Assalamualaikum Salam buat semua, anak-anak, cucu-cucu, dan semua pembaca yang dikasihi sekalian. Hari ini 1 Julai 2026. Atok dan Wan sihat belaka—Alhamdulillah. Tapi Atok sedang sakit-sakit tengah belakang bawa ke kaki. Spinal stenosis kata doktor. Jalan kena pakai tongkat kaki empat dan makan pil tiap-tiap hari. Wan pula demam dan sakit-sakit pinggang. Pendek cerita, dah masuk 50-an dan 60-an—penyakit datang menjengok satu demi satu. Dah tua. Beritahu masa dah tak lama lagi. Sebab itu, jaga diri, jaga kesihatan, jangan banyak berfikir, banyakkan beribadah.
Alhamdulillah, anak-anak banyak membantu kami pada hujung minggu. Takde yang lebih menggembirakan Atok dan Wan melainkan kepulangan anak-anak dan cucu-cucu menjenguk kami berdua. Kami dah tak ambil 'pot' lagi pasal wang ringgit dan kekayaan. Dah cukup dah segala pemberian Allah selama ini. Cukup dah, alhamdulillah. Cuma kami mohon dan berdoa kepada Allah agar diberi sedikit lagi umur yang panjang untuk kami membaiki ibadat dan menambahkan pahala banyak-banyak, dengan bersedekah dan berzikir,untuk dibawa pulang nanti.
Entri kali ini tentang Raja Alang bin Raja Berayun. Atok tertarik pengorbanan dan kesungguhan baginda dalam bersedekah demi agama Allah, membangunkan syariat Allah di tengah-tengah masyarakat muslim di Kajang dan Kuala Lumpur dan lain-lain aktiviti almarhum yang meninggalkan kesan yang mendalam dan besar kepada umat Islam seluruhnya pada masa hidupnya.
Beliau menghidupkan sunnah Rasulullah SAW: "Carilah akhirat (beramallah) sebanyak-banyaknya seolah-olah kamu akan mati keesokan harinya, dan carilah dunia (kekayaan) semahumu seolah-olah kau akan hidup seribu tahun lamanya."
Raja Alang bukan sekadar hartawan—beliau adalah seorang yang memahami bahawa harta yang ditinggalkan tanpa amal adalah sia-sia. Dengan wang peribadinya, beliau membina Masjid Raja Alang di Beranang pada tahun 1904–1906, sebuah masjid yang dirasmikan sendiri oleh Sultan Alaeddin Sulaiman Shah pada tahun 1907—satu penghormatan yang besar buat seorang pendatang Mandailing. Dan apabila beliau mangkat pada 1927, harta pusakanya terus mengalir ke masjid-masjid di Selangor, termasuk Masjid Jenderam.
Inilah yang Atok mahu kita semua renungkan: kekayaan bukan untuk ditimbunkan, tetapi untuk dinafkahkan ke jalan Allah, agar bekasnya kekal hingga ke hari pembalasan. Wallahualam.
1. Pendahuluan: Dua Tokoh Bernama Sama, Satu Kekeliruan Sejarah
Sejarah Selangor pada akhir abad ke-19 menyaksikan kemunculan dua orang tokoh bernama Raja Alang yang hidup pada zaman yang sama. Kekeliruan sering berlaku kerana kedua-duanya berkhidmat dengan pentadbiran British dalam bidang yang berkaitan dengan tanah dan geografi. Namun, setelah diteliti, Raja Alang bin Raja Berayun (berketurunan Mandailing) dan Raja Alang bin Raja Laut (kerabat diraja Bugis) mempunyai latar belakang, kerjaya, dan legasi yang berbeza sama sekali. Esei ini memfokuskan kepada tokoh yang pertama—Raja Alang bin Raja Berayun—dengan menghuraikan peranannya sebagai renjer hutan, hartawan, aktivis pendidikan, pembina masjid, dan arkitek penempatan komuniti Mandailing di Kajang.
2. Asal Usul dan Hubungan Keluarga dengan Istana Selangor
Raja Alang bin Raja Berayun merupakan seorang pembesar dan hartawan tanah yang berpengaruh di daerah Hulu Langat, terutamanya di kawasan Kajang dan Beranang. Beliau adalah anak kepada Tengku Panglima Besar Selangor, Raja Berayun @ Raja Ibrahim, dan berasal daripada keturunan Mandailing dari Sumatera, Indonesia.
Raja Alang bin Raja Berayun dilahirkan sekitar tahun 1850-an. Ayahandanya, Raja Berayun, adalah seorang panglima perang yang memainkan peranan penting sebagai kingmaker ketika krisis penggantian takhta Selangor pada tahun 1857. Baginda berjaya menabalkan Raja Abdul Samad sebagai Sultan Selangor ke-4 dan seterusnya dikurniakan gelaran Tengku Panglima Besar (Panglima Garang). Atas jasa ini, Raja Berayun menjadi sahabat karib Sultan dan diberi amanah mengawal keselamatan peribadi baginda di Jugra semasa Perang Klang (1867–1874), selain kemudiannya dilantik sebagai pemerintah dan peneroka awal daerah Kajang.
Kisah Raja Berayun (juga dikenali sebagai Jabarayun atau nama sebenarnya Raja Ibrahim) selepas era Perang Klang (1867–1874) dan bentuk ganjaran yang diterimanya daripada Kesultanan Selangor merupakan satu naratif sejarah yang sangat menarik. Beliau ialah tokoh korporat dan panglima perang berdarah Mandailing yang memegang prinsip kesetiaan mutlak kepada Sultan Abdul Samad (Sultan Selangor ke-4) sejak awal penabalan baginda pada tahun 1857.
Selepas tamatnya Perang Klang pada tahun 1874, kestabilan politik Selangor mula dipulihkan di bawah naungan Sultan Abdul Samad dan penasihat British. Raja Berayun tidak lagi menumpukan masanya pada perang saudara, sebaliknya beralih kepada portfolio keselamatan diraja dan pembangunan ekonomi:
Apabila pusat pemerintahan Selangor berpindah ke Jugra pada tahun 1875, Raja Berayun diperintahkan oleh Sultan Abdul Samad untuk berhijrah bersama-sama baginda ke sana. Beliau dilantik menjadi Panglima Jugra—bertanggungjawab mengetuai keselamatan fizikal Sultan, mengawal kawasan istana di Bukit Jugra, serta membantu dalam urusan birokrasi awal.
Sebelum menetap sepenuhnya di Jugra, pada tahun 1848, Raja Berayun mengetuai pengikut-pengikut Mandailingnya meneroka dan membuka kawasan penempatan baharu di hulu Sungai Langat yang kini dikenali Rekoh, berhampiran Kajang. Beliau bertindak sebagai peneroka awal dan pemerintah di daerah tersebut sebelum diserahkan tugas pembangunannya secara sistematik kepada anakandanya, Raja Alang.
Berdasarkan sebahagian catatan sekunder, ketika berada di Jugra, beliau dan pasukan pendekarnya (termasuk Panglima Si Gara) turut terlibat aktif dalam mengawal dan menguruskan aktiviti perdagangan pesisir pantai serta maritim di Selat Melaka.
 |
| Raja Berayun (memegang tongkat) bersama Raja Berkat |
 |
| Makam Raja Berayun di kaki Bukit Jugra |
Raja Berayun menghabiskan sisa hidupnya di Jugra dan apabila beliau mangkat, beliau disemadikan di kawasan hutan di kaki Bukit Jugra (berhampiran Kompleks Makam Diraja Jugra). Makamnya masih wujud sehingga ke hari ini sebagai bukti sejarah sumbangannya.
Sebagai membalas jasa setiakawan dan pengorbanan Raja Berayun yang mempertahankan takhta sewaktu fasa-fasa getir (termasuk sebelum dan semasa Perang Klang), Sultan Abdul Samad telah mengurniakan ganjaran yang sangat besar:
a. Gelaran "Tengku Panglima Besar" (Panglima Garang)
Raja Berayun dianugerahkan gelaran rasmi istana sebagai Tengku Panglima Besar (ada dokumen menyebutnya sebagai Panglima Garang Selangor). Ini merupakan pengiktirafan darjah ketenteraan dan keselamatan tertinggi di dalam struktur pentadbiran tradisi Selangor pada waktu itu.
"Menariknya, legasi ketenteraan faksi Raja Berayun ini bukan sahaja meninggalkan kesan di daerah Hulu Langat (Kajang & Beranang), malah mengabadikan nama di daerah Kuala Langat. Pekan Telok Panglima Garang diwartakan namanya bersempena dengan ketegasan salah seorang panglima kanan kepercayaan Raja Berayun—iaitu Panglima Garang—yang ditugaskan menjaga kawasan teluk tersebut pasca-Perang Klang atas restu Sultan Abdul Samad."
b. Anugerah Konsesi Tanah yang Luas
Sultan Abdul Samad mengurniakan hak milik tanah yang sangat luas di beberapa mukim strategik dalam daerah Hulu Langat, Kuala Langat, Beranang, Balakong, dan Cheras kepada keluarga Raja Berayun. Tanah-tanah kurniaan diraja inilah yang kemudiannya diusahakan oleh anaknya, Raja Alang, menjadi estet-estet getah berskala besar (Raja Alang Estate) dan tapak perlombongan bijih timah. Kurniaan tanah inilah yang menjadi lubuk kekayaan utama sehingga merajakan Raja Alang sebagai "Orang Terkaya di Selangor" pada era awal abad ke-20.
c. Ganjaran / Penghormatan daripada Sultan Alaeddin Sulaiman Shah
Sultan Alaeddin Sulaiman Shah (Sultan Selangor ke-5, memerintah 1898–1938) merupakan cucunda kepada Sultan Abdul Samad. Walaupun pada era baginda Raja Berayun telah pun mangkat, Sultan Sulaiman menyambung "tali budi" tersebut kepada waris mutlaknya, iaitu Raja Alang bin Raja Berayun:
i. Dana dan Sumbangan Pembinaan Masjid Raja Alang (1904–1907)
Apabila Raja Alang berhasrat membina sebuah masjid besar untuk komuniti di Beranang menggunakan dana peribadinya, Sultan Sulaiman Shah memberikan sokongan padu secara langsung. Baginda Sultan bertindak sebagai antara "master builder" (perancang utama) yang membenarkan seni bina masjid kayu tersebut dibina meniru gaya reka bentuk Masjid Alaeddin (Masjid Diraja) di Jugra.
ii. Kehadiran Diraja Merasmikan Masjid
Pada tahun 1907, Sultan Sulaiman Shah sendiri telah berangkat mencemar duli ke Beranang untuk merasmikan Masjid Raja Alang tersebut. Dalam adat Melayu, kehadiran peribadi seorang Sultan untuk merasmikan bangunan yang dibina oleh seorang pembesar berdarah penghijrah (Mandailing) merupakan bentuk penghormatan (recognition) tertinggi yang memperlihatkan kedudukan keluarga Raja Berayun sangat mulia di mata institusi diraja Selangor.
iii. Kepercayaan dalam Portfolio Pentadbiran Moden
Sultan Sulaiman turut mengekalkan pengiktirafan ke atas status elit keluarga ini dengan menyokong pelantikan Raja Alang dalam jawatan birokrasi moden British-Selangor, antaranya sebagai Chief Ranger (Ketua Renjer Hutan) serta penasihat hal ehwal komuniti bumiputera dan etnik Mandailing di daerah Ulu Langat.
Kisah Raja Berayun selepas perang bukanlah kisah seorang panglima yang dipinggirkan, melainkan seorang pahlawan yang diraikan dan diletakkan di kedudukan yang sangat tinggi. Ganjaran tanah, gelaran, dan penghormatan daripada Sultan Abdul Samad serta Sultan Sulaiman Shah telah memastikan legasi keturunan Mandailing Raja Berayun kekal utuh, kaya-raya, dan dihormati dalam lipatan sejarah Selangor.
Raja Alang membesar dalam persekitaran istana yang sarat dengan politik dan peperangan. Pendidikan awalnya diperoleh di sekolah Melayu di Melaka dan Singapura, satu keistimewaan yang membolehkannya menguasai bahasa Inggeris serta memahami sistem pentadbiran kolonial—modal insan yang menjadi aset utama dalam kerjayanya kelak.
3. Kerjaya sebagai Renjer Hutan: Memetakan Hulu Langat
Pada tahun 1883, Raja Alang bin Raja Berayun dilantik sebagai Forest Ranger (Renjer Hutan) di daerah Ulu Langat, menjadikannya salah seorang pegawai perhutanan terawal dalam pentadbiran British di Selangor.
Pada 3 Julai 1884, satu rekod pentadbiran Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor merekodkan pelantikan seorang individu bernama "R. Alang” sebagai "Forest Ranger” atas asas percubaan selama sebulan, tertakluk kepada kelulusan Residen British. Pelantikan ini menandakan fasa awal penglibatan tenaga kerja tempatan dalam struktur pentadbiran hutan kolonial, khususnya dalam sistem pengurusan hasil hutan dan kawalan kawasan pedalaman di Selangor. Jawatan tersebut bukan sekadar bersifat teknikal, tetapi juga membawa fungsi pengawasan wilayah yang penting dalam konteks perluasan pentadbiran British pada abad ke-19. Dalam rekod-rekod lain, beliau kemudian dikaitkan dengan kenaikan pangkat dalam perkhidmatan hutan, menunjukkan bahawa pelantikan percubaan pada tahun 1884 ini adalah permulaan kepada kerjaya rasmi beliau.
Hubungan genealogi beliau menjelaskan bagaimana individu seperti Raja Alang mempunyai kedudukan sosial yang membolehkan mereka berinteraksi dan akhirnya diambil masuk ke dalam sistem pentadbiran kolonial sebagai pegawai perantaraan antara masyarakat tempatan dan pihak British.
Pelantikan sebagai Forest Ranger pada peringkat percubaan ini juga mencerminkan corak umum pentadbiran British di Negeri-Negeri Melayu Bersekutu pada ketika itu, iaitu penggunaan tokoh tempatan berpengaruh untuk menguatkuasakan dasar pentadbiran di peringkat akar umbi. Dalam konteks ini, Raja Alang bukan sahaja berfungsi sebagai pegawai hutan, tetapi juga sebagai penghubung sosial yang memahami keadaan setempat serta mampu melaksanakan arahan pentadbiran kolonial di kawasan yang masih luas dan sukar dikawal secara langsung.
Tugasnya merangkumi memetakan sempadan hutan, mengawal hasil pembalakan, merancang pembukaan jalan raya komersial, dan bertindak sebagai perantara antara pentadbiran kolonial dengan masyarakat tempatan. Keberkesanannya dalam jawatan ini membawa kepada kenaikan pangkat sebagai Chief Ranger (Ketua Renjer) pada tahun 1889.
 |
| Permohonan elaun kuda oleh Raja Alang dalam tahun 1889 |
 |
| Surat memohon bayaran $8 sebagai perbelanjaan menjamu Raja Muda Selangor dan 2 orang putera raja dari Kuala Langat oleh Raja Alang dalam tahun 1889 |
Peranan Raja Alang sebagai arkitek sosial amat ketara dalam proses pembentukan bandar Kajang. Mengikut tradisi lisan, baginda mengetuai rombongan besar pengikut Mandailing menyusuri Sungai Langat sehingga ke suatu kawasan tebing sungai. Di sana mereka mendirikan pondok sementara menggunakan atap mengkuang—dalam bahasa Mandailing disebut berkajang—dan daripada situlah nama Kajang dipercayai berasal. Tapak penempatan awal ini kemudian diabadikan sebagai Jalan Mandailing di pusat bandar Kajang sehingga ke hari ini.
Raja Alang tidak berhenti setakat membuka petempatan. Beliau menggunakan kekayaan peribadi untuk mendirikan 40 buah rumah kedai batu dua tingkat di sekitar Jalan Mandailing dan Jalan Tukang pada tahun 1896, diikuti dengan penambahan 20 buah kedai batu bata pada tahun 1912. Rumah-rumah kedai ini disewakan kepada peniaga Melayu-Mandailing bagi membolehkan mereka menguasai rantaian ekonomi perniagaan borong, sekali gus mengimbangi dominasi saudagar asing di bandar Kajang.
Mengenai Raja Alang bin Raja Berayun, tidak ada bukti atau catatan yang menunjukkan beliau menyimpan perasaan dendam terhadap keluarga diraja Selangor. Sebaliknya, hubungan antara keluarga Raja Alang (komuniti Mandailing) dengan pihak Istana Selangor pasca-Perang Klang dilihat sangat erat, harmoni, dan berasaskan kerjasama mutlak. Hal ini kerana:
a. Kedudukan Ayahandanya sebagai Kingmaker dan Sahabat Sultan
Ayahanda Raja Alang, iaitu Raja Berayun, merupakan tokoh Mandailing yang menyokong penuh Sultan Abdul Samad semasa krisis takhta 1857. Beliau dikurniakan gelaran Tengku Panglima Besar (Panglima Garang) dan diberi amanah menjaga keselamatan peribadi Sultan di Jugra semasa Perang Klang (1867–1874). Oleh itu, keluarga Raja Alang berada di pihak yang menyokong institusi beraja Selangor, bukannya menentang.
b. Anugerah Tanah yang Luas daripada Istana
Raja Alang memiliki empayar tanah yang sangat luas di Kuala Langat, Beranang, Balakong, Cheras, dan Hulu Langat. Sebahagian besar daripada tanah ini diperoleh melalui anugerah langsung daripada Sultan Abdul Samad sebagai balasan budi dan kesetiaan keluarga mereka kepada pihak istana. Hubungan material dan pengiktirafan ini membuktikan tiada konflik antara mereka.
c. Merentasi Sempadan Etnik (Mandailing dalam Istana Bugis)
Walaupun Perang Klang melibatkan pertembungan geopolitik yang kompleks (termasuk penglibatan kumpulan Mandailing di bawah Raja Asal dan Tuanku Tambusai yang menentang sekutu British), Raja Berayun dan Raja Alang memilih jalan diplomasi dan kesetiaan kepada Sultan. Raja Alang berjaya merentasi sempadan etnik untuk berkhidmat dalam struktur pentadbiran yang disokong oleh istana Bugis-Selangor.
d. Perasmian Masjid Raja Alang oleh Sultan Selangor
Bukti paling nyata tentang keakraban hubungan ini adalah semasa pembinaan Masjid Raja Alang di Beranang (1904–1906). Masjid yang dibina menggunakan dana peribadi Raja Alang ini telah dirasmikan sendiri oleh Sultan Alaeddin Sulaiman Shah (Sultan Selangor ke-5) pada tahun 1907. Malah, seni bina masjid tersebut meniru gaya Masjid Alaeddin di Jugra, menunjukkan adanya pertukaran idea dan restu daripada pihak istana.
Justeru, kekejaman atau "kematian massal" komuniti Mandailing dalam Perang Klang dipimpin oleh faksi yang berbeza. Bagi faksi Raja Berayun dan Raja Alang, mereka memilih untuk berasimilasi, membina semula komuniti, dan membalas budi negeri Selangor. Oleh itu, naratif sejarah Raja Alang adalah tentang pembinaan semula, diplomasi, dan kesetiaan, bukannya dendam peribadi terhadap institusi diraja.
5. Hartawan Getah: "Orang Terkaya Selangor"
Selain daripada pendapatan dari jawatan renjer hutan dan hartanah bandar, Raja Alang juga memiliki tanah yang sangat luas di Kuala Langat, Beranang, Balakong, Cheras dan Hulu Langat. Sebahagian daripada tanah ini diperoleh melalui anugerah Sultan Abdul Samad hasil hubungan erat ayahandanya dengan istana, manakala sebahagian lagi diwarisi daripada pembahagian harta pusaka Raja Hidayat, yang meninggal dunia tanpa waris.
Pada sekitar tahun 1880-an, Raja Alang dikenali sebagai salah seorang Melayu paling kaya di Selangor, dengan pegangan tanah yang luas di pelbagai mukim seperti yang dibuktikan melalui penyata tanah miliknya yang merekodkan lot-lot di mukim 171, 172, 221, 258, 283, 442, 190 dan 074. Di tanah-tanah inilah beliau membangunkan ladang getah berskala besar yang dikenali sebagai Raja Alang Estate, khususnya di sekitar Balakong dan Cheras. Kejayaannya dalam industri getah—ditambah dengan pelaburan dalam perlombongan bijih timah—menjadikannya salah seorang individu terkaya di Selangor pada awal abad ke-20. Sumber akhbar Utusan Malaysia (2012) mencatatkan bahawa beliau digelar "orang terkaya Selangor" pada zamannya.
 |
| Pengeluaran getah Raja Allang Estate pada bulan Oktober tahun 1920 |
 |
| Pengeluaran getah Raja Allang Estate pada bulan Oktober tahun 1920 |
Pada 13 Mei 1911, satu lagi dokumen penting yang melibatkan Raja Alang bin Raja Berayun telah direkodkan di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor, bertajuk "SUPERVISER OF CUSTOMS TO ALLOW RAJA ALANG TO EXPORT...". Pada tahun 1911, Raja Alang turut terlibat dalam aktiviti ekonomi komoditi getah apabila beliau mendapat kelulusan untuk mengeksport sejumlah kecil getah melalui sistem kastam Selangor. Walaupun jumlahnya tidak besar, penglibatan ini menunjukkan beliau bukan sekadar pentadbir tanah tetapi juga peserta dalam sistem perdagangan kolonial yang dikawal ketat. Ini mencerminkan bagaimana individu tempatan dengan akses pentadbiran boleh mengambil bahagian dalam ekonomi komoditi secara berlesen, sama ada sebagai pengumpul kecil, perantara, atau pemilik tanah berskala sederhana.
Kebenaran mengeksport ini diberikan oleh Penguasa Kastam,Dokumen dengan nombor aksesi 1957/0157728W ini, merupakan sebahagian daripada pentadbiran British yang telah mantap di Selangor. Statistik perdagangan dari tahun 1911 menunjukkan bahawa Selangor merupakan negeri yang sangat aktif dalam kegiatan eksport dan import, dengan kutipan duti kastam yang menjadi sumber pendapatan penting kepada kerajaan negeri . Oleh itu, kelulusan ini adalah satu keperluan rasmi bagi memastikan urusan eksport Raja Alang mematuhi peraturan dan cukai yang ditetapkan, sekaligus menggambarkan statusnya sebagai seorang peniaga atau pelombong yang berjaya dan diiktiraf oleh kerajaan.
Rekod bertarikh 17 April 1919 ini berkaitan pelaksanaan The Country Lands (Cultivation) Enactment, 1914 yang digunakan dalam pentadbiran tanah kolonial Selangor untuk mengawal penggunaan tanah pertanian serta pengurusan cukai tanah (quit rent). Dalam kes ini, dokumen tersebut merujuk kepada satu permohonan atau keputusan berkaitan pengurangan bayaran quit rent bagi tanah yang terletak di Mukim Cheras, menunjukkan wujudnya proses rayuan atau pertimbangan semula kadar cukai tanah oleh pihak pentadbiran negeri.
Isu pengurangan quit rent pada era ini biasanya dipertimbangkan apabila pemilik tanah menghadapi keadaan tertentu seperti hasil tanaman yang tidak menguntungkan, perubahan status penggunaan tanah, atau faktor pentadbiran yang memerlukan pelarasan kadar cukai. Sistem ini menunjukkan bagaimana kerajaan kolonial British mengawal ekonomi tanah secara langsung melalui mekanisme cukai yang seragam tetapi masih mempunyai ruang rayuan secara rasmi.
Keterlibatan Raja Alang bin Raja Berayun dalam rekod ini menunjukkan beliau mempunyai kepentingan atau pemilikan tanah di kawasan Mukim Cheras, sekali gus meletakkan beliau dalam kategori pemilik tanah tempatan yang berurusan secara langsung dengan sistem pentadbiran tanah kolonial. Ini mencerminkan kedudukan sosial beliau sebagai individu yang terlibat dalam ekonomi tanah, bukan sekadar pemerhati atau pihak luar.
Secara keseluruhannya, dokumen ini memperlihatkan bagaimana Enakmen Tanah 1914 berfungsi dalam amalan sebenar di Selangor, khususnya dalam aspek percukaian tanah dan rayuan pengurangan quit rent, serta menunjukkan penglibatan Raja Alang bin Raja Berayun dalam sistem pemilikan dan pengurusan tanah kolonial yang sedang berkembang pada awal abad ke-20.
6. Menceburi Bidang Perlombongan Timah
 |
| Pelan kawasan yang ingin ditinjau kewujudan bijih timah oleh Raja Alang di Kajang dalam tahun 1905 |
Pada 16 Jun 1905, satu permohonan tanah perlombongan seluas 25 ekar di Sungai Naning, Selangor, telah dikemukakan oleh dua orang tokoh iaitu Raja Alang bin Raja Berayun dan Raja Abu Samah. Permohonan ini didaftarkan di Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri Selangor dengan nombor identifikasi 1957/0123173W.
Fail bertarikh 16 Jun 1905 ini menunjukkan satu perkembangan penting dalam kehidupan Raja Alang. Penglibatan awal beliau dalam sektor perlombongan, iaitu industri yang menjadi tunjang ekonomi Hulu Langat dan Selangor pada penghujung abad ke-19 dan awal abad ke-20. Permohonan tersebut dibuat bersama seorang lagi individu bernama Raja Abu Samah, yang menunjukkan bahawa kedua-duanya berhasrat untuk meneroka atau mengusahakan kawasan perlombongan secara perkongsian.
Permohonan tanah perlombongan di Sungai Naning ini perlu difahami dalam konteks sejarah Selangor pada awal abad ke-20, apabila industri perlombongan bijih timah mencapai kemuncaknya di bawah pentadbiran British. Pada zaman tersebut, amalan konflik kepentingan dalam kalangan pegawai kerajaan adalah sesuatu yang biasa dan diterima, malah ada pegawai atasan seperti Residen Frank Swettenham yang menggalakkan pegawainya memiliki tanah bagi tujuan pembangunan negeri. Oleh itu, kehadiran nama Raja Alang bin Raja Berayun sebagai pemohon tanah perlombongan adalah selari dengan peranannya sebagai seorang hartawan dan pembesar yang aktif dalam pembangunan ekonomi Selangor pada zamannya.
Sungai Naning merupakan sebuah aliran air dan perkampungan Orang Asli (daripada suku Temuan) yang terletak di daerah Hulu Selangor, Selangor. Perkampungan Orang Asli Sungai Naning ini antara kawasan yang diletakkan dalam perancangan kerajaan negeri untuk diwartakan. Lokasi ini juga bersempadan atau sering dikaitkan dengan kawasan pelancongan hutan dan Perkampungan Orang Asli Sungai Naning didiami majoritinya oleh suku kaum Temuan.
 |
| Hartanah milik Raja Alang bin Raja Berayun di dalam daerah Hulu Langat sahaja pada tahun 1905 berkeluasan 78 ekar 2 rantai dan 7 pole tidak termasuk tanah konsesi seluas 505 ekar. |
Pada tahun 1916, beliau sekali lagi muncul dalam rekod berkaitan permohonan tanah perlombongan di Rawang, menandakan kesinambungan minat dalam sektor bijih timah.
Pada penghujung abad ke-19 ketika Kajang mula berkembang sebagai pusat pertanian dan perdagangan kecil di Selangor, struktur kuasa tempatan sedang berubah secara perlahan di bawah pentadbiran British. Dalam konteks ini, muncul tokoh-tokoh perantara daripada kalangan elit Melayu tempatan yang berfungsi sebagai penghubung antara pentadbiran kolonial dan ekonomi bandar yang semakin didominasi pedagang Cina. Raja Alang, berdasarkan rujukan yang ada, boleh ditempatkan dalam kelompok elit ini—walaupun tahap dan bentuk penglibatan beliau masih bergantung kepada tafsiran sumber.
Pada peringkat awal, jaringan beliau dengan pentadbiran British berkemungkinan terbina melalui fungsi formal atau semi-formal seperti wakil masyarakat, ketua lokal, atau individu yang dirujuk dalam urusan tanah dan pentadbiran daerah. British pada masa itu lazimnya tidak menguruskan hubungan masyarakat secara terus, sebaliknya bergantung kepada perantara tempatan untuk mengawal stabiliti sosial dan memudahkan urusan hasil serta pentadbiran. Dalam kerangka ini, Raja Alang berfungsi sebagai “saluran komunikasi sosial” antara komuniti Melayu dan pejabat daerah.
Dalam masa yang sama, Kajang mengalami kemasukan pesat pedagang dan pelombong Cina yang membentuk rangkaian ekonomi tersendiri melalui sistem kredit, perdagangan runcit-borong, serta konsesi ekonomi. Interaksi antara elit Melayu dan pedagang Cina tidak semestinya bersifat formal pada awalnya, tetapi berkembang melalui keperluan praktikal seperti pajakan tanah, urusan hasil, dan akses kepada modal. Di sinilah hubungan antara Raja Alang dan komuniti pedagang Cina mula menjadi relevan dari sudut ekonomi, bukan semata-mata sosial.
Apabila ekonomi Kajang semakin kompleks pada awal abad ke-20, institusi pedagang seperti kelab atau persatuan perdagangan mula muncul sebagai ruang koordinasi kepentingan ekonomi. Jika Kajang Merchants’ Club benar wujud dalam bentuk seperti yang disebut dalam sumber sekunder, ia berfungsi sebagai platform jaringan pedagang Cina yang juga perlu berurusan dengan pihak pentadbiran kolonial. Dalam keadaan ini, penyertaan atau penglibatan Raja Alang boleh difahami sebagai satu bentuk kehadiran elit Melayu dalam ruang ekonomi bandar yang sedang berkembang.
Hubungan ini tidak semestinya menunjukkan penglibatan ekonomi langsung dalam operasi perniagaan, tetapi lebih kepada fungsi sebagai perantara yang memberi legitimasi sosial dan memudahkan komunikasi antara pihak-pihak berbeza. Pedagang Cina memerlukan akses kepada struktur pentadbiran, manakala pentadbiran British memerlukan kestabilan sosial di kawasan ekonomi yang berkembang. Elit Melayu seperti Raja Alang berada di tengah-tengah persilangan kepentingan ini.
Menjelang dekad 1910-an hingga 1920-an, jaringan seperti ini cenderung menjadi lebih stabil dan bersifat institusional. Hubungan yang pada awalnya longgar dan berbentuk keperluan praktikal berubah menjadi rangkaian sosial-ekonomi yang lebih tetap, di mana elit tempatan, pedagang Cina, dan pentadbiran British saling bergantung antara satu sama lain dalam mengurus tanah, perdagangan, dan ketertiban daerah.
Secara keseluruhan, Raja Alang boleh difahami sebagai sebahagian daripada sistem “perantara kolonial” yang menghubungkan tiga dunia: kuasa pentadbiran British, ekonomi pedagang Cina, dan struktur sosial Melayu tempatan. Namun, perlu diingat bahawa peranan spesifik beliau dalam Kajang Merchants’ Club masih memerlukan pengesahan sumber arkib primer sebelum boleh dianggap sebagai fakta yang kukuh.
Etnis Mandailing Marga Nasution yang bernama Raja Alang ini bukan saja hartawan yang dermawan tetapi juga aktivis sosial di Kajang pada awal abad 20. Peranan Raja Alang dalam sejarah Kajang tidak hanya terserlah melalui kegiatan ekonomi, perlombongan dan pemilikan tanah, malah turut terpahat dalam bidang pendidikan. Pada awal abad ke-20, ketika Kajang berkembang sebagai pusat perlombongan bijih timah dan perdagangan yang semakin penting di Selangor, kemudahan pendidikan Inggeris masih belum tersedia di bandar tersebut. Anak-anak yang ingin melanjutkan pelajaran dalam aliran Inggeris terpaksa dihantar ke Kuala Lumpur atau bandar-bandar lain, suatu keadaan yang membataskan peluang pendidikan bagi kebanyakan penduduk tempatan.
Menyedari hakikat bahawa pendidikan moden merupakan kunci kepada kemajuan masyarakat, Raja Alang tampil sebagai salah seorang pemimpin yang memperjuangkan penubuhan sebuah sekolah Inggeris di Kajang. Beliau berganding bahu dengan tokoh-tokoh masyarakat pelbagai kaum seperti Ng Bow Thai, Low Ti Kok, V. Sabapathy, Gan Boon Teik dan Arumpalam untuk mengemukakan permohonan kepada kerajaan kolonial British. Mereka mengemukakan tuntutan kepada kerajaan kolonial British bagi menubuhkan sebuah sekolah Inggeris di Kajang sekitar tahun 1916. Hasil usaha tersebut, Kajang Government English School mula beroperasi pada 17 Mac 1919 dan dirasmikan pada 1 April 1919.
Penubuhan sekolah ini membuka peluang pendidikan moden kepada generasi muda Kajang tanpa mengira latar belakang etnik serta menjadi asas kepada perkembangan pendidikan menengah di daerah Ulu Langat. Kerjasama erat antara pemimpin Melayu, Cina dan India ini memperlihatkan kesedaran bersama bahawa pendidikan merupakan keperluan seluruh masyarakat, melangkaui batas kaum dan agama.
Sekolah yang pada peringkat awal beroperasi di bangunan bekas Rumah Rehat Kerajaan berhampiran Balai Polis Kajang itu membuka lembaran baharu dalam sejarah pendidikan daerah Ulu Langat. Buat pertama kalinya, anak-anak Kajang berpeluang mengikuti pendidikan Inggeris tanpa perlu meninggalkan kampung halaman mereka. Kehadiran sekolah ini bukan sahaja melahirkan golongan terpelajar tempatan, malah membantu menyediakan tenaga kerja yang diperlukan dalam sektor pentadbiran kerajaan, perdagangan dan profesion moden yang sedang berkembang pesat ketika itu.
Kejayaan penubuhan sekolah tersebut turut mencerminkan pandangan jauh Raja Alang sebagai seorang pemimpin masyarakat. Beliau memahami bahawa kekuatan sesebuah komuniti tidak hanya bergantung kepada kekayaan material atau penguasaan tanah, tetapi juga kepada kemampuan generasi mudanya memperoleh ilmu pengetahuan. Justeru, perjuangan beliau dalam bidang pendidikan boleh dianggap sebagai antara sumbangan sosial paling penting kepada pembangunan Kajang pada zaman kolonial.
Pada awalnya sekolah ini menerima murid-murid untuk kelas Persediaan dan Kelas Menengah Rendah. Tenaga pengajarnya terdiri daripada seorang guru besar dan tiga orang guru. Bilangan ini bertambah seiring dengan bilangan murid yang diterima masuk.
Mata pelajaran yang diajar ialah Bahasa Inggeris, Kesusasteraan Inggeris, Geografi, Sejarah, Ilmu Hisab (Matematik), Algebra, Geometri, Lukisan, Penulisan dan Ilmu Kesihatan. Di akhir tahun murid-murid akan menduduki peperiksaan Junior dan Senior Cambridge yang diadakan setiap tahun di Dewan Bandaran, Kuala Lumpur.
Legasi tersebut kemudiannya diteruskan oleh anakandanya, Raja Muhammad. Menjelang pertengahan dekad 1920-an, jumlah murid yang semakin meningkat menyebabkan bangunan asal sekolah tidak lagi mampu menampung keperluan pendidikan yang berkembang pesat.
Pada tahun 1926, apabila bangunan asalnya menjadi usang dan padat, Raja Muhammad bersama beberapa pemimpin masyarakat tempatan berusaha mendapatkan tapak baharu yang lebih sesuai untuk pembinaan sekolah yang lebih besar dan moden. Hasil usaha tersebut, sekolah itu akhirnya berpindah ke tapak baharunya di Jalan Semenyih dan berkembang menjadi institusi yang dikenali hari ini sebagai Kajang High School.
Dengan demikian, sumbangan Raja Alang dan Raja Muhammad bukan sekadar terhad kepada sejarah keluarga bangsawan tempatan, tetapi turut membentuk landskap pendidikan Kajang untuk generasi-generasi seterusnya. Perjuangan mereka membuktikan bahawa golongan elit Melayu tempatan pada awal abad ke-20 bukan sahaja terlibat dalam urusan pentadbiran dan ekonomi, malah memainkan peranan penting dalam memperluaskan akses pendidikan moden kepada masyarakat berbilang kaum di Selangor.
 |
| Kejohanan Sukan tahunan Kajang English Government School (kemudian Kajang High School) dalam tahun 1926 |
 |
| Majlis perasmian Kajang High School dalam tahun 1930 |
 |
| Sekolah Kajang High School di atas bukit di Kajang dalam tahun 1934 |
 |
| Pasukan Bola sepak Kajang High School juara Ulu Langat dalam tahun 1950 |
 |
| Larian Merentas Desa peringkat sekolah Kajang High School dalam tahun 1981 |
 |
| Para peserta larian merentas desa berlari-larian meredah semak dan bukit sekitar sekolah dalam tahun 1981 |
 |
| Sekolah Kajang High School di atas bukit di Kajang dalam tahun 2026 |
Sumbangan Raja Alang yang paling kekal dan dapat dilihat sehingga hari ini ialah Masjid Raja Alang di Beranang (daerah Hulu Langat, berhampiran sempadan Selangor–Negeri Sembilan). Masjid ini dibina sepenuhnya menggunakan dana peribadi beliau, di atas tanah wakaf yang disediakan untuk masyarakat Islam setempat.
Pembinaan masjid tersebut antara tahun 1904 hingga 1906 dan perasmiannya oleh Sultan Alaeddin Sulaiman Shah pada tahun 1907 memperlihatkan kedudukan istimewa Raja Alang dalam masyarakat Selangor pada awal abad ke-20. Pada zaman itu, tidak banyak individu persendirian yang mampu membiayai pembinaan sebuah masjid besar dengan reka bentuk yang begitu menonjol. Hakikat bahawa Sultan sendiri hadir merasmikan bangunan tersebut menunjukkan projek itu bukan sekadar kemudahan ibadat kampung biasa, tetapi sebuah mercu tanda yang mempunyai nilai simbolik kepada perkembangan Kajang dan negeri Selangor.
Dari sudut seni bina, gabungan unsur Moor, Timur Tengah dan Barat mencerminkan satu fenomena yang sedang berlaku di seluruh Tanah Melayu pada penghujung abad ke-19 dan awal abad ke-20. Ketika itu, dunia Islam sedang terdedah kepada pelbagai pengaruh baharu melalui hubungan perdagangan, pendidikan dan pentadbiran kolonial. Ciri-ciri seperti kubah berbentuk bawang, gerbang ladam kuda (horseshoe arch), tingkap berlengkung, menara berkubah dan penggunaan simetri yang ketara merupakan elemen yang lazim ditemui dalam seni bina Moor dan Indo-Saracenic yang popular di bawah pemerintahan British. Pada masa yang sama, unsur Barat diperlihatkan melalui teknik pembinaan yang lebih moden, penggunaan batu-bata dan susun atur bangunan yang lebih terancang berbanding masjid tradisional Melayu yang kebanyakannya diperbuat daripada kayu.
Persamaan dengan Masjid Alaeddin di Jugra sering menjadi perhatian para pengkaji sejarah tempatan. Kedua-dua bangunan memaparkan penggunaan kubah, gerbang dan hiasan yang memperlihatkan pengaruh seni bina Islam global yang sedang berkembang ketika itu. Walau bagaimanapun, dakwaan bahawa persamaan tersebut membuktikan wujudnya pertukaran idea seni bina secara langsung antara projek istana dan projek keluarga Raja Alang perlu dianggap sebagai satu inferens sejarah, bukannya fakta yang telah dibuktikan sepenuhnya. Untuk mengesahkannya, diperlukan dokumen seperti pelan asal bangunan, rekod arkitek, surat-menyurat pembinaan atau catatan rasmi kerajaan yang menunjukkan hubungan langsung antara kedua-dua projek.
Namun begitu, andaian tersebut tetap mempunyai asas yang munasabah. Raja Alang merupakan seorang pembesar berpengaruh dan mempunyai hubungan rapat dengan istana Selangor. Dalam konteks masyarakat Melayu tradisional, golongan elit sering mencontohi cita rasa seni bina dan budaya yang berkembang di pusat pemerintahan. Oleh itu, kemungkinan besar idea-idea seni bina yang digunakan dalam projek-projek diraja di Jugra turut mempengaruhi pembinaan bangunan milik golongan bangsawan daerah seperti Raja Alang di Kajang.
Masjid Raja Alang yang dirasmikan pada tahun 1907 hampir pasti bukan dibina sepenuhnya daripada kayu. Sebaliknya, terdapat petunjuk kuat bahawa ia telah menggunakan batu bata (brick masonry) sekurang-kurangnya pada sebahagian besar struktur utamanya.
Sebabnya, reka bentuk yang digambarkan sebagai mempunyai pengaruh Moor, Timur Tengah dan Barat lazimnya memerlukan pembinaan gerbang (arches), kubah dan dinding tebal yang lebih mudah dibina menggunakan batu bata dan mortar berbanding kayu. Pada awal abad ke-20, bangunan-bangunan awam utama di Selangor seperti masjid, pejabat kerajaan dan stesen kereta api mula beralih kepada penggunaan batu bata sebagai lambang kemodenan dan ketahanan.
Namun, terdapat satu petunjuk yang sangat penting daripada kajian warisan masjid-masjid lama Selangor. Satu kajian akademik menyatakan bahawa struktur asal Masjid Raja Alang dipercayai dibina daripada kayu sebelum kemudiannya dibina semula menggunakan batu bata. Ini menimbulkan dua kemungkinan:
- Masjid pertama Raja Alang (sebelum 1904 atau semasa fasa awal) merupakan masjid kayu tradisional, kemudian digantikan dengan bangunan batu yang dibina antara 1904–1906.
- Atau struktur utama menggunakan batu bata tetapi masih mengekalkan elemen kayu pada bumbung, lantai, siling dan rangka tertentu, seperti yang biasa berlaku pada masjid-masjid era tersebut.
Tambahan pula, rekod semasa Masjid Raja Alang di Beranang menyebut bahawa sebuah masjid yang dibina pada tahun 1928 menggantikan "masjid lama yang dibina daripada kayu." Ini menunjukkan sekurang-kurangnya pernah wujud sebuah masjid kayu yang dikaitkan dengan Raja Alang di tapak tersebut. Persoalannya ialah sama ada masjid kayu itu merupakan bangunan asal sebelum 1904 atau bangunan yang dirasmikan pada 1907. Di sinilah wujud sedikit percanggahan antara sumber-sumber yang ada.
Justeru, Masjid Raja Alang yang dibina antara tahun 1904 hingga 1906 memperlihatkan peralihan daripada tradisi seni bina kayu Melayu kepada penggunaan bahan binaan yang lebih moden. Walaupun terdapat sumber yang menyatakan masjid lama Raja Alang pada asalnya dibina daripada kayu, reka bentuk masjid yang dirasmikan oleh Sultan Alaeddin Sulaiman Shah pada tahun 1907 menunjukkan pengaruh seni bina Moor dan Timur Tengah yang lazimnya dikaitkan dengan penggunaan batu bata dan mortar. Justeru, besar kemungkinan bangunan tersebut menggunakan gabungan struktur batu bata dengan beberapa elemen kayu, suatu pendekatan yang lazim dalam pembinaan masjid-masjid Selangor pada awal abad ke-20.
Lebih penting lagi, masjid tersebut memperlihatkan bagaimana Raja Alang menggunakan kekayaan hasil perlombongan dan pelaburannya untuk membina legasi yang melangkaui kepentingan peribadi. Jika lombong, tanah dan rumah kedai mencerminkan kejayaan ekonominya, maka masjid ini pula melambangkan hasratnya untuk meninggalkan warisan sosial dan keagamaan yang berkekalan kepada masyarakat. Dalam konteks sejarah Kajang, bangunan itu bukan sekadar tempat ibadat, tetapi juga simbol kemunculan golongan elit Melayu moden yang mampu menggabungkan kemakmuran ekonomi, pengaruh politik dan tanggungjawab sosial dalam satu projek yang memberi manfaat kepada masyarakat luas.
Berdasarkan catatan sejarah pembinaan Masjid Raja Alang di Beranang, projek pembinaan struktur batu masjid tersebut (iaitu bangunan yang menggantikan struktur kayu asal yang terbakar) telah menelan kos keseluruhan sebanyak RM31,500 (pada nilai mata wang ketika ia disiapkan sekitar tahun 1928). Nilai RM31,500 pada era 1920-an merupakan satu jumlah wang yang amat besar dan sangat mewah untuk pembinaan sebuah rumah ibadat. Perbelanjaan ini ditanggung sepenuhnya menggunakan dana peribadi Raja Alang bin Raja Berayun, sekali gus mengukuhkan lagi reputasi beliau sebagai antara hartawan terbesar di Selangor pada zamannya.
Masjid ini dibina pada tahun 1928 bagi menggantikan masjid lama yang dibina daripada kayu. Masjid ini dinamakan Masjid Raja Alang sempena nama Raja Alang Ibn Raja Berayun. Masjid ini dibina atas tanah wakaf yang diwakafkan oleh kerabat diraja Raja Alang .Masjid ini mempunyai banyak kubah yang berwarna kuning keemasan. Masjid ini mempunyai satu ruang solat yang tersedia dengan permaidani yang cantik dan selesa. Ruang solat perempuan dipisahkan dengan tabir. Seni bina masjid ini mengikut binaan masjid lama.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Masjid ini berfungsi bukan sahaja sebagai tempat ibadat, tetapi juga sebagai pusat graviti sosial bagi komuniti Mandailing di selatan Selangor untuk urusan adat, perkahwinan, pusaka dan pendidikan agama. Hari ini, masjid ini diwartakan sebagai bangunan warisan.
10. Akhir Hayat dan Legasi Raja Alang
Perpindahan Raja Alang ke Kuala Lumpur adalah konsisten dengan pola migrasi elit Mandailing dan pembesar daerah yang mengikuti pusat kuasa ekonomi kolonial. Secara kemungkinan tinggi, beliau memang mempunyai kediaman di kawasan Jalan Raja Laut dan berhubung dengan jaringan Mandailing bandar. Tetapi secara fakta arkib keras, lokasi tepat rumah dan butiran fizikal seperti “No. 13 Jalan Raja Laut” masih memerlukan pengesahan melalui rekod tanah Selangor atau pelan bandar Kuala Lumpur era 1910–1930.
Jika digabungkan dengan salasilah dan jaringan anak-anak beliau yang muncul dalam politik Kuala Lumpur (terutamanya Raja Mohamed bin Raja Alang), perpindahan ini memberi satu naratif yang lebih koheren: generasi pertama membina asas kuasa di Kajang dan Beranang, manakala generasi seterusnya berakar dan berkembang dalam struktur bandar Kuala Lumpur, sehingga akhirnya memasuki politik moden melalui UMNO dan Majlis Perbandaran.
Kesimpulannya, elit Melayu Mandailing tidak kekal di pinggir daerah, tetapi secara aktif berpindah ke pusat bandar kolonial, dan melalui proses itu mereka berubah daripada pembesar tempatan kepada elit bandar moden.
Raja Alang bin Raja Berayun mangkat pada 11 Disember 1927 di Kuala Lumpur dan dimakamkan di Tanah Perkuburan Islam Ampang. Pada akhir hayatnya, baginda pernah mendiami rumah rasmi di No. 13, Jalan Raja Laut—satu kebetulan geografi yang menarik kerana jalan tersebut dinamakan sempena Raja Laut (bapa kepada Raja Alang yang satu lagi), bukan sempena dirinya. Namun, pemilihan tempat tinggal ini menunjukkan peralihan pusat kehidupannya dari Kajang ke ibu negara.
Obituari Singapore Free Press and Mercantile Advertiser (21 Disember 1927) mengesahkan bahawa Raja Alang bin Raja Berayun meninggal dunia di Kuala Lumpur pada 11 Disember 1927 dan berstatus J.P. (Justice of the Peace) dari Kajang. Maklumat ini penting kerana ia bukan sekadar pengumuman kematian, tetapi pengesahan rasmi kedudukan sosial beliau dalam hierarki kolonial Selangor pada akhir hayatnya.
a. Sumbangan Sebahagian Harta Pusaka epada Masjid-masjid
Rekod Mesyuarat Majlis Negeri Selangor bertarikh 30 Mac 1931 memberikan satu pengesahan arkib yang penting mengenai kedudukan Raja Alang bin Raja Berayun dalam struktur sosial dan ekonomi kolonial Selangor. Dalam mesyuarat tersebut dimaklumkan bahawa sebahagian daripada harta pusaka Allahyarham, yang dianggarkan melibatkan kira-kira $6,250 dalam bentuk tunai, akan diagihkan di Selangor kepada masjid-masjid serta tujuan kebajikan agama. Perkara ini menunjukkan bahawa harta beliau bukan sahaja wujud dalam jumlah yang besar, tetapi juga berada dalam pengawasan dan pertimbangan rasmi pentadbiran negeri.
Dalam konteks pentadbiran kolonial British di Selangor, perkara berkaitan harta pusaka individu yang bernilai tinggi biasanya tidak diselesaikan secara peribadi semata-mata, tetapi melalui struktur undang-undang negeri. Oleh itu, apabila Legal Adviser mencadangkan supaya Majlis Negeri merangka skim pengagihan, ia menunjukkan bahawa harta Raja Alang berada dalam kategori yang memerlukan pengurusan institusi. Ini secara tidak langsung mengesahkan bahawa beliau merupakan individu yang mempunyai kedudukan ekonomi yang signifikan dalam masyarakat ketika itu, sehingga melibatkan campur tangan kerajaan negeri dalam proses pengurusan pusaka.
Sebahagian daripada dana tersebut kemudiannya diluluskan untuk disalurkan kepada pembinaan atau penyiapan masjid di Jenderam. Ini memperlihatkan satu pola yang lazim dalam masyarakat Melayu-Islam era kolonial, iaitu pengaliran kekayaan individu berpengaruh kepada institusi agama melalui mekanisme wakaf, derma, atau amanah kebajikan. Dalam kes ini, harta Raja Alang menjadi sebahagian daripada pembangunan infrastruktur keagamaan tempatan, sekali gus menghubungkan kekayaan individu dengan kepentingan komuniti Islam di Selangor.
Secara keseluruhan, dokumen ini bukan sahaja mengesahkan kewujudan Raja Alang bin Raja Berayun sebagai pemilik harta yang besar, tetapi juga menempatkan beliau dalam sistem ekonomi dan pentadbiran kolonial yang lebih luas. Beliau muncul sebagai sebahagian daripada kelompok elit tempatan yang kekayaannya diiktiraf secara rasmi oleh kerajaan negeri dan akhirnya disalurkan kepada kepentingan agama serta masyarakat.
 |
| Sumbangan Raja Alang selepas kematiannya kepada masjid-masjid termasuk Masjid Jenderam dalam tahun 1931 |
a. Raja Allang Estate Berhad
Kewibawaan Raja Alang sebagai antara tokoh Melayu terkaya di daerah Ulu Langat tidak berakhir dengan pemergiannya pada tahun 1927. Malah, hampir setengah abad kemudian, nama beliau masih kekal hidup dalam dunia korporat melalui sebuah syarikat yang dikenali sebagai Raja Allang Estate Berhad. Kewujudan syarikat ini membuktikan bahawa empayar harta yang dibina hasil perlombongan bijih timah, pemilikan tanah dan pelaburan hartanah bukan sekadar kekayaan sementara, tetapi telah berkembang menjadi sebuah institusi ekonomi yang terus diuruskan oleh generasi seterusnya.
Bukti mengenainya dapat dilihat dalam satu notis yang disiarkan dalam *Berita Harian* pada 11 Disember 1975. Notis tersebut memaklumkan bahawa Raja Allang Estate Berhad akan mengadakan Mesyuarat Agung Tahunan di pejabat syarikat yang terletak di No. 7, Jalan Baduri, berhampiran Jalan Pasar, Kuala Lumpur. Seperti lazimnya sebuah syarikat yang masih aktif beroperasi, mesyuarat itu dijadualkan membincangkan laporan tahunan, penyata kewangan, pelantikan pengarah serta urusan audit syarikat.
Kewujudan syarikat tersebut pada tahun 1975 membawa makna yang lebih besar daripada sekadar urusan pentadbiran korporat. Ia menunjukkan bahawa aset-aset yang pernah dimiliki Raja Alang masih mempunyai nilai ekonomi yang cukup besar untuk terus diurus secara formal. Dalam banyak kes melibatkan keluarga bangsawan dan pemilik tanah Melayu awal abad ke-20, harta pusaka sering berpecah atau terhakis akibat pembahagian warisan. Namun dalam kes Raja Alang, sekurang-kurangnya sebahagian daripada aset tersebut kelihatan telah disusun di bawah satu entiti perniagaan yang membolehkan pengurusan harta dilakukan secara lebih tersusun dan berterusan.
Perkara ini turut menggambarkan kebijaksanaan waris-waris Raja Alang dalam menyesuaikan diri dengan perubahan zaman. Jika pada era Raja Alang kekayaan diukur melalui pemilikan lombong, kebun dan tanah yang luas, maka pada era pasca-kemerdekaan pengurusan kekayaan tersebut mula mengambil bentuk korporat yang lebih moden. Transformasi daripada harta persendirian kepada syarikat berhad mencerminkan peralihan penting dalam cara golongan elit Melayu mengurus dan mengekalkan aset keluarga mereka dalam menghadapi perubahan sistem ekonomi negara.
Dari sudut sejarah, notis kecil yang tersiar di ruangan korporat akhbar itu sebenarnya mempunyai nilai yang besar. Ia membuktikan bahawa nama Raja Alang bukan sahaja dikenang melalui masjid, tanah wakaf, sekolah atau kisah perlombongan yang dikaitkan dengannya, tetapi juga melalui sebuah legasi ekonomi yang masih berfungsi hampir lima dekad selepas kematiannya. Dalam erti kata lain, Raja Alang bukan sekadar meninggalkan warisan berbentuk bangunan dan tanah, malah mewariskan sebuah asas kekayaan yang cukup kukuh untuk bertahan merentasi beberapa generasi. Keadaan ini mengukuhkan kedudukannya sebagai salah seorang tokoh Melayu paling berjaya dalam sejarah awal Kajang dan Ulu Langat. Persoalannya, apakah Raja Allang Estate Berhad merupakan syarikat yang mengurus tanah-tanah asal Raja Alang di Beranang, Kajang dan Semenyih, atau ia hanya syarikat pegangan yang diwujudkan kemudian oleh waris-warisnya?
Raja Alang bin Raja Berayun, yang digelar antara "Orang Terkaya di Selangor" pada awal abad ke-20, telah mengusahakan ladang getah yang sangat luas di Balakong, Cheras dan Kajang. Ladang inilah yang pada asalnya dijuluki sebagai Raja Alang Estate (atau Raja Allang Estate). Kemasukan Syarikat Perladangan British:Bagi menguruskan skala perladangan yang semakin komersial, sebahagian besar pegangan estet ini kemudiannya diserap atau diuruskan di bawah entiti perladangan kolonial terkemuka. Rekod sejarah menunjukkan kawasan estet ini pernah berada di bawah portfolio syarikat gergasi seperti Inch Kenneth Rubber Estates Ltd, Carey United Ltd, dan Glenshiel Rubber Estates.
Berdasarkan arkib pengumuman korporat, sebuah entiti tempatan iaitu Raja Allang Estate Berhad telah didaftarkan secara rasmi (No. Pendaftaran: 197603004883 / 000414491-P). Penubuhan syarikat berhad ini berfungsi untuk menstrukturkan semula pemilikan tanah-tanah estet tersebut agar bersesuaian dengan tuntutan Dasar Ekonomi Baru (DEB) dan pasaran saham pada ketika itu.
Pada 12 Mac 1976 menerusi Akhbar Berita Harian, satu pemberitahuan memaklumkan kepada para pemegang saham ("shareholders") syarikat bertaraf Berhad ini bahawa Mesyuarat Tahunan Agung (Annual General Meeting - AGM) akan diadakan. Kandungan: Notis tersebut menyatakan tarikh, masa, agenda mesyuarat, serta alamat pejabat berdaftar atau lokasi mesyuarat korporat tersebut akan dilangsungkan.
Pemberitahuan korporat ini sangat signifikan kerana ia mengesahkan beberapa perkara:Status Korporat Awam: Estet tersebut pada ketika itu sudah pun distrukturkan sepenuhnya sebagai sebuah syarikat berhad (Syarikat Awam) dan tertakluk di bawah Akta Syarikat 1965 untuk membuat pengumuman wajib kepada awam melalui akhbar arus perdana.Urusan Pentadbiran Moden: Pengurusan harta tanah Raja Allang pada era 1970-an ini dijalankan mengikut tadbir urus korporat komersial, bukan lagi secara pemilikan tanah tradisi atau pusaka persendirian.
Jika kita melihat corak pemilikan tanah keluarga bangsawan Melayu pada abad ke-20, banyak syarikat estet keluarga yang ditubuhkan sebelum merdeka tidak lagi wujud dalam bentuk asal menjelang akhir abad ke-20. Sebahagian dibeli pemaju, sebahagian dibubarkan selepas tanah dijual, dan sebahagian lagi ditukar menjadi syarikat pegangan keluarga. Oleh sebab Raja Allang Estate Berhad sudah wujud pada tahun 1975 tetapi hampir tidak meninggalkan jejak korporat moden, kebarangkalian bahawa ia tidak lagi beroperasi sebagai syarikat aktif hari ini adalah tinggi. Melalui carian terkini di SSM, Raja Allang Estate Berhad sememangnya tidak lagi wujud.
 |
| Notis Mesyuarat Tahunan Raja Allang Estates Berhad dalam tahun 1975 |
Pengaruh Raja Alang terhadap perkembangan Kajang begitu besar sehingga namanya pernah diabadikan pada sekurang-kurangnya sebuah jalan di pusat bandar tersebut. Menurut catatan sejarah tempatan, Kajang Town Board pernah menamakan satu ruas jalan sebagai Jalan Raja Alang sebagai penghargaan terhadap jasa beliau sebagai pemimpin masyarakat dan perantara utama antara penduduk bumiputera dengan pentadbiran kolonial British. Walau bagaimanapun, nama tersebut kemudiannya digantikan dan tidak lagi digunakan dalam peta bandar Kajang. Walaupun sejarah pertukaran nama itu masih memerlukan penelitian lanjut melalui rekod rasmi kerajaan tempatan, ia menunjukkan bahawa kedudukan Raja Alang dalam masyarakat Kajang suatu ketika dahulu cukup menonjol sehingga namanya diabadikan dalam landskap bandar.
Kebakaran pada 31 Mei 1928 yang memusnahkan 11 kedai menunjukkan bahawa risiko kebakaran bukan insiden luar biasa, tetapi sebahagian daripada realiti bandar awal yang dibina dengan bahan mudah terbakar seperti kayu dan atap nipah. Ini mencerminkan tahap awal urbanisasi di mana keutamaan utama ialah kelajuan pembinaan dan fungsi ekonomi, bukan ketahanan jangka panjang.
 |
| 11 buah kedai kayu musnah terbaar di Kajang dalam tahun 1928 |
Reaksi kepada masalah ini datang daripada pentadbiran kolonial British yang mula menggalakkan pembinaan bangunan batu sekitar 1895–1896. Peralihan ini menandakan satu titik penting dalam sejarah Kajang, apabila bandar tersebut mula bergerak daripada “settlement kayu dan atap” kepada “township kolonial berstruktur kekal”. Ia juga menunjukkan campur tangan langsung British dalam membentuk bukan sahaja sistem pentadbiran, tetapi juga bentuk fizikal bandar.
Secara keseluruhan, perenggan ini memperlihatkan hubungan rapat antara ekonomi perdagangan, kepelbagaian etnik, risiko urban awal, dan dasar kolonial yang akhirnya membentuk Kajang sebagai bandar batu yang lebih stabil tetapi juga lebih terancang mengikut logik pentadbiran British.
 |
| Kawasan Kg. Baru, terutamanya Jalan Raja Alang memang menjadi destinasi penggemar makanan Melayu di Kuala Lumpur |
 |
| Gerbang ke kawasan Jalan Raja Alang di Kg. Baru |
 |
| Bazaar Ramadan di sepanjang Jalan Raja Alang di Kg. Baru |
 |
| Suasana waktu malam di Jalan Raja Alang di Kg. Baru |
Keluarga ini berakar daripada Raja Berayun, yang digambarkan sebagai tokoh asal dalam garis keturunan. Daripada beliau muncul satu generasi yang membentuk asas keluarga besar ini, termasuk Raja Sulung sebagai salah satu pasangan dalam struktur awal keluarga. Dalam susur ini, Raja Alang bin Raja Berayun muncul sebagai tokoh utama generasi seterusnya yang kemudian menjadi pusat kepada perkembangan jaringan keluarga tersebut. Raja Berayun mempunyai tiga orang anak, lelaki kesemuanya. Raja Sulong, Raja Alang, dan Raja Hidayat. Raja Sulong berkahwin dan mendapat seorang anak, Raja Pangeran yang kemudiannya berkahwin dan mendapat sepasang anak, lelaki dan perempuan, Raja Adnan, dan Raja Sakdiah. Anakanda ketiga baginda, Raja Hidayat dikatakan tidak berkahwin dan tidak berwaris.
Raja Alang berkahwin lebih daripada sekali, dan melalui perkahwinan ini terbentuk d ua cabang utama dalam keluarga. Perkahwinan pertama menghasilkan beberapa anak yang membentuk kelompok awal keluarga, manakala perkahwinan kedua dengan Raja Fatimah binti Mohammad memperluaskan lagi jaringan keturunan ini. Daripada dua perkahwinan ini lahir beberapa anak yang kemudiannya muncul dalam rekod sosial dan sejarah tempatan.
Keluarga Raja Alang bin Raja Berayun bukan sekadar “tokoh tempatan”, tetapi berkembang menjadi satu jaringan elit bandar–pedalaman yang bersambung antara Kajang, Beranang dan Kuala Lumpur dalam tempoh kolonial hingga pascakolonial awal.
Antara anak-anak Raja Alang yang tersenarai ialah Raja Muhammad, Raja Yacob, Raja Saodah, dan Raja Arfah, Kehadiran nama-nama ini menunjukkan satu keluarga besar yang tersebar dalam pelbagai peranan sosial, dengan sebahagian mereka muncul dalam rekod akhbar dan sebahagian lagi kekal dalam catatan salasilah keluarga. Struktur ini juga menunjukkan pola tipikal keluarga pembesar Melayu tradisional, di mana jaringan anak-anak membentuk kesinambungan pengaruh dalam ruang sosial yang berbeza.
Dalam generasi ini, Raja Muhammad (yang dalam rekod lain dikenali sebagai Raja Mohamed bin Raja Alang) menjadi tokoh paling menonjol kerana penglibatannya dalam politik Kuala Lumpur dan Majlis Perbandaran. Sementara itu, nama seperti Raja Yacob dan Raja Arfah juga muncul dalam laporan akhbar sebagai sebahagian daripada keluarga terdekat beliau, sekali gus menguatkan kesalinghubungan antara salasilah keluarga dan rekod sejarah bandar.
Secara keseluruhan, carta keluarga ini menggambarkan satu struktur keluarga besar yang berpusat pada Raja Alang bin Raja Berayun, dengan dua cabang perkahwinan utama yang menghasilkan generasi anak-anak yang kemudian memasuki ruang sosial berbeza—daripada lingkungan kampung Kajang dan Beranang, hingga ke pentadbiran dan politik bandar Kuala Lumpur pada pertengahan abad ke-20.
Raja Mohamed bin Raja Alang merupakan figura yang paling kukuh dalam keseluruhan rangka ini kerana kewujudannya disahkan melalui pelbagai sumber akhbar dan rekod politik. Beliau muncul sebagai calon UMNO dalam Pilihan Raya Bandaran Kuala Lumpur 1952 di Bangsar, sekali gus menempatkan dirinya dalam fasa awal politik Perikatan yang menggabungkan UMNO dan MCA. Seterusnya, beliau direkodkan sebagai ahli Majlis Perbandaran Kuala Lumpur dan memegang peranan dalam struktur politik tempatan Selangor, menunjukkan penglibatan langsung dalam sistem pentadbiran bandar pada era pascaperang.
Dalam ruang keluarga, beberapa laporan akhbar memberikan pengesahan silang yang penting. Kematian Raja Yaakob bin Raja Alang pada 1956 dalam akhbar Singapura mengesahkan kewujudan beliau sebagai adik kepada Raja Mohamed, sekali gus menunjukkan bahawa keluarga ini sudah berada dalam lingkungan sosial bandar Kuala Lumpur yang dikenali. Dalam tahun 1908, Raja Yaacob dikatakan memiliki beberapa lot tanah di Malay Agricultural Settlement di Kg. Baru, Kuala Lumpur.
Begitu juga dengan Raja Arpah binti Raja Alang yang dilaporkan dalam Berita Harian pada 1961 sebagai adik kepada Raja Mohamed, yang mengukuhkan lagi struktur hubungan adik-beradik dalam keluarga tersebut.
Sementara itu, Raja Norsiah binti Raja Mohamed muncul dalam laporan perkahwinan 1959 sebagai generasi seterusnya yang sudah terhubung dengan ruang sosial elit bandar. Dari sudut sosial, keseluruhan keluarga ini jelas beroperasi dalam lapisan elit Melayu bandar Kuala Lumpur pada pertengahan abad ke-20. Kehadiran mereka dalam majlis sosial di lokasi seperti Kelab Lumba Kuda Selangor, serta penglibatan dalam Majlis Perbandaran, menunjukkan integrasi mereka dalam struktur sosial kolonial yang masih membawa sisa hierarki lama tetapi sudah mula bergerak ke arah politik moden berasaskan pilihan raya dan parti.
Secara keseluruhan, rangka ini menunjukkan satu pola yang agak konsisten: sebuah keluarga yang bermula daripada latar tempatan Kajang dan Beranang, kemudian muncul dalam ruang pentadbiran kolonial, dan akhirnya menjadi sebahagian daripada elit politik awal Kuala Lumpur melalui UMNO dan institusi perbandaran. Transformasi ini selari dengan perubahan struktur kuasa di Selangor pada separuh pertama abad ke-20, apabila elit tradisional beradaptasi dengan sistem pentadbiran moden dan politik pilihan raya.
Penutup
Akhir kata, Raja Alang bin Raja Berayun merupakan tokoh pelbagai dimensi: seorang renjer hutan yang memetakan hulu Langat, seorang hartawan getah yang menggenggam ekonomi kolonial, seorang arkitek sosial yang menstruktur petempatan Mandailing, seorang aktivis pendidikan yang menubuhkan sekolah Inggeris pertama di Kajang, dan seorang pembina masjid yang mewariskan bangunan warisan bernilai tinggi. Dalam setiap peranan ini, beliau berjaya merentasi sempadan etnik (Mandailing dalam istana Bugis), sistem pentadbiran (tradisional dan kolonial), serta kelas sosial (dari pegawai bawahan kepada "orang terkaya Selangor").
Kisah Raja Alang mengajarkan bahawa kemajuan negeri Selangor pada peralihan abad ke-19 ke-20 bukan sahaja hasil usaha British atau pembesar Bugis semata-mata, tetapi juga hasil sumbangan tokoh-tokoh pendatang seperti komuniti Mandailing yang menyesuaikan diri, memanfaatkan peluang, dan seterusnya membalas budi dengan membangunkan masyarakat dan tempat ibadat. Wallahualam.
KAJANG MERENTASI MASA
Dekad 1920-an
 |
| Pemandangan sebatang Jalan di Kajang dalam tahun 1925 |
 |
| Tugu Peringatan Perang Dunia 1 di Kajang dalam tahun 1927 |
 |
| Sebuah gereja di Kajang dalam tahun 1927 |
 |
| Majlis perpisahan untuk ADO Kajang, Raja Petra dalam tahun 1928 Dekad 1930-an  Sebuah kilang getah beroperasi berhampiran Kajang dalam tahun 1932   Pemain-pemain tenis Kajang dalam tahun 1932   Pasukan bolasepak Melayu Kajang dalam tahun 1932  Majlis Perpisahan Mr. John Hands di Kajang dalam tahun 1932  Para pemain bola keranjang wanita daripada sekolah Yok Fah Girls School, Kajang dalam tahun 1933  Stesen Janakuasa elektrik ini membekalkan elektrik untuk bandar Kajang dalam tahun 1935  Para pemain bola keranjang wanita di Kajang dalam tahun 1935   Majlis Makan Malam sempena Pertabalan di Kajang dalam tahun 1937 Dekad 1940-an  Kejadian amok yang membunuh 9 orang di Kajang dalam tahun 1947 menggemparkan Malaya  Para setinggan dari sekitar Kajang diarahkan berpindah dalam tahun 1949. Kelihatan mereka membawa bersama ternakan babi mereka.  berhampiran Kajang Dekad 1950-an  Propaganda polis Malaya tentang ancaman komunis dalam tahun 1950  Pencarian pengganas komunis yang masih bebas turut menggunakan anjing polis dalam tahun 1950  di Kajang dalam tahun 1950. Terdapat selaras senapang tentera Jepun yang digunakan  Penduduk Besut di Selangor dihantar ke Sg. Chuah untuk diawasi pihak polis dan tentera dalam tahun 1951   Penghulu-penghulu dan penolong-penolong mereka dari seluruh Hulu Langat bergambar kenangan di Kajang High School dalam tahun 1951  Lawatan Gabenor New York ke Kajang dalam tahun 1951  Ketua Pengganas Kajang, Liew Kon Kim bersama perempuan simpanannya ditembak mati dalam tahun 1951  Bangunan baru Radio Malaya bernilai $300K di tapak lama Kajang Club dalam tahun 1952   Kelihatan isteri Pemangku Menteri Besar Selangor, isteri Pegawai Daerah bersama wanita-wanita terhormat British di Kajang dalam majlis perasmian Kajang Club yang baru pada 17 Jun 1953  di Kuala Lumpur dalam tahun 1954  Kelihatan orang ramai berkumpul di hadapan Mahkamah Seksyen Kajang untuk mendengar perbicaraan Dakwaan Mencabul Maruah kaum wanita Cina di Kg. Baru Semenyih dalam tahun 1956  Majlis Perkahwinan OCPD Kajang di Singapura dalam tahun 1956.  Dekad 1960-an  Perkahwinan pengantin Kajang, Selangor dengan wanita Lenggeng, N.Sembilan dalam tahun 1961       Bangunan baru dan moden Bank Malayan Banking di Kajang dalam tahun 1963  Sukan antara sekolah peringkat negeri Selangor dalam tahun 1963   Sambutan Bulan Bahasa Kebangsaan (BBK) di Kajang dalam tahun 1964  Kemalangan ngeri di Serdang Bharu (kini Seri Kembangan) mengorbankan 15 daripada 16 pekerja dalam tahun 1964     Kebakaran yang memusnahkan 24 buah rumah kedai di Kampung Batu 18, Hulu Langat      Dekad 1970-an Pekan Kajang awal 1971  Deretan Kedai Jalan Mendaling(sederet Maybank)  Lokasi ini sekarang Jalan Sungai Chua dekat Gate Keretapi,sekarang dah ada flyover.   Kg. Sri Jambu bersebelahan Sungai Langat,mula2 sekali ditenggelami air.  "Sea Yea" Tokong yg kat belakang Maybank.   Jambatan Keretapi lama,sekarang dah diganti dengan konkrit bersebelahan Arked Mara.  Bulatan antara Main Street dan Suleiman Street, bazar lama di sebelah kanan.Sekarang Plaza Metro Kajang dibina di sini.  Bangunan LLN sekarang bangunan apa ye....hehe...  Landasan keretapi arah Kuala Lumpur, Kg. Jambu berada di sebelah kanan dan Sg. Chua pada sebelah kiri.  Gambar yang diambil dari jambatan keretapi, Sungai Langat bertentangan dengan "Yee Sea " Temple (Jalan Mendaling).  Bulatan Kajang, Sekarang Metro Kajang.  Pasar Lama Kajang sekarang Aked Mara.  Stesen Shell lama sebelah Bus Stand Foh Hup,Sekarang dah pindah sebelah Sek. Tinggi Kajang dan sekarang Ianya tapak Plaza Metro Kajang.  Lorong belakang Kedai Motor Sin Swee Kee dan di sebelah kanan Pejabat MCA (sedang dalam pembinaan sekarang)  Pejabat lama Jabatan Pendaftaran Negara Kajang.  Landasan antara Jalan Reko dan Sg. Chua kredit buat: Dekad 1980-an       Pada 25 September 1986, akhbar Utusan Malaysia melaporkan lima orang banduan ‘bahaya’, tiga daripada mereka sedang menjalani hukuman penjara seumur hidup telah berjaya melarikan diri dari Penjara Kajang pada awal pagi setelah memotong palang besi di bilik kurungan masing-masing.     RUJUKAN/BACAAN LUAS:
|
Tiada ulasan:
Catat Ulasan