebagai Rizab Melayu di mana hanya orang Melayu yang dibenarkan memiliki atau memindahmilik tanah tersebut. Empat entri tanah di Kajang yang disebut dalam dokumen ini, iaitu 2780, 2789, 2781 dan 2790, mungkin adalah tanah-tanah yang terletak dalam kawasan Rizab Melayu, dan Seksyen II enakmen tersebut mungkin menggariskan peraturan berkaitan dengan bayaran, cukai, atau sekatan ke atas tanah-tanah tersebut. Kemungkinan besar, tanah-tanah ini pernah dimiliki oleh Raja Bot sepanjang hayatnya, dan selepas kemangkatannya, pentadbiran harta pusaka oleh Raja Jumaat melibatkan penyelesaian tunggakan sewa, cukai, atau bayaran lain yang dikenakan oleh kerajaan negeri ke atas tanah-tanah tersebut.
Tarikh 1918 juga menunjukkan bahawa walaupun sudah dua tahun berlalu sejak kemangkatan Raja Bot, urusan pentadbiran harta pusakanya, terutama yang melibatkan tanah dan enakmen rizab Melayu, masih belum selesai sepenuhnya. Ini mungkin disebabkan oleh kerumitan urusan tanah, tuntutan kewangan, dan keperluan untuk mematuhi peruntukan Enakmen Rizab Melayu yang baru diperkenalkan pada masa itu. Dokumen ini mungkin mengandungi surat-menyurat antara pentadbir harta pusaka, pejabat tanah, dan Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, yang membincangkan jumlah wang yang perlu dipulihkan, justifikasi di sebalik tuntutan kerajaan, dan tindakan yang diambil untuk menyelesaikan urusan ini.
Secara keseluruhannya, dokumen ini adalah satu rekod penting tentang pengurusan harta pusaka Raja Bot selepas kemangkatannya, khususnya berkaitan dengan tanah-tanah di Kajang yang tertakluk kepada Enakmen Rizab Melayu 1913. Untuk mendapatkan gambaran yang lebih lengkap tentang jumlah wang yang terlibat, status tanah-tanah tersebut, dan bagaimana proses pemulihan ini diselesaikan, akses kepada kesemua muka surat dokumen adalah amat diperlukan. Hanya dengan meneliti kandungan penuh fail tersebut barulah dapat diketahui butiran-butiran penting seperti jumlah tunggakan, surat-menyurat rasmi antara pihak-pihak yang terlibat, dan keputusan akhir pihak kerajaan negeri terhadap tuntutan ke atas pusaka Raja Haji Bot yang diuruskan oleh Raja Jumaat pada tahun 1918.
Dokumen bertajuk "Rent on Grant 5424 Raja Jemaat Bin Raja Raja Haji Bot as Representative" dengan nombor rujukan 1957/0201455W ini merupakan rekod rasmi pentadbiran yang difailkan pada 19 September 1918 di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor. Dokumen ini secara khusus merekodkan urusan berkaitan sewa (rent) bagi Geran 5424 yang melibatkan individu bernama Raja Jemaat Bin Raja Haji Bot, yang bertindak sebagai wakil (representative). Tarikh dokumen ini, iaitu 19 September 1918, adalah lebih daripada dua tahun selepas kemangkatan Raja Haji Bot pada 11 April 1916, dan ini menunjukkan bahawa dokumen ini berkaitan dengan urusan pentadbiran tanah dan kewangan yang diuruskan oleh waris atau wakil arwah. Raja Bot mempunyai ramai anak dan meninggalkan pelbagai aset tanah yang perlu diuruskan selepas kemangkatannya.
Geran 5424 yang disebut dalam dokumen ini mungkin merupakan salah satu daripada beberapa geran tanah yang pernah dimiliki atau dipohon oleh Raja Bot sepanjang hayatnya. Sebagai seorang tokoh yang aktif dalam bidang perlombongan dan pelaburan tanah, Raja Bot telah memohon pelbagai tanah di mukim-mukim seperti Batu, Bukit Raja, dan Kuang pada tahun-tahun sebelumnya, dan selepas kemangkatannya, tanah-tanah tersebut perlu diuruskan sama ada melalui pembayaran sewa, penyerahan balik kepada kerajaan, atau pengurusan oleh waris. Istilah "Rent on Grant" menunjukkan bahawa tanah berkenaan mungkin merupakan tanah pajakan daripada kerajaan yang memerlukan bayaran sewa tahunan, dan dokumen ini mungkin berkaitan dengan tunggakan, tuntutan, atau pengesahan pembayaran sewa bagi geran tersebut. Tindakan Raja Jemaat bertindak sebagai wakil menunjukkan bahawa keluarga Raja Bot telah melantik salah seorang ahli keluarga untuk menguruskan hal ehwal tanah arwah, yang mungkin melibatkan urusan kewangan dan pentadbiran dengan pejabat tanah negeri Selangor.
Walaupun tajuk dokumen ini menggunakan ejaan "Raja Jemaat" berbanding "Raja Jumaat", namun ini berkemungkinan merujuk kepada nama yang sama atau salah seorang waris yang mempunyai nama yang mirip. Sejarah mencatatkan bahawa Raja Jumaat adalah bapa kepada Raja Bot, manakala anak-anak Raja Bot termasuklah Raja Musa, Raja Suleiman, Raja Ayob, Raja Japar, Raja Abu Bakar, Raja Jumahat, dan Raja Harun. Oleh itu, "Raja Jemaat" dalam dokumen ini mungkin merupakan anak sulung Raja Bot yang dilantik untuk mewakili keluarga dalam urusan pentadbiran tanah dan sewa. Pentadbiran tanah dan pembayaran sewa merupakan perkara penting dalam sistem tanah kolonial British, di mana setiap pegangan tanah memerlukan pematuhan kepada syarat-syarat yang ditetapkan, termasuk pembayaran cukai dan sewa tahunan, dan sebarang tunggakan boleh mengakibatkan tanah tersebut ditarik balik oleh kerajaan.
Dokumen ini mungkin mengandungi surat-menyurat antara pejabat tanah, waris Raja Bot, dan Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, yang membincangkan status Geran 5424, jumlah sewa yang perlu dibayar, dan sama ada terdapat sebarang tunggakan atau tuntutan ke atas tanah tersebut. Tarikh 1918 menunjukkan bahawa walaupun sudah dua tahun selepas kemangkatan Raja Bot, urusan berkaitan tanah arwah masih belum selesai sepenuhnya dan memerlukan perhatian pentadbiran yang berterusan. Ini adalah perkara biasa memandangkan kompleksiti pengurusan tanah dan harta pusaka pada era kolonial, di mana setiap urus niaga tanah perlu direkodkan dan diluluskan melalui saluran birokrasi yang ketat.
Daftar Keturunan Raja Bot bin Raja Jumaat
Y.M. Raja Haji Bot bin Raja Juma'at. Dilahirkan pada 4 Disember 1847 (anak kepada Tengku Senai), mendapat pendidikan di Sekolah Inggeris, Melaka. Wakil Lukut 1864-1880, Penghulu Sungai Buloh 1887-1892, Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor 1888-1918, Inspektor Sekolah 1890-1891. Berkahwin (pertama) dengan Y.M. Raja Zainab [Janap] binti Raja Sulaiman. Berkahwin (kedua) dengan Y.M. Tengku Salama binti Tengku Mahmud, anak perempuan sulung Y.M. Tengku Mahmud bin Tengku Besar Muhammad Hitam, dari Johor-Singapura, daripada isterinya, Y.M. Encik Wan Sri Banun binti Tun Haji 'Abdu'llah, anak perempuan Y.M. Sri Paduka Tun Haji 'Abdu'llah bin Dato' Temenggong Sri Maharaja Daing 'Abdu'l Rahman, Dato' Temenggong Sri Maharaja, dari Johor. Baginda mangkat di Johor Bahru pada 11 April 1916, dan dikurniai enam orang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
(1) Y.M. Raja Dr Harun bin Raja Haji Bot (anak kepada Raja Salama).
(2) Y.M. Raja Musa bin Raja Haji Bot (anak kepada Raja Zainab). Dilahirkan di Bukit Kelang, Februari 1897, mendapat pendidikan di Kolej Melayu Kuala Kangsar. Memegang ijazah Sarjana Muda Undang-Undang (Barrister-at-Law, Inner Temple). Pemungut Hasil Tanah, Perak 1927, Pendaftar Mahkamah Agung 1937-1938, Timbalan Penasihat Undang-Undang 1938. Baginda mangkat pada Disember 1943.
(3) Y.M. Raja Sulaiman bin Raja Haji Bot (anak kepada Raja Zainab).
(4) Y.M. Raja Ayub bin Raja Haji Bot. Dilahirkan di Bukit Raja, Klang, pada 17 Februari 1909 (anak kepada Raja Zainab), mendapat pendidikan di Kolej Melayu Kuala Kangsar dan Lincoln College, Oxford. Penolong Pegawai Daerah Kedua di Port Dickson 1938, Majistret Pertama Kuala Lumpur 1947-1948, Pemegang Mohor Diraja 1948-1949, Kerani Dewan 1951-1954. Berkahwin dengan Y.M. Raja Roqaya. Beliau mempunyai anak:
(a) Y.M. Raja Nur Hayat binti Raja Ayub.
(5) Y.M. Raja Abu Bakar bin Raja Haji Bot (anak kepada Raja Salama).
(6) Y.M. Raja Juma'at bin Raja Haji Bot (anak kepada Raja Salama). Dilahirkan di Bukit Raja, Klang, Selangor, mendapat pendidikan di Kolej Raja, Kuala Lumpur. Berkahwin dengan Y.M. Raja Senai binti Raja Yahya. Beliau mempunyai anak, dua orang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
(a) Y.M. Raja Yusuf bin Raja Juma'at, Engku Panglima Setia di-Raja. Berkahwin dengan Y.A.M. Tengku Khadija binti al-Marhum Sultan 'Ala ud-din Sulaiman Shah [Tengku Yong] (dilahirkan di Kuala Kangsar, 15 Julai 1909; mangkat 2001), anak perempuan kelapan kepada Kolonel H.H. Paduka Sri Sultan Sir 'Ala ud-din Sulaiman Shah ibni al-Marhum Yang di-Pertuan Muda Musa, Sultan dan Yang di-Pertuan Negeri Selangor Dar ul-Ihsan, GCMG, KCVO, daripada isteri kelimanya, Cik Chik binti 'Abdu'llah. Beliau mempunyai anak, empat orang anak lelaki dan tiga orang anak perempuan:
(i) Y.M. Raja Haidar bin Raja Yusuf. Pernah berkhidmat sebagai Konstabel Polis. Berkahwin (pertama) dengan Tengku Net. Berkahwin (kedua) pada 1954, dengan Che Gayah binti Abu Bakar. Berkahwin (ketiga) dengan Sharifa Zainab binti Sayyid Muhammad, dari Kedah. Berkahwin (keempat) dengan Siti Fatima binti Hussain, dari Kuala Lumpur. Berkahwin (kelima) dengan Che Wah binti Haji Mat, dari Melaka. Baginda mangkat pada 1977 (dikebumikan di Alor Gajah), dan dikurniai tujuh orang anak lelaki dan tiga orang anak perempuan:
1. Y.M. Raja Kamar uz-Zaman bin Raja Haidar (anak kepada Tengku Net).
2. Y.M. Raja Shahar ud-din bin Raja Haidar. Dilahirkan pada 16 Oktober 1954 (anak kepada Che Gayah). Berkahwin pada 1986 dengan Che Puan Salmiah binti Hashim. Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
a. Y.M. Raja Shahr ul-Hussaini bin Raja Shahar ud-din. Dilahirkan pada 27 Disember 1986.
a. Y.M. Raja Shafinas binti Raja Shahar ud-din. Dilahirkan pada 13 Jun 2003.
3. Y.M. Raja Zulkifli bin Raja Haidar [Wan Zulkifli]. Dilahirkan pada 18 Julai 1957 (anak kepada Sharifa Zainab). Beliau mempunyai anak, tiga orang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
a. Wan Afdan bin Wan Zulkifli. Dilahirkan pada 28 Julai 1983.
b. Wan Muhammad Zachry bin Wan Zulkifli. Dilahirkan pada 12 April 1988.
c. Wan Khair ul-Annuar bin Wan Zulkifli. Dilahirkan pada 29 Oktober 1989.
a. Wan Zuliawati binti Wan Zulkifli. Dilahirkan pada 24 April 1981.
4. Y.M. Raja Zakariah bin Raja Haidar. Dilahirkan pada 19 November 1960 (anak kepada Che Wah). Berkahwin dengan Che Puan Sabariah binti Ismail. Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
a. Y.M. Raja Muhammad Tawfik bin Raja Zakariah.
a. Y.M. Raja Nor Hidayah binti Raja Zakariah.
5. Y.M. Raja 'Abdu'l Samad bin Raja Haidar. Dilahirkan pada 18 Jun 1964 (anak kepada Che Wah). Berkahwin dengan Che Puan Norziah binti Muhammad. Beliau mempunyai anak, dua orang anak lelaki:
a. Y.M. Raja Amir ud-din bin Raja 'Abdu'l Samad.
b. Y.M. Raja Ahmad Putra Shah bin Raja 'Abdu'l Samad.
6. Y.M. Raja Al-Junid bin Raja Haidar. Dilahirkan pada 26 Julai 1966 (anak kepada Sharifa Zainab). Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
a. Y.M. Raja Muhammad Firdaus bin Raja Al-Junid. Dilahirkan pada 27 Disember 1986.
a. Y.M. Raja Farah Fauzianna binti Raja Al-Junid. Dilahirkan pada 18 Julai 1984.
7. Y.M. Raja Aidid bin Raja Haidar (anak kepada Che Wah).
1. Y.M. Raja Fazira binti Raja Haidar (anak perempuan kepada Tengku Net).
2. Y.M. Raja Naorziah binti Raja Haidar. Dilahirkan pada 1955 (anak perempuan kepada Sharifa Zainab).
3. Y.M. Raja Hamida binti Raja Haidar (anak perempuan kepada Siti Fatima). Berkahwin dengan Encik Muhammad Akil bin Hamzah.
(ii) Y.M. Raja Haji 'Abdu'llah Suran bin Raja Yusuf.
(iii) Y.M. Raja Ibrahim bin Raja Yusuf. Dilahirkan pada 26 November 1938. Berkahwin dengan Nik Raihanah binti Nik 'Abdu'llah (dilahirkan pada 25 Mei 1941). Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
1. Y.M. Raja Saif ud-din Shah bin Raja Ibrahim. Dilahirkan pada 18 Ogos 1965.
1. Y.M. Raja Zairah binti Raja Ibrahim. Dilahirkan pada 29 Ogos 1963. Berkahwin dengan Nik Muhammad Fathilah bin Nik 'Abdu'l Rahman. Beliau mempunyai anak, tiga orang anak perempuan:
a. Nik Nur Fazeera binti Nik Muhammad Fathilah. Dilahirkan pada 15 Mac 1987.
b. Nik Nur Farishah binti Nik Muhammad Fathilah. Dilahirkan pada 12 Disember 1988.
c. Nik Nur Farzihan binti Nik Muhammad Fathilah. Dilahirkan pada 13 Mac 1990.
(iv) Y.M. Raja Azman Shah bin Raja Yusuf. Dilahirkan pada 22 Februari 1940. Berkahwin dengan Y.M. Tunku Mashitoh binti Tunku 'Abdu'l Rahman Halim Shah (dilahirkan pada 24 Disember 1937), anak perempuan bongsu kepada H.H. Tunku 'Abdu'l Rahman Halim Shah ibni al-Marhum Tunku Muhammad, dari Kedah, daripada isterinya, H.H. Tunku Hajjah Jahara binti Tunku Muhammad Jiwa, anak perempuan kepada bapa saudara sebelah bapanya, H.H. Tunku Muhammad Jiwa ibni al-Marhum Sultan 'Abdu'l Hamid Halim Shah, Tunku Paduka Maharaja Temenggong Angota Desa, dari Kedah. Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
1. Y.M. Raja Amir Zain ud-din bin Raja Azman Shah. Dilahirkan pada 27 Julai 1964. Berkahwin dengan Wan Suriani binti Wan Azhari (dilahirkan pada 22 Disember 1966). Beliau mempunyai anak, dua orang anak perempuan:
a. Y.M. Raja Noor Aliza binti Raja Amir Zain ud-din. Dilahirkan pada 24 Julai 1965.
b. Y.M. Raja Azmalita binti Raja Amir Zain ud-din. Dilahirkan pada 2 Januari 1973.
1. Y.M. Raja Noor Zalina binti Raja Azman Shah. Dilahirkan pada 15 April 1963. Berkahwin dengan Encik Muhammad Razali bin Ahmad (dilahirkan pada 30 April 1957). Beliau mempunyai anak, dua orang anak lelaki:
a. Megat Uzair Razmin bin Muhammad Razali. Dilahirkan pada 26 Mac 1986.
b. Megat Zahier Razman bin Muhammad Razali. Dilahirkan pada 26 Jun 1987.
(i) Y.M. Raja Hanizah binti Raja Yusuf. Dilahirkan pada 26 Jun 1935. Berkahwin dengan Y.M. Raja Zakaria bin Raja Yusuf (dilahirkan pada 1928). Beliau mempunyai anak, lima orang anak lelaki dan lima orang anak perempuan:
1. Y.M. Raja Muhammad Zakry bin Raja Zakaria. Dilahirkan pada 18 Oktober 1959. Berkahwin dengan Che Puan Julia binti Ahmad (dilahirkan pada 18 Mac 1960).
2. Y.M. Raja Nazri bin Raja Zakaria. Dilahirkan pada 22 Januari 1961. Berkahwin dengan Che Puan Nor Shakela binti Basiron (dilahirkan pada 11 Februari 1962).
3. Y.M. Raja Azahan bin Raja Zakaria. Dilahirkan pada 10 Jun 1962. Berkahwin dengan Che Puan Sarimah binti Kayat (dilahirkan pada 1 Mac 1965).
4. Y.M. Raja Azener bin Raja Zakaria. Dilahirkan pada 22 Oktober 1964. Berkahwin dengan Che Puan Norzita binti Ya'akub (dilahirkan pada 21 Ogos 1969).
5. Y.M. Raja Ahmad Rizal ud-din bin Raja Zakaria. Dilahirkan pada 13 September 1976.
1. Y.M. Raja Faridah binti Raja Zakaria. Dilahirkan pada 19 Disember 1951. Berkahwin dengan Y.M. Tengku Muhammad bin Tengku Yusuf (dilahirkan pada 11 Oktober 1945).
2. Y.M. Raja Maziah binti Raja Zakaria. Dilahirkan pada 28 November 1953. Berkahwin dengan Encik Muhammad Hanifa bin Johar (dilahirkan pada 11 Oktober 1945).
3. Y.M. Raja Nafisah binti Raja Zakaria. Dilahirkan pada 28 Jun 1955. Berkahwin dengan Y.M. Tengku Azmi Karib bin Tengku Zain ul-Karib (dilahirkan pada 6 April 1950).
4. Y.M. Raja Mazian binti Raja Zakaria. Dilahirkan pada 28 Oktober 1957.
5. Y.M. Raja Fauziah binti Raja Zakaria. Dilahirkan pada 28 Ogos 1966.
(ii) Y.M. Raja Nor Aini binti Raja Yusuf. Dilahirkan pada 4 Oktober 1937. Berkahwin dengan Y.M. Raja Shahar bin Raja Hitam, Engku Panglima Perang di Kiri. Beliau mempunyai anak, tiga orang anak lelaki dan empat orang anak perempuan:
1. Y.M. Raja Kamar ud-din bin Raja Shahar. Dilahirkan pada 28 November 1952.
2. Y.M. Raja Shahrin bin Raja Shahar. Dilahirkan pada 15 Oktober 1960.
3. Y.M. Raja Shariff bin Raja Shahar. Dilahirkan pada 27 Julai 1957.
1. Y.M. Raja Badariah binti Raja Shahar. Dilahirkan pada 27 November 1953.
2. Y.M. Raja Nahariyah binti Raja Shahar. Dilahirkan pada 14 September 1958.
3. Y.M. Raja Norizan binti Raja Shahar. Dilahirkan pada 14 Mac 1962.
4. Y.M. Raja Fuziah binti Raja Shahar. Dilahirkan pada 17 November 1966.
(iii) Y.M. Raja Maheran binti Raja Yusuf. Berkahwin dengan Y.M. Raja Usman [Othman] bin Tengku Khalid Shah, anak kepada Y.A.M. Tengku Muhammad Khalid Shah al-Haj ibni al-Marhum Sultan 'Ala ud-din Sulaiman Shah, Tengku Indira Bijaya di-Raja, dari Kuala Langat dan Sepang, Selangor, daripada isterinya, Y.M. Raja Cik binti Raja Kulun. Beliau mempunyai anak, tiga orang anak perempuan - lihat Malaysia (Selangor).
(b) Y.M. Raja Yahya bin Raja Juma'at. Berkahwin dengan Y.M. Raja Zaharah binti Raja Embon. Beliau mempunyai anak, dua orang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
(i) Y.M. Raja Ariffin bin Raja Yahya.
(ii) Y.M. Raja Ahmad Refaie bin Raja Yahya. Beliau mempunyai anak:
1. Y.M. Raja Juwairah binti Raja Ahmad Refaie. Peguambela, Rakan Kanan di Raja Juwairah & Partners LLP.
(i) Y.M. Raja Kamariah binti Raja Yahya.
(a) Y.M. Raja Nun binti Raja Juma'at. Berkahwin dengan Y.M. Raja Omar bin Raja 'Ali dari Indragiri. Beliau mempunyai anak, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan:
(i) Y.M. Raja 'Abdu'llah bin Raja Omar.
(i) Y.M. Raja Rahma binti Raja Omar.
(7) Y.M. Raja Adlah binti Raja Haji Bot.
(i) Y.M. Raja Wuk binti Raja Juma'at. Berkahwin dengan sepupunya, Y.M. Raja Muhammad bin Raja Haji 'Abdu'llah, anak lelaki bongsu kepada H.H. Paduka Sri Raja Haji 'Abdu'llah ibni al-Marhum Sultan Ja'afar 'Ala ud-din Shah, Yang di-Pertuan Muda Riau
Nota: Terjemahan ini mengekalkan format dan struktur asal silsilah, termasuk gelaran-gelaran kebesaran (Y.M., Y.A.M., H.H.) serta tarikh-tarikh penting yang dinyatakan. Nama-nama dan istilah-istilah tertentu dikekalkan dalam ejaan asal bagi mengekalkan ketepatan dokumen.
Penutup
Sejarah mencatatkan Y.M. Raja Haji Bot bin Raja Juma'at sebagai seorang tokoh yang bukan sahaja berjuang mempertahankan kedaulatan Lukut daripada dilepaskan kepada Sungai Ujong, tetapi juga sebagai seorang pentadbir yang berdedikasi apabila dilantik sebagai Penghulu Sungai Buloh, Ahli Majlis Mesyuarat Negeri Selangor, dan Kathi, selain aktif dalam bidang perlombongan dan pertanian sehingga ke akhir hayatnya. Kesemua dokumen arkib yang merekodkan permohonan tanah, tuntutan kewangan, surat-menyurat rasmi, serta petisyen keluarganya selepas kemangkatannya pada 11 April 1916 membuktikan bahawa baginda adalah seorang tokoh yang dinamik, berpengaruh, dan sentiasa berusaha untuk memajukan diri serta negeri Selangor.
Warisan baginda diteruskan oleh zuriatnya yang cemerlang, termasuk Y.M. Raja Musa yang menjadi Barrister-at-Law dan Timbalan Penasihat Undang-Undang, Y.M. Raja Ayub yang bergraduat dari Oxford dan memegang pelbagai jawatan tinggi dalam perkhidmatan awam, serta Y.M. Raja Dr Harun dan Y.M. Raja Juma'at yang turut meninggalkan legasi melalui anak-pinak mereka yang tersebar luas dalam pelbagai bidang.
Daripada Raja Haidar yang pernah berkhidmat sebagai Konstabel Polis sehinggalah kepada generasi terkini seperti Y.M. Raja Juwairah yang bergelar peguambela dan rakan kanan di firma guaman, keturunan Raja Bot terus menunjukkan bahawa semangat kepimpinan, ketabahan, dan dedikasi kepada perkhidmatan awam adalah warisan abadi yang diperturunkan daripada seorang bapa kepada anak-anak dan cucu-cicitnya, menjadikan keluarga ini antara yang paling berpengaruh dalam sejarah Selangor dan Malaysia.
Jalan Raja Bot yang kita kenali hari ini bukan sekadar deretan bangunan atau laluan sibuk di Kuala Lumpur, tetapi sebuah penghormatan abadi kepada Y.M. Raja Haji Bot bin Raja Juma'at, pemerintah terakhir Lukut yang kemudiannya menjadi salah seorang tokoh pentadbiran terawal Selangor di bawah sistem Majlis Mesyuarat Negeri
Penghormatan yang paling ketara ialah Pasar Raja Bot, yang lebih dikenali ramai sebagai Pasar Chow Kit. Terletak di Jalan Raja Bot, pasar bersejarah ini dibina pada tahun 1955 dengan peruntukan $350,000 dan dilancarkan sendiri oleh Almarhum Sultan Hisamuddin Alam Shah Di sinilah pengiktirafan masyarakat terhadap jasa Raja Bot terus dizahirkan. Selepas melalui projek menaik taraf bernilai RM150 juta yang siap pada 2021, bangunan pasar baharu ini secara rasmi kekal dan diiktiraf dengan nama Pasar Raja Bot, mengukuhkan legasi beliau dalam wajah moden Kuala Lumpur.
Kehadiran Jalan Raja Bot, malah Hotel Raja Bot yang terletak di jalan yang sama, dan nama-nama lain seperti Lorong Raja Bot di kawasan Chow Kit, menjadi bukti lagi bahawa nama tokoh ini terus menjadi sebahagian daripada identiti tempatan Ia bukanlah satu kebetulan, malah adalah satu penanda aras bahawa masyarakat dan pemerintah mengiktiraf sumbangan seorang anak negeri yang gigih dalam bidang perlombongan dan pentadbiran, sekaligus memastikan nama Raja Bot tidak sekadar tinggal dalam rekod arkib, tetapi terus disebut dan diingati dalam debaran nadi kota metropolitan. Wallahualam.
📚 BIBLIOGRAFI LENGKAP
1. Sumber Primer & Rekod Arkib Kolonial
Allen, J. de V., A. J. Stockwell, and L. R. Wright. A Collection of Treaties and Other Documents Affecting the States of Malaysia, 1761–1963. Vol. 1. London: Oceana Publications, 1981.
Arkib Negara Malaysia (ANM), Kuala Lumpur
1957/0117494W. Application from Raja Bot for 47 Acres of Mining Land in Batu Mukim. 21 Julai 1904. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0010101W. Re Duties of Raja Bot as Penghulu of Sungei Bulu. 26 Januari 1888. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0073337W. Appointment of Raja Bot as Kathi - Recommendation of Rajas. 25 Disember 1898. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0069932W. *Claim Against Raja Bot ($640.00) - Applies for Payment from Money Said to be Due by the Government*. 9 April 1897. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0115223W. *Letters to Raja Bot, Raja Hassan and Syed Masshur, Mining Certificate - Council Meeting 28/3/1904*. 22 Mac 1904. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0156805W. Application by Raja Haji Bot of Klang to Prospect 150 Acres of Land in Kuang. 22 Mac 1911. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0188982W. Petition to Continue the Allowance of the Late Raja Haji Bot for the Support of His Family. 10 Mei 1916. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0083209W. Recommend Confirmation of Raja Jumaat Bin Raja Bot as Penghulu Kerling. 21 Mac 1899. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0056424W. *Application from Raja Bot for Three Blocked of Land of 25 Acres Each in the Bukit Raja Mukim - Forwards* -. 16 Mei 1895. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0201455W. Rent on Grant 5424 Raja Jemaat Bin Raja Raja Haji Bot as Representative. 19 September 1918. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0200294W. Recovery from Raja Jumaat Bin Raja Haji Bot, Administration of the Estate of Raja Haji Bot.... 22 Jun 1918. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
1957/0167665W. *Agricultural Land Application :- 43 Acres or 10 Pole...* . 29 Januari 1913. Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor.
Colonial Office (CO) Records. CO 275/95. “Robinson to Hick Beach,” 2 August 1878. The National Archives, Kew, United Kingdom.
Colonial Office (CO) Records. CO 273/98. “Robinson to Hick Beach,” 31 January 1879. The National Archives, Kew, United Kingdom.
Selangor State Secretariat Records. Appointment Files (1887–1889). Arkib Negara Malaysia, Kuala Lumpur.
Kuala Lumpur Sanitary Board Minutes. 1891–1892. Arkib Negara Malaysia, Kuala Lumpur.
Federal Malay States Legal Records. Case files relating to Raja Musa bin Raja Bot. Arkib Negara Malaysia.
Singapore Settlement Agreement Records. 31 July 1880. Straits Settlements Administration Records.
Melaka English School Records. 1858–1860. Straits Settlements Educational Archives.
Donald & Burkinshaw Law Firm Records. Singapore. Case correspondence relating to Lukut dispute (1878–1880).
2. Buku & Monograf Akademik
Andaya, Barbara Watson, and Leonard Y. Andaya. A History of Malaysia. 3rd ed. London: Palgrave Macmillan, 2017.
Buyong Adil, Haji. Sejarah Selangor. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1981.
Gullick, J. M. Sungei Ujong. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society (JMBRAS), 1949.
Mills, L. A. British Malaya, 1824–1867. Kuala Lumpur: MBRAS, 1974.
Newbold, T. J. Political and Statistical Account of the British Settlements in the Straits of Malacca. Vol. 2. London: John Murray, 1839.
Rosiswandy Mohd Salleh. Sejarah Lukut: Kegemilangan Sebuah Pemerintahan Melayu Abad ke-19. Kuala Lumpur: Jabatan Muzium Malaysia, 2019.
Yusoff Hassan. Jugra dalam Sejarah. Kuala Lumpur: Tra-tra, 1983.
Zulkapli Haji Othman and Mohd Khalid Yasin. “Sejarah Lukut.” Warisan: Jurnal Persatuan Sejarah Malaysia 18 (1994): 29–37.
3. Artikel Jurnal Akademik
Ahmad Kamal Ariffin Mohd Rus, Noor Ain Mat Noor, and Mohamad Khairul Anuar Mohd Rosli. “Lukut, 1846–1864: Bandar Terawal di Selangor.” JEBAT: Malaysian Journal of History, Politics and Strategic Studies 47, no. 2 (2020).
Ahmad Kamal Ariffin Mohd Rus et al. “Lukut dalam Sempadan Dua Negeri, 1862–1880.” E-Bangi: Journal of Social Sciences and Humanities 18, no. 7 (2021): 153–170.
Mohamad Amin Hassan. “Raja Bot bin Raja Jumaat.” Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 40, no. 2 (1967): 68–93.
Mohd Hamzah. “Implikasi Konflik dalam Kalangan Pembesar Melayu dan Kesannya terhadap Perkembangan Sejarah Lukut, 1824–1880.” Jurnal Antarabangsa Alam dan Tamadun Melayu (UKM).
4. Akhbar Kolonial & Sumber Media Sejarah
The Straits Times, 3 August 1878.
Straits Budget, various issues (1880–1916).
Pinang Gazette and Straits Chronicle, 1911, 1916.
Singapore Free Press, April 1916.
Straits Echo, 19 April 1916 (Obituary: Raja Haji Bot bin Raja Jumaat).
Malaya Tribune, 1930.
Berita Harian, 1962.
The Malay Mail, 14 November 1902.1. *Berita Harian* (16 Februari 1962). "Pemecatan Raja Sulaiman bin Raja Bot".
Malaya Tribune* (17 Mac 1916). "Raja Musa: Malay Settlement Officer".
Malaya Tribune* (1 November 1930). "Aide-de-Camp Kehormat: Raja Musa dan Raja Uda".
Malaya Tribune* (30 Jun 1931). "Obituari: Raja Zainal binti Raja Suleiman".
Malaya Tribune* (2 Jun 1954). "Raja Ayoub: Setiausaha Agung Party Negara".
MCOBA (Malaysian College Old Boys' Association). "From the MCKK Hall of Fame: Raja Musa bin Raja Haji Bot".
Pinang Gazette and Straits Chronicle* (10 Mac 1938). "Raja Musa: Hakim Melayu Pertama di Mahkamah Tinggi F.M.S."
Singapore Standard* (22 November 1956). "Raja Ayoub Tolak Tawaran Timbalan Menteri Besar Selangor".
Straits Budget* (12 Januari 1939). "Mr. Justice Raja Musa Bercuti ke Eropah".
Straits Budget* (9 November 1950). "Raja Ayoub: Clerk of Federal Legislative and Executive Councils".
Straits Budget* (10 November 1938). "Raja Suleiman: Majistret Kelas Kedua di Johor".
Straits Times* (11 November 1946). "Majlis Penghormatan untuk Raja Ayoub di Klang".
Straits Times* (3 September 1953). "Raja Ayoub Membaca Instrumen Pelantikan Speaker Pertama".
Straits Times* (17 Februari 1962). "Pemecatan Raja Sulaiman bin Raja Bot".
Straits Times* (1970). "Raja Ayoub: Setiausaha Syarikat Pembangunan Industri di Perak".
Syonan Shimbun* (24 Disember 1943). "Kematian Raja Musa bin Raja Haji Bot".
5. Sumber Digital & Ensiklopedia Dalam Talian
Wikipedia Bahasa Melayu. “Raja Haji Bot bin Raja Jumaat.” 2024.
The Patriots Asia. “Raja Bot: Early Malay Aristocrat and Lukut Ruler.” 2017.
Wangsa Mahkota. “Sejarah Raja Bot dan Lukut.” 2012.
Malaysiakini. “Kampung Baru Kuala Lumpur: Sejarah Penubuhan.” 2019.
SENTIASAPANAS.com. “Misteri Kehilangan Kota Lukut.” 2018.
Penang Travel Tips. “Makam Raja Jumaat, Lukut.” Accessed 2024.
Cebisan Sejarah Bangi. “Sempadan Selangor–Negeri Sembilan dan Lukut.” 2024.
https://wangsamahkota.wordpress.com/2016/12/13/persatuan-anak-anak-raja-selangor-yang-pernah-ditubuhkan-pada-27-oktober-1959/
6. Sumber Keturunan & Biografi Tokoh
Federal Malay States Legal Service Records. Raja Musa bin Raja Bot Case Files, 1938–1943.
Colonial Administrative Records. Raja Ayoub bin Raja Bot Personnel Files, 1937–1970.
Royal Selangor Archives. Raja Suleiman bin Raja Bot Appointment Records, 1931–1962.
7. Kajian Sejarah & Historiografi Tambahan
Swettenham, Frank A. Some Account of the Independent Native States of the Malay Peninsula. Journal of the Straits Branch of the Royal Asiatic Society, 1881.
Wong Lin Ken. The Malayan Tin Industry to 1914. Tucson: University of Arizona Press, 1965.
Song Ong Siang. One Hundred Years’ History of the Chinese in Singapore. Singapore: World Scientific, 1923.
RUJUKAN / BACAAN LUAS:
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Notification
Sorry! To add this item you have to login/register.
Malaya Tribune / Article, Illustration28 May 1947 - When CAETANO X. FURTADO B.Ag., D.Sc, and Malaya's only Asiatic sys'e- ir.atic botani was a you; »x>y he was n llowed to a lend school 1 k other childre: Delicate healt forced him t stay on h larm home i Goa, Indi where he spe. many1,158 words
The Straits Times / Letter6 May 1947 - MY curiosity was aroused when I read m your paper of the appointment of Che Ahmad bin Mohamed Ibrahim, 8.A., to the Lectureship m Law at Raffles College, thereby filling the vacancy caused by the death of Raja Musa bin Raja Haji Bot, C.L.S., during the occupation.144 words
The Straits Budget / Article24 April 1947 - SINGAPORE, Apr. 23. A 30-YEAR-OLD Malay, Che Ahmad bin Mohamed Ibrahim, at present Fourth Police Magistrate and Third District Judge. Singapore, has been appointed Lecturer in Law at Raffles College. Che Ahmad fills the vacancy created by the death during the occupation of Raja Musa235 words
The Straits Times / Article, Illustration23 April 1947 - A 30-YEAR-OLD Malay, Che Ahmad bin Mohamed Ibrahim, at present Fourth Police Magistrate and Third District Judge, Singapore, has been appointed Lecturer m Iw nt Raffles College Law at rtames college, Che Ahmad rills the vacancy created by the death during the occupation of Raja228 words
The Straits Times / Article, Illustration20 April 1947 - SPOTLIGHT on MALA YA Clifford Peer Turns His DOLO-playing DR. LEE 1 TIANG KENG'S appointment to the Malayan Union Advisory Council may necessitate a change in the new Penang Councillor's plans. Dr. Lee was proposing to make a holiday trip to Great Britain this year, but, I understand, that he1,037 words
The Straits Budget / Article21 November 1946 - From Our Own Correspondent KLANG, Nov. 17. that there was in- sufficient evidence to commit h? accused to the Supreme Court, Jaja Avoub b n Raja Haji Bot, Kagtotrat?, Klang, discharged ndra Singh, former Sergeant'lajor of the F.M.S. Police. who a sub-inspector under the Japanes-274 words
The Straits Times / Article18 November 1946 - Policeman Discharged On Hurt Charges From Our Own Correspondent KLANG, Sun. pEMARKING that there was in- sufficient evidence to commit the accused to the Supreme Court, Raja Ayoub bn Rija Haji Bot. Magiittrat?. Klang, discharged Indra Singh, former Sergeant- Major of the F.M.S. Police, who j was a sub-inspector under220 words
The Straits Times / Article11 November 1946 - From Oar Own Correspondent KLANG. Sat. MEARLY 100 members of the Selangor Coast Club, Klang. (attended a Malay dinner held at ithe Club in honour of M. Raia Ayoub bin Raja Haji Bot, A.D.0., Klang. who has been transferred to Kuala Lumpur as First "Magistrate. Raja Ayoub is76 words
The Straits Budget / Article8 August 1946 - rpHE following appointments in the Malayan Union have been gazetted: Mr J. E. Cousens, Assistant Conservator, Malayan Forest Service; Mr. A. T Pugh. Cadet. Malayan Civil Service; Mr S. R Simms, Assistant Traffic Superintendent, Malayan Railway: Mr W F Wegener, Chief Mechanical Engineer. Malayan Railway; Mr V562 words
The Straits Times / Article16 May 1946 - KLANG. Tues. to 1 addresses presented to him at a tea party held at the Lstana Iviahkota yesterday In c^lebrai lion of his birthday, the Su'.tan said: "I wish to express my deep gratitude to the British who have delivered me. my State and mv375 words
The Straits Times / Article14 May 1946 - Smallpox On Ship From Far East (By Air Mail) LONDON, Apr. 30 TIGHT hundred and hixty Li naval officer* and men brought home from the Far East for demobilisation, tw» W.R.N.S. officers and 17 civilians are detained under smallpox quarantine on board the 14,000-ton alrcraft-carrirr Fencer m Plymouth Sound. The410 words
The Syonan Shimbun / Article28 December 1943 - HIGH OFFICIALS of the judiciary, including Mr. I. Kobayashi, Chief Justice cf the Supreme Court, Malai, members of the Bar and others attended a memorial service held at the Syonan Kotohoin yesterday morning for one cf its Judges, Raja Musa bin HaJ294 words
The Syonan Shimbun / Advertisement28 December 1943 - DOMESTIC OCCURRENCE MARRIAGE TING—TEO. The marriage of Mr. Ting Slew Chocn. second r>on of the iate Mr. and Mrs. Ting Cheok Pan, to Miss Teo Seok Luan, third daughter cf Mr. and Mrs. Teo Chong Siong, both of Syonan, wag solemnized at the Kampong Kapor Methodbt Church last Friday. 24th556 words
The Syonan Shimbun / Article24 December 1943 - RAJA MUSA bin Haji Bot. Syonan Kotohoin Judge, died si bis residence in Tiong Bahru early this morning after a. brief illness. He was 46 years of age and leaves a wife. Be'was appointed a- -judge of the Syonan Kotohoin in May last year.48 words
The Syonan Shimbun / Article23 April 1943 - CONVICTED on a charge of culpable homicide net amounting to murder, an Indian named Nadason was sentenced to seven years' rigorous imprisonment by Judge Pillai in the Syonan Kctohoin yesterday. The prosecution, conducted by Mr. A. J. Braga. Deputy Public Prosecutor, alleged that Nadason107 words
The Syonan Shimbun / Article8 December 1942 - WAR ANNIVERSARY MESSAGES PROFOUND GRATITUDE to the Japanese Imperial Forces for the liberation of Malaya from the British yoke, is expressed in messages received on the occasion of the; flrst anniversary of the Greater East Asia War, from community leaders representing Malaya's five1,251 words
The Syonan Shimbun / Article18 November 1942 - A 12-YEARSOLD Chinese rras among a number of accused who appeared before Judge Raja Musa bin Haji Bot In the Syonan Kotohoin on Monday at the opening of the November Assizes. The lad was charged with murder and his case va.; the first on the164 words
The Syonan Shimbun / Article13 November 1942 - WEIGHTLIFTING CONTEST IN IPOH ON DEC. 25 26 ARRANGEMENTS have been made to sta?e the North Malaya weigh tlift--sng championships, at the Sin Thean Tse Amusement Park in Ipoh on Dec. 25 and 2C. says the Perak Times The competition is open to all amateur weightlifters in North Malaya (which106 words
The Syonan Shimbun / Article9 October 1942 - 'Cat' Prison For Robbers Convicted At Syonan Assizes UOW a Chinese shopkeeper and his wife were robbed by four men was related cefore Jud-e Raja Musa bin Haji Bot in the byonan Kotohoin on Wednesday Smart work by the police resulted in the arrest of two men, Lim Ah Lim256 words
The Syonan Shimbun / Article12 September 1942 - Prison Sentences *T*HREE cases of house-breaking were dealt with by Judge Raja Musa bin Haji Bot In the Syonan Kotohoin on Thursday. Tan Peng Tin, the accused in one case, was sentenced to three yearo' rigorous imprisonment. Mr A. J. Braga, Deputy Public Prosecutor, revealed that the accused,217 words
The Syonan Shimbun / Article14 August 1942 - UOW i-mart work by the Syonun PolW led to rhe cjtpsi c f an armed rcbber was related !n the Syoran Kotokoii on Tuesoa\ wher a Punjabi Indan, Sher 7amm, was convicted on a chir^e of armed robbery. Relating the circuir.ytantes that led to the208 words
The Syonan Shimbun / Article30 July 1942 - IN aNcivil suit before Judge Raja Musa bin Haji Bot, in the Syonan Kotohoin on Tuesday, judgment for $5,863.60 and costs was given In favour of a Syonan landowner named Lee Seng Huat. The plaintiff, who was represented by Mr. B. H. Chla, alleged that122 words
The Straits Budget / Article8 August 1957 - KUALA LUMPUR, Aug. 1. ■jpHE Chief Minister, Tengku Abdul Rahman, today denied a senior civil service officer’s allegation that “political pressure” had been brought to bear on him. The officer, Raja Ayoub bin Raja Haji Bot, 50, who is retiring under the261 words
Singapore Standard / Article5 August 1957 - THE NEWS AS IT STIKES ME Aster Gunasekera By DEFERRING to the appoint- aunt <if Dato Nik Kami), of the Part> Negara. as, independent Malayas first Anibassudiir to the Court of St James. the Liberal newspaper. Manchester tiiiardian. in its editorial eohUMM last Frida>. asked: "Is this an ingenious wayAster Gunasekera - 609 words
Singapore Standard / Article3 August 1957 - Career Officers Get Pledge KUALA LUMPUR, Thurs. Political posts m the independent Malaya will be reserved for leaders of the party which is m power but there will be no interference with the selection and promotion of career officers. This aanmnoi mm given by the acting lecTetaiy-gtjjeia] of the UMNO.142 words
The Straits Times / Article2 August 1957 - KUALA LUMPUR, Thursday. ■pHE Chief Minister, Tengku Abdul Rahman, today denied a senior civil service officer's allegation that "political pressure" had been brought to bear on him. The officer, Raja Ayoub bin Raja Haji Bot, 50, who is retiring under the Malayanisation261 words
Berita Harian / Article2 August 1957 - Ketua Menteri, Tengku Abdul Rahman. hari ini telah menattkan dawaan Raja Ayoub bahwa "desakan politik" teiah di-kenakan ka-atas-nya. Raja Ayoub bin Raja Haji Bot, berusia 50 tahun, yang akan bersara mengikut ranchangan Malayanisation, pada hari Rabu sudah berkata bahwa desakan yang di-buat oleh UMNO Selangor pada Sultan85 words
The Straits Times / Article, Illustration1 August 1957 - MALAY M.C.S. OFFICER IS MALAYANISED KUALA LUMPUR, Wednesday. gAJA AYOUB BIX RAJA HAJI BOT, 50, a senior officer in the Malayan Civil Service, has been permitted to retire under the Malayanisation scheme and receive compensation for loss of career because of "political pressure." He is the first Asian officer to268 words
Berita Harian / Article, Illustration1 August 1957 - Raja Ayoub bin Raja Haji Bot sa-orang pegewal Melayu yang kanan dalam khidmatan awam Malaya telah di-benarkan bersara mengikut ranchangan Malayanisation dan akan menerima bayaran sagu hati oleh sebab kehiiangan Jawatan kerana desakan politic. Beliau ia-lah pegawai bangsa Asia yang pertama sakali berhenti dari211 words
Singapore Free Press And Mercantile Advertiser / Article22 October 1935 - The Resident of Selangor has appointed Raja Musa. M.C.S.. bin Raju Ha.ii Bot to be an Examiner m La* few the State ot Belangor, m tho place oi Mr. E. N. Taylor. M.C.S. Mi-. J. Hodder of the Electrical Service. F.M.S.. who has returned from home leave, arrived at Krai83 words
The Straits Times / Article7 June 1935 - SOCIAL PERSONAL Mr. Stamford Raffles' Appoint. tnent Mr. Justice Whitley'a Holiday. Raja Suleiman bin Raja Bot has been appointed private secretary to the Judge. Johore. Mr. H. Farr, a mining engineer from Australia, is at present visiting Ipoh. He is shortly leaving for Slam. Mr. E. J. Mackie, manager of126 words
The Straits Times / Article1 November 1930 - The twenty-fourth Scottish Universities' Dinner was held at the Europe Hotel last night, the Rev. Stephen Band presiding. H. E. the High Commissioner, Mr. John Scott, has appointed the following to be I Hon. Aides-de-Camp Capt. R. W. Blair. M.S.V.R., Raja Musa bin Raja Bot and Raja221 words
The Straits Times / Article29 June 1931 - Loss to Selangor's Royal Family. (From Our Own Correspondent.) Klang, June 28. Raja Zainal binti Raja Suleiman, the widow of Raja Bot and mother of Raja Mu.t-a, Raja Suleiman and Raja Ayoub died on Friday at her house in Mem Road, Bukit Raja, Klang. The funeral,68 words
Malaya Tribune / Article30 June 1931 - Raja Zainal binti Raja Suleiman, a membei of the Selangor Royal family, «iaow of Paja Bot. and mother of Raja Mum, M.C.S., Kaja Suleiman. Assistant Commissioner of Police, and Raja Ayoub, Malay officer, died ruddenly at her residence in Meru Road. Bukit Kaja. Klang. on Friday, at the age of62 words
Pinang Gazette And Straits Chronicle / Article2 July 1931 - Mr. F. L. Jones has tai en over the editorship of the Malay Mail.” Mr. R. Ingham is to officiate as Stamp and Probate Officer, Singapore. Mr. Cosmo M. Gordon, well known in Ceylon, has died at his home in Scotland at the age of 60. A762 words
The Straits Budget / Article2 July 1931 - Loss to Selangor’s Royal Family. (From Our Own Correspondent.) Klang, June 28. Raja Zainal binti Raja Suleiman, the widow of Raja Bot and mother of Raja Musa, Raja Suleiman and Raja Ayoub died on Friday at her house in Mem Road, Bukit Raja, Klang. The funeral,69 words
Malaya Tribune / Article1 November 1930 - H. E. the High Commissioner has anpointe I Captain R. W. Blair. M.S.V.R.. Raja Musa bin Raja Bot and Raja Uda bin Raja Muhammad to be Hon. Aid^s-de-Camp.28 words
Straits Echo / Article12 August 1915 - speaking in support of the n solution proposed by the Hon. Mr. W F Nutt at the public meeting held on the Padang at Kuala Lumpur cn Wednes <Ly, sa d: It is necessary that we ihould carry on this struggle to a victorions end, and66 words
Malaya Tribune / Article17 March 1916 - Raja Musa bin Hadji Raja Bot, Malay Settlement Officer attached to the Land Office, Kuala Lumpur, has been appointed to Kuala Kubu in a similiar capacity in succession to Inohe Daud bin Mahomed Shah, transferred to Singapore, says the Malay Mail.41 words
The Straits Echo / Obituary12 April 1916 - Obituary. Raj» Hadji Mahomed Jalleh. (From Our Own Correspondent 0 Kuili Lumpur, April 12. 1 he death had taken place suddenly at Johore of Raji Hadji Mahomed Salleb, who is generally known as Raja Hadji Bot, for many years a member of the State Council of Selangor.47 words
Pinang Gazette And Straits Chronicle / Obituary12 April 1916 - Obituary. RAJA BOT. (From Our Own Correspondent). Kuala Lumpur, April 12. The death has occurred at Johore suddenly of Rajah Hadji Mohamed Salleb, generally known as Raja H«dji Bot, for many years a member of the Johore State Council.39 words
Singapore Free Press And Mercantile Advertiser / Article13 April 1916 - Kuala Lumpur April 12 The (Hidden death is reported at of Raja Hadji Mohamed J-uilleh. "ill known Hb Kaja Hadji Hot. Hi- v many years a member of tt,. COUnCI 135 words
Pinang Gazette And Straits Chronicle / Article15 April 1916 - M.M.” The passing of Raja Hadji Bot at the age of 63 removes from oc~ midst the most important member of the local Malay aristocracy. Forty-two years ago he interviewed Major McNair and Mr. Davidson at the mouth of the Lukut river and stated that, as his“ M.M.” - 415 words
Straits Echo / Article19 April 1916 - The passing of Rajs Hadji Bot at the age of 63 removes from our midst the most important member of the local Malay aristocracy. Forty-two years ago he interviewed Major McNair and Mr. Davidson at the mouth of the Lukut river and stated that, m his village at706 words
Pinang Gazette And Straits Chronicle / Article26 April 1918 - In the Supreme Court, Ku*!» Lumpur, before the Acting Chief Judicial Commissioner, Mr. Justice Innes, the civil suit Sjed ALagoff versus Raja Jamaat, which commenced r n Monday was concluded yesterday morning. The plaintiff claimed $1,140 money lent to Bot, the father of the present defendant, who160 words
The Straits Budget / Article26 April 1918 - Reuter’s Tiligrams. Flanders Battle. french reserves come FORWARD. Reuter's Tiligram#. London, April 18, 12.25 p m. Field Marshal Haig says There i were F hostile bombardments this morning on intense/^ 81 battle .f r0 nt followed by ks b from the Foret de Nieppe to Wyts- All weroReuter’s Tiligrams. - 20,183 words
Malacca Guardian / Article25 February 1929 - FIRST TO BE ADMITTED BOTH IN F.M.S. AND ENGLAND. Before Mr. Justice Farrer-Manby, tne acting Chief Justice, F.M.S., on Monday, the Hon. Mr. Veerasamy moved tne admission to the F.M.S. Bar of Raja Musa bin Raja Haji Bot of the Inner Temple. In doing so Mr. Veerasamy said304 words
Straits Echo / Article20 February 1929 - ADMISSION TO F. M. S. BAR. (brom Our Own Correspondent J Kuala Lumpur, February 18 Before Mr. Justice Farrer Manby, Acting Chief Justice, to-day Raja Musa bin Raja Haji Bot was admitted to the F. M. S. bar. The Hon. Mr. Veerasamy, in moving the admission, remarked220 words
The Straits Times / Article27 July 1878 - Wk have received for publication the tallowing litters exchanged between II. M. Resident in Sun<rhiu I "jong and Ka]ali Ywn.ui. at present in charge of Lukut daring Rajah Bot's absence.' Thcv throw some light on Skptain Murray's recent filibustering raid into Lukut, although they give BO1,478 words
The Straits Times / Article3 August 1878 - A somewhat animated interview took place, it is said, between 11. E. the Governor and Raja Bot at Government House on Friday last, but no result wm arrived at. as the Rajah has declined all the pecuniary offen which have been made to him, and refuses to acknowledge the right59 words
The Straits Times / Article2 March 1896 - At Klam,. Raja Bot c,,n,,,u n the va.ue of KUu« coffee 4 t0 decreaiiuvr. owin K he e lp Ui Dsil u<ll f-ct curium and .-ous-quent lf w-ight. causetl by m listure iq th» t prepared for by Ciiine... H, I v'!u wan a comm.tii tiling |„r t70 words
The Straits Echo / Article7 November 1903 - Kuala Lumpur, Oth Nov. —The installation ceremony of H. H. the Sultan of Selangor took place at the newly built and finely situated Istana at Klaug. The scene was a grand one, every section of the community being represented. The Raja Muda represented168 words
The Straits Echo / Article11 November 1903 - Installation Ceremonies. (By our Special Correspondent.) Kuala Lumpur, 7th Nov. —Thursday, the sth iust., w.is a red-letter day in the annals of Selangor, His Highness Raja Suleiman bin Almerhum Raja M usa, the Sultan of Selangor, being this day formally installed at Klang on the throne which1,955 words
The Straits Times / Article12 November 1903 - The Installation Ceremony. The Raja Suleiman was installed as Sultan of Selangor on Thursday last at his Istana at Klang in the presence of the native chiefs of the State and the British representatives. It is, says tho Malay Mail, nearly fifty years since the last event430 words
The Straits Budget / Article18 November 1903 - The Installation Ceremony. The Raja Suleiman was installed as Sultan of Selangor on Thursday last at his Istana at Klang in the presence Oi the native chiefs of the State and the British representatives. It is, says the Malay Mail nearly fifty years since the last event307 words
Straits Echo / Article8 January 1904 - Installation Ceremonies. “Bebsiram Tabal or Anointing Process. (TtamMedfor the “Echo" from a Malay Version of the Account.) On the Ist day of the month of Shaaban, Hi; r at 1321, on Friday, the 23rd October, 1903, at 4 o’clock p.m., nine guns were tired1,802 words
