Salam buat semua. Semoga sihat-sihat belakang. Sejak seminggu kebelakangan ini batuk Atok semakin menjadi-jadi. Bermula dengan batuk biasa dan rasa gatal di tenggorok kini berdengking-dengking macam orang batuk kering. Kahak pekat berwarna hijau tersekat di halkum. Dah macam-macam ubat Atok cuba, tapi tetap tak jalan juga. Tambahan pula, Atok masih minum air batu, makin menjadi-jadilah dia. Harap-harap hilanglah sehari dua ini.
Hari ini Atok teruja sangat. Atok dapat message daripada salah seorang pembaca blog ini bernama Aimeer. Dia ini anak jati Kg. Sg. Rambai di batu 13 sana. Katanya, dia berminat tentang cerita-cerita sejarah tempatan dan minta Atok tuliskan tentang kisah moyangnya yang juga salah seorang pawang terhebat di Jugra satu masa dahulu. Katanya, semua gambar serta bukti dokumen tentang moyangnya itu ada dalam simpanan keluarga, namun kebakaran rumah pusaka mereka menghilangkan segala dokumen yang ada. Yang tinggal hanyalah cerita lisan nenek dan datuknya yang menjadi pelipur lara keluarga mereka.
Atok tak dapat mengiya atau menafikan ceritanya, namun kebanyakan ceritanya selari dengan pembacaan Atok tentang Jugra, Sultan dan pawang-pawang baginda. So, memang menarik untuk dibaca walaupun belum boleh diterima sebagai bahan sejarah. Memang hebat cerita tentang moyangnya. Dia juga berkongsi dengan Atok satu gambar lama di surau Sg. Rambai. Atok benar-benar teruja. Nantilah Atok kongsikan ceritanya. Terima kasih tidak terhingga Atok ucapkan kepadanya.
So, bersama-sama dengan kisah lisan moyangnya, Atok tuliskan juga sejarah kg. Sg. Rambai ini sejak mula diteroka sehinggalah kini. Selamat Membaca.
Pengenalan
Kampung Sungai Rambai merupakan sebuah kawasan petempatan yang terletak secara strategik dalam pentadbiran Mukim Telok Panglima Garang, di bawah daerah Kuala Langat, Selangor. Mempunyai poskod 42600 Jenjarom, kampung ini berada di lokasi yang mudah diakses melalui rangkaian jalan utama di sekitar Jenjarom, menjadikannya antara laluan penting yang menghubungkan kawasan penduduk dengan sektor perindustrian yang berhampiran.
Akses utama ke Kampung Sungai Rambai adalah melalui Jalan Klang-Banting (Laluan Persekutuan 5) yang menghubungkan kawasan ini secara terus dengan bandar Klang dan Banting. Bagi pengguna lebuh raya, kampung ini sangat mudah dicapai melalui Lebuhraya SKVE dengan keluar di Persimpangan Telok Panglima Garang, selain mendapat manfaat daripada ketersambungan Lebuhraya Pantai Barat (WCE) dan Lebuhraya KESAS yang memendekkan masa perjalanan dari arah Shah Alam atau Subang Jaya.
Apabila tiba musim perayaan, Kampung Sungai Rambai menjadi tumpuan pengunjung dari dalam daerah malah dari daerah lain pun bertandang ke sini kerana terkenal dengan aktiviti penduduk di sini yang akan membuka perniagaan makanan Lemang. Dengan harga yang berpatutan serta aromanya, membuatkan pengunjung sering bertandang ke mari. Tidak juga hanya musim perayaan, hari-hari biasa juga turut ada menjual lemang di sini tetapi terhad.
Dari segi kemudahan komuniti, Masjid Al-Firdaus menjadi mercu tanda utama serta pusat ibadat bagi penduduk setempat. Kedudukannya yang berhampiran dengan pelbagai kemudahan asas di Jenjarom menjadikan Kampung Sungai Rambai sebuah kawasan yang ideal bagi tujuan kediaman mahupun aktiviti harian.
.jpg)
Berdasarkan bukti sejarah dan cerita lisan, penduduk asal kawasan Sungai Rambai adalah Orang Asli daripada suku Temuan, yang mendiami kawasan ini sebelum kedatangan orang Melayu sekitar abad ke-18 dan ke-19. Beberapa kubur Orang Asli telah ditemui di lokasi berbeza sekitar kampung dan ladang Lunderson, dan terdapat penempatan mereka di kawasan Bukit Gagak, menunjukkan kemungkinan mereka berhijrah dari tebing Sungai Langat apabila orang Melayu mula menempati Sungai Rambai dan kawasan sekitarnya.
Menurut cerita orang tua, penempatan awal orang Melayu di Sungai Rambai terletak di tepi Sungai Langat, antara Sungai Burung dan Sungai Jarom, yang kemudian dikenali sebagai Telok Gong. Apabila orang Melayu menelusuri kawasan ini melalui Sungai Langat, mereka menamakan anak-anak sungai berdasarkan tumbuhan atau benda ganjil yang ditemui di kawasan itu; sebagai contoh, Sungai Rambai dinamakan kerana di kiri dan kanan tebingnya terdapat banyak pokok rambai liar yang asalnya ditanam oleh Orang Asli. Cerita ini menunjukkan perpindahan dan interaksi awal antara penduduk asal Temuan dengan pendatang Melayu, serta bagaimana unsur alam dan budaya tempatan mempengaruhi penamaan geografi Sungai Rambai.
Selepas Perang Klang (1867–1873), British mula mengambil alih pentadbiran Selangor dan menyusun semula daerah Kuala Langat kepada beberapa mukim, termasuk kawasan pesisir seperti Sungai Rambai dan Kampung Duablas. Struktur kepimpinan tempatan Melayu masih dikekalkan, tetapi kini berada di bawah pengawasan Residen British, dengan tugas utama menghimpun cukai tanah dan memastikan ketenteraman penduduk.
Pada dekad 1880-an, pentadbiran Negeri Selangor berada dalam fasa peralihan daripada sistem tradisional Melayu kepada birokrasi kolonial British yang lebih tersusun. Dokumen kewangan dan pentadbiran awal, seperti fail Ask for Allowance bertarikh 25 Julai 1883, menjadi sumber penting untuk menelusuri kewujudan awal penempatan sungai yang belum didaftarkan secara rasmi sebagai kampung, termasuk Sungai Rambai. Walaupun dokumen ini tidak bertujuan merekod sejarah penempatan, sebutan terhadap Sungai Rambai dalam konteks tugas dan elaun pegawai kerajaan mencerminkan pengiktirafan awal kawasan tersebut dalam kesedaran pentadbiran negeri.
Dalam sistem pentadbiran Selangor pada tahun 1883, Daerah Kuala Langat berpusat di Jugra sebagai pusat kuasa politik dan pentadbiran. Kawasan di bawahnya ditakrifkan secara longgar melalui rujukan sungai, pesisir, dan laluan air, selaras dengan corak penempatan Melayu tradisional. Sungai Rambai pada tempoh ini tidak muncul sebagai entiti pentadbiran yang berdiri sendiri, sebaliknya difahami sebagai sebahagian daripada rangkaian penempatan di hilir Jugra. Keadaan ini sejajar dengan amalan kolonial awal yang menilai kawasan bukan berdasarkan status kampung, tetapi melalui fungsi pentadbiran dan kesukaran logistik yang dihadapi pegawai yang bertugas di situ.
Analisis gaya bahasa dan struktur surat kolonial menunjukkan bahawa Sungai Rambai kemungkinan besar disebut sebagai lokasi penempatan tugas sementara atau kawasan liputan kerja pegawai. Rujukan seperti “stationed at Sungei Rambai, in the District of Kuala Langat” lazim digunakan bagi menjelaskan lokasi sebenar tugas yang berbeza daripada pusat pentadbiran rasmi. Sebutan ini biasanya muncul dalam justifikasi permohonan elaun, terutamanya apabila pegawai berkhidmat di kawasan yang tidak mempunyai kuarters kerajaan, kemudahan asas, atau akses darat yang baik.
Ulasan pegawai daerah atau atasan dalam dokumen sebegini lazimnya mengesahkan keadaan setempat yang dinyatakan oleh pemohon. Sungai Rambai berkemungkinan diperihalkan sebagai sebahagian daripada penempatan sungai di bawah Jugra, yang menuntut beban tugas tambahan berbanding perkhidmatan biasa di Kuala Langat. Walaupun tidak membentuk sebuah stesen rasmi kerajaan, tugas yang dijalankan di sepanjang Sungai Rambai dianggap melangkaui tanggungjawab standard, justeru membuka ruang kepada kelulusan elaun sementara oleh pihak pentadbiran negeri.
Dari sudut struktur pentadbiran, Sungai Rambai pada tempoh 1880 hingga 1900 berada dalam hierarki jelas di bawah Daerah Kuala Langat, dengan Jugra sebagai pusat rujukan. Kawasan ini ditadbir secara tidak langsung melalui penghulu atau pegawai tempatan yang meliputi beberapa sungai dan penempatan kecil. Kebergantungan kepada laluan air menjadikan Sungai Rambai signifikan sebagai ruang sosial dan pentadbiran, meskipun ia tidak dicatat sebagai kampung berdaftar dalam rekod rasmi awal.
Kesimpulannya, dokumen Ask for Allowance (1883) memberikan bukti tidak langsung tetapi bernilai tinggi tentang kewujudan awal Sungai Rambai dalam struktur pentadbiran Kuala Langat. Walaupun tidak direkodkan sebagai kampung atau stesen rasmi, Sungai Rambai telah berfungsi sebagai ruang tugas kerajaan dan sebahagian daripada jaringan sungai yang menyokong pentadbiran kolonial awal di Selangor.
Pelantikan Penghulu/ Ketua Kampung
Pada 20 Ogos 1883, dokumen ANM 1957/0002520W mencatat cadangan calon penghulu bagi Sungai Rambai dan Kampung Duablas, di mana anak saudara ketua kampung terdahulu, Toh Ali, dicadangkan sebagai pengganti di Kampung Duablas, manakala calon bagi Sungai Rambai kemungkinan seorang tokoh tempatan yang berpengaruh dalam masyarakat dan patuh kepada pihak kolonial. Pada 19 Oktober 1883, dokumen 1957/0002660W menyatakan pelantikan rasmi Penghulu Sungai Rambai, menekankan kepentingan hubungan sosial, kemampuan mengurus kutipan hasil tanah, dan kesetiaan kepada pegawai British. Sepanjang 1884 hingga 1890, penghulu tempatan mengekalkan peranan sebagai penghubung antara kampung dan Residen, manakala Sungai Rambai menjadi pusat pengumpulan cukai, laluan perdagangan, serta titik pertemuan sosial antara penduduk Melayu dan Orang Asli Temuan.
Pada awal era pentadbiran kolonial British di Selangor, pelantikan penghulu di kampung Melayu merupakan proses yang diperhatikan dengan teliti oleh pegawai kolonial. Seorang pemuka Melayu bernama Hitam dilantik sebagai penghulu Sungai Rambai, dengan elaun tahunan sebanyak $120 bermula 1 Oktober 1883. Walaupun beberapa penduduk kampung lebih menyukai calon lain, pelantikan Penghulu Hitam dianggap sah kerana beliau telah menerima kuasa rasmi, dan hanya boleh dibatalkan jika menolak jawatan atau melakukan kesalahan serius. Pelantikan ini berlaku dalam konteks sistem pentadbiran awal kolonial di Selangor, di mana penghulu berperanan sebagai penghubung antara masyarakat tempatan dan pihak berkuasa kolonial, termasuk dalam hal pengumpulan cukai dan menjaga ketenteraman. Beliau akan menerima elaun tahunan sebanyak $120 bagi jawatan tersebut.
Dari segi geografi dan pentadbiran, Sungai Rambai merupakan salah satu penempatan Melayu tradisional dalam daerah Kuala Langat, berhampiran kawasan seperti Jenjarom dan Telok Panglima Garang. Kampung ini dibuka oleh penduduk Melayu awal dan sebelum itu dihuni oleh komuniti Orang Asli suku Temuan. Sungai Rambai menjadi sebahagian daripada sistem mukim yang disusun semula oleh British selepas Perang Klang (1874–1875), dengan penghulu bertindak sebagai ejen pentadbiran yang menguruskan urusan cukai, pertanian, dan hubungan sosial antara kampung. Kedudukannya di tebing Sungai Langat menjadikannya penting sebagai laluan perdagangan dan titik pertemuan sosial bagi masyarakat Melayu dan Orang Asli.
Secara keseluruhannya, pelantikan Penghulu Sungai Rambai 1883 mencerminkan transformasi kuasa tradisional dalam masyarakat Melayu, di mana kepimpinan tempatan mula diselaraskan dengan kehendak pentadbiran kolonial. Sungai Rambai pula berfungsi sebagai contoh penempatan yang mengekalkan ciri sosial dan ekonomi tradisional Melayu sambil menyesuaikan diri dengan struktur pentadbiran kolonial awal di Selangor.
Walaupun tabiat penduduk tempatan berubah secara perlahan, Sungai Rambai, yang terletak di hulu Bandar Langat, menjadi pusat penting bagi aktiviti ekonomi dan pentadbiran. Raja Muda Musa, di Kuala Selangor, berpeluang mempelajari situasi sosial dan ekonomi kawasan ini, termasuk penggunaan tenaga kerja. Di Sungai Rambai, seramai 200–300 buruh diimport untuk menyokong aktiviti pertanian dan pembangunan, menunjukkan bahawa kawasan ini tidak hanya mengekalkan cara hidup tradisional penduduk Melayu dan Orang Asli, tetapi juga mula menyesuaikan diri dengan keperluan ekonomi yang lebih besar. Keseluruhan situasi ini mencerminkan interaksi dinamik antara adat, masyarakat tempatan, dan pengurusan tenaga kerja, serta menegaskan kepentingan strategik Sungai Rambai dalam konteks pentadbiran dan ekonomi awal Selangor.
Pada dekad 1890–1900, pentadbiran British mengukuhkan pengawasan hasil tanah melalui penghulu, tetapi masih menghormati adat dan pewarisan keluarga, membolehkan Sungai Rambai terus mengekalkan identiti sosial dan ekonominya sambil menyesuaikan diri dengan sistem pentadbiran kolonial. Secara keseluruhannya, era 1880–1900 menandakan peralihan kepimpinan tempatan dari struktur tradisional kepada sistem kolonial awal, dengan penghulu Sungai Rambai berperanan sebagai contoh utama kompromi antara adat Melayu dan kuasa British.
 |
| Koresponden antara pegawai-pegawai British tentang prosedur pemilihan penghulu baharu bagi Sg. Rambai dalam tahun 1883 |
Tokoh-tokoh Tempatan
Dalam masyarakat Melayu di Selangor, pawang atau bomoh mempunyai pengaruh dan kedudukan yang penting dalam menyelesaikan masalah yang dihadapi oleh masyarakat. Pawang bukanlah orang biasa-biasa dan ia merupakan seorang pemburu dengan pengetahuan yang luas serta mendalam tentang hutan, sifat dan tabiat haiwan. Tidak mustahillah pawang mempunyai pengaruhnya sendiri.
Sejak dari pemerintahan Sultan Salehuddin Syah, pengasas Kesultanan Dinasti Bugis di Selangor hingga Sultan Abdul Samad Syah, pawang-pawang diraja mestilah turun temurun dari kalangan kaum kerabat orang-orang Bugis sahaja. Kemudian, pemilihan bergantung kepada kebolehan dan kehandalan seseorang. Antara pawang-pawang Selangor yang handal ialah Tuan Haji Syawal, Pawang Jalil, Tok Pari, Tok Jumpol (Tok Purba) dan Che Amal.
Che Amal, Tok Jumpol (Tok Purba) serta Tuan Haji Syawal merupakan antara pawang yang pernah mewarnai kehidupan masyarakat Melayu di Jugra dan Selangor. Yang menjadi Pawang Di Raja Selangor ialah Tuan Haji Syawal. Namun, di Sungai Rambai Mat Alif bin Mapak (Maalip) adaah pawang terhandal.
Menurut anak bongsu beliau, Saluwa, Mat Alif bin Mapak, yang juga dikenali sebagai Maalip dalam dokumen rasmi seperti sijil nikah beliau, merupakan tokoh pawang yang dihormati di Sungai Rambai, Jugra dan Kuala Langat, dari akhir abad ke-19 hingga pertengahan abad ke-20. Beliau merupakan anak kepada Mapak bin Makek dan Che Sharipah (?) , serta memiliki beberapa adik beradik yang terkenal, termasuk Mahmudin dan Pawang Salleh Pulau Lumut. Mat Alif dikurniakan enam orang anak, seorang meninggal dunia semasa bayi, dan cucu-cucunya kini berjumlah sembilan belas orang. Anak-anak buahnya memanggil beliau dengan panggilan mesra “Uteh Alif”.
Berdasarkan cerita lisan keluarga, Mat Alif pernah berkhidmat sebagai pawang bagi Sultan Abdul Samad, dengan bukti bergambar beliau bersama Sultan dan anggota istana, menunjukkan kedudukannya yang dihormati dalam kerabat diraja. Beliau menetap di Sungai Rambai, khususnya di kawasan kebun durian Batu 12, di mana beliau menjalankan aktiviti perubatan dan pengubatan tradisional. Di sinilah penduduk kampung yang memerlukan khidmatnya datang untuk mendapatkan rawatan, nasihat, dan perlindungan spiritual.
Keistimewaan Mat Alif terletak pada kemahirannya menggunakan keris pusaka dalam ritual penyembuhan. Beliau memiliki keris berbalut kain kuning yang disimpan di dalam peti besi, jadi warisan keluarga dan dipercayai digunakan dalam proses perubatan tradisional. Selain itu, Mat Alif dikatakan dibantu oleh makhluk ghaib berbentuk harimau bernama Tengkis, berkaki kecil tetapi bersaiz sebesar lembu dewasa, dipercayai berasal dari Jugra, yang membantunya ketika mengubat pesakit. Kisah ini menunjukkan gabungan unik antara kepercayaan metafizik, kekuatan fizikal melalui keris, dan kecekapan ritual pawang, menjadikan beliau tokoh yang ditakuti roh jahat namun dihormati masyarakat.
Dalam praktiknya, Mat Alif menunjukkan disiplin tinggi, mirip seperti apa yang digambarkan dalam petikan “Pawang of the Tiger Spirit” yang disaksikan sendiri oleh wartawan ini di Jugra dalam tahun 1895. Setiap gerakan ritual dilakukan dengan teliti, diibaratkan seperti tarian atau “ballet”, seolah-olah beliau 'terapung di udara' untuk memastikan keberkesanan rawatan. Beliau juga merawat pesakit di rumahnya di kebun durian Batu 12 berhampiran Sungai Rambai, yang mencerminkan hubungan erat antara pawang, komuniti, dan alam sekitar.
 |
| https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19580524-1.2.103.1 |
Mat Alif meninggal dunia sekitar tahun 1956–1957, dan walaupun lokasi kuburnya tidak pasti, dipercayai terletak di Tanah Perkuburan Jalan Pusara, Telok Panglima Garang. Sebahagian besar dokumen, surat, dan gambar lama telah musnah, menjadikan cerita lisan keluarga sebagai sumber utama untuk mengenang dan memahami sumbangannya.
Secara keseluruhan, gaya praktik Mat Alif mencerminkan ritual pawang Melayu tradisional yang kompleks, menggabungkan medium metafizik (keris dan semangat harimau), ritual simbolik, serta disiplin tinggi untuk menghadapi roh jahat dan menyelamatkan nyawa. Beliau bukan sahaja seorang tokoh perubatan, tetapi juga tokoh spiritual dan sosial yang berpengaruh, membuktikan peranan penting pawang dalam kehidupan masyarakat Melayu tradisional di Sungai Rambai sepanjang era kolonial dan awal abad ke-20.
Kampung dan Hutan
Dalam tahun 1924, Notis tanah No. 8192 menunjukkan bahawa Maarop bin Pilus, seorang penduduk Sungai Rambai, menuntut pewarisan hak milik sebidang tanah seluas ±1 ekar 2 rood 25 pole di Telok Mukim, yang terletak kira-kira 1.5 km dari penempatan utama Kampung Sungai Rambai. Tanah ini dipercayai merupakan sebahagian daripada kawasan pertanian dan penempatan tradisional penduduk Melayu awal, selari dengan amalan pewarisan tanah dalam keluarga.
Pada tahun 1931, kawasan Sungai Rambai dan sekitarnya mempunyai rezab hutan seluas lima ekar sahaja dengan pelbagai jenis kayu bernilai, termasuk rambai daun, meranti, merbau, dan mersawa. Penetapan hanya sekitar lima ekar rezab hutan di Kuala Langat–Telok (termasuk konteks Sungai Rambai) boleh dijelaskan melalui beberapa faktor sejarah dan pentadbiran berikut:
Pertama, kawasan tersebut telah lama diteroka dan didiami, sama ada oleh Orang Asli Temuan atau penempatan Melayu awal. Menjelang awal abad ke-20, sebahagian besar tanah yang subur telah ditukar kepada pertanian, kebun, dan penempatan, menyebabkan baki hutan asli yang tinggal menjadi kecil dan terpisah.
Kedua, pihak pentadbiran kolonial British lazimnya hanya mewartakan rezab kecil di kawasan yang hampir habis diteroka sebagai rezab perlindungan tempatan, bukan sebagai hutan simpan besar untuk pembalakan komersial. Lima ekar mencerminkan fungsi ini—iaitu melindungi baki hutan bernilai atau kawasan tadahan, bukan untuk eksploitasi besar-besaran.
Ketiga, hutan yang digelar “poor forest” menunjukkan kualiti tanah yang rendah untuk pertanian, tetapi masih mengandungi spesies kayu bernilai. Oleh itu, rezab kecil sudah dianggap mencukupi untuk mengekalkan sumber kayu terpilih tanpa menghalang guna tanah lain yang lebih ekonomik.
Akhir sekali, penetapan saiz kecil ini juga berkait dengan keutamaan ekonomi dan pentadbiran pada waktu itu: kawasan strategik dan luas dikhaskan untuk pertanian komersial (getah, kelapa), manakala rezab hutan di kawasan penempatan lama dihadkan seminimum mungkin.
Kehidupan pada era 1960-an
Pada tahun 1960-an, Kampung Sungai Rambai, Telok Panglima Garang, Kuala Langat, merupakan sebuah komuniti Melayu tradisional yang sedang berkembang dan menyesuaikan diri dengan pembangunan luar bandar. Kehidupan masyarakat kampung dipenuhi dengan aktiviti pertanian, terutama penanaman durian, walaupun beberapa musim mengalami hasil buah yang kurang, seperti dilaporkan pada tahun 1969 di mana kebun durian penduduk menghasilkan buah yang jauh berkurangan berbanding musim sebelumnya.
Selain pertanian, masyarakat kampung juga mula menikmati pembangunan infrastruktur sosial dan rekreasi. Misalnya, pada tahun 1965, beberapa gelanggang badminton telah dibina, termasuk di Sungai Rambai, menandakan kepentingan aktiviti sukan dan kesihatan masyarakat. Pada masa yang sama, pembangunan kemudahan awam lain turut berlaku; kerajaan menyediakan peruntukan sebanyak $5,000 untuk membina Dewan Taman Bachaan di Sungai Rambai Batu 13, sebuah pusat sosial dan budaya untuk mengadakan majlis, perhimpunan, dan aktiviti masyarakat.
Politik tempatan juga mulai diterapkan ke dalam kehidupan kampung. Pada bulan Jun 1965, sebuah cawangan UMNO bahagian Kuala Langat telah ditubuhkan di Sungai Rambai, menunjukkan penglibatan penduduk dalam organisasi politik dan pembangunan sosial setempat. Keadaan ini mencerminkan sebuah kampung Melayu yang masih mengekalkan adat dan kehidupan tradisional, tetapi pada masa yang sama mulai mengadaptasi pendidikan, sukan, politik, dan kemudahan awam moden.
Secara keseluruhan, Sungai Rambai pada tahun 1960-an adalah kampung yang hidup, komunal, dan progresif, dengan hubungan rapat antara penduduk, kepimpinan tempatan, dan sokongan kerajaan dalam meningkatkan taraf hidup masyarakat kampung.
Banjir di Sungai Rambai
Kawasan Sungai Rambai, terletak di mukim Telok Panglima Garang, Kuala Langat, berada dalam lembangan Sungai Langat yang terkenal dengan risiko banjir semasa hujan lebat atau musim monsun. Rekod sejarah menunjukkan bahawa pada awal 1970-an, khususnya pada tahun 1971, banjir besar melanda Lembangan Sungai Langat, menyebabkan air sungai naik dan melimpah ke kawasan rendah. Walaupun laporan rasmi tidak menyatakan Sungai Rambai secara spesifik, sebagai salah satu kampung yang terletak di tebing Sungai Langat, ia kemungkinan besar turut mengalami limpahan air, menjejaskan rumah, ladang, dan kebun penduduk.
 |
| Gambaran tentang buruknya banjir besar yang melanda Kuala Langat termasuk Sg. Rambai dalam tahun 1971 |
 |
| Keadaan banjir di Kebun Baharu, Tpg apabila Sg. Rambai melimpah dalam tahun 2018 |
Pada Disember 2021, daerah Kuala Langat, khususnya kawasan Teluk Panglima Garang dan Jenjarom, dilanda banjir akibat hujan berterusan pada musim tengkujuh. Antara kawasan yang terjejas teruk ialah Jalan Sungai Rambai, di mana paras air naik sehingga menutup laluan dan menyukarkan pergerakan penduduk. Banjir ini menyebabkan operasi penyelamatan diaktifkan dan beberapa pusat pemindahan sementara (PPS) dibuka untuk menempatkan mangsa, dengan seramai 1,099 orang daripada 297 keluarga dipindahkan.
Kawasan perumahan sekitar, termasuk taman-taman seperti Taman Jenjarom Permai dan Taman Seri Plumeria, turut terjejas dengan lebih kurang 700 buah rumah dinaiki air. Punca banjir dikaitkan dengan hujan berterusan yang lebat serta sistem saliran dan parit yang tidak mencukupi di kawasan rendah, menyebabkan air tidak dapat dialirkan dengan cepat. Walaupun nama Sungai Rambai muncul, ia lebih merujuk kepada kawasan penempatan dan jalan setempat, bukan sungai besar; namun, ketika banjir, Jalan Sungai Rambai menjadi antara laluan yang paling terjejas. Kejadian ini menunjukkan kepentingan pemeliharaan sistem saliran dan kesiapsiagaan masyarakat terhadap banjir kilat di kawasan rendah Kuala Langat.
 |
| Banjir terburuk yang melanda Kuala Langat termasuk Sg. Rambai dalam tahun 2021 |
Secara keseluruhan, banjir di Sungai Rambai membentuk satu dimensi penting dalam sejarah kampung ini, mempengaruhi kehidupan seharian, struktur sosial, dan cara masyarakat menyesuaikan diri dengan alam sekitar. Peristiwa-peristiwa ini turut mengingatkan kepentingan pengurusan sungai dan perancangan pembangunan luar bandar bagi mengekalkan keselamatan dan kesejahteraan penduduk kampung.
Dari Pertanian ke Era Perindustrian
Zon Perindustrian Bebas Telok Panglima Garang (juga dikenali sebagai Telok Panglima Garang Free Trade Zone / Free Industrial Zone) merupakan sebuah kawasan perindustrian yang mula dibangunkan pada pertengahan 1970‑an sebagai sebahagian daripada strategi industrialisasi Malaysia untuk menarik pelaburan asing dan memacu sektor pembuatan serta eksport di luar kawasan bandar besar. Zon perindustrian ini merupakan antara 15 zon industrial bebas yang diwujudkan untuk merangsang pertumbuhan pelaburan manufaktur termasuk sektor elektronik dan pemprosesan, seterusnya mengubah ekonomi kawasan daripada tradisi pertanian kepada pusat industri berimpak tinggi.
Kampung Sungai Rambai, yang terletak berhampiran Telok Panglima Garang, mendapat kesan langsung dan tidak langsung daripada pembangunan zon perindustrian ini. Sebelum zon perindustrian dibuka, Sungai Rambai merupakan sebuah kampung Melayu tradisional yang menumpukan kepada pertanian kecil, kebun dan aktiviti sungai. Dengan pembukaan zon perindustrian, beberapa perubahan sosial dan ekonomi mula berlaku. Antaranya ialah:
-
Peluang pekerjaan dan ekonomi: Penduduk kampung atau generasi muda dari Sungai Rambai dapat mencari pekerjaan di kilang atau sektor sokongan yang berkembang di zon perindustrian Telok Panglima Garang. Ini termasuk pekerjaan dalam pembuatan, logistik, dan perkhidmatan industri lain yang membantu meningkatkan pendapatan isi rumah.
-
Perubahan guna tanah: Kawasan berhampiran kampung mula mengalami perubahan guna tanah dari pertanian tradisional kepada industri dan perkhidmatan, termasuk lot industri, gudang serta taman perniagaan yang berkembang di sepanjang Jalan Klang–Banting dan di zon zon perindustrian sekitar.
-
Peningkatan infrastruktur: Pembangunan zon perindustrian membawa kepada penambahbaikan infrastruktur seperti jalan raya utama, sambungan lebuhraya, dan utiliti asas, yang turut memberi manfaat kepada kampung terdekat seperti Sungai Rambai dari segi akses dan perkongsian kemudahan.
-
Perubahan struktur sosial dan fizikal: Seperti banyak kawasan luar bandar yang mengalami industrialisasi, pertumbuhan zon bebas turut memacu pemajuan perumahan, perniagaan kecil serta peningkatan jumlah kemudahan komuniti di kawasan sekitar, sekaligus mengubah lanskap fizikal kampung dari desa tradisi kepada kawasan yang lebih bercampur fungsi antara industri dan penempatan.
Seiring dengan itu, zon perindustrian tersebut juga memberikan nilai tambah kepada tanah dan hartanah di sekitar Sungai Rambai kerana kedudukannya strategik di tengah koridor pembangunan industri dan perumahan di selatan Selangor, menarik minat pelabur dan pembangun hartanah.
Secara keseluruhannya, pembukaan dan perkembangan Zon Perindustrian Bebas Telok Panglima Garang telah menjadi pemangkin bagi transformasi ekonomi kawasan sekitar termasuk Kampung Sungai Rambai, daripada sebuah komuniti pertanian tradisional kepada kawasan yang turut terhubung dengan jaringan industri, ekonomi moden, dan infrastruktur kontemporari sepanjang dekad selepas 1970‑an.
Lokasi zon ini berada di utara Telok Panglima Garang, dalam daerah Kuala Langat, Selangor, dan ia kini menjadi tapak utama bagi syarikat‑syarikat pengilangan dan industri seperti syarikat elektronik dan minyak kelapa sawit, serta menempatkan pelbagai gudang, kilang dan perkhidmatan sokongan industri. Kawasan ini dihubungkan dengan baik melalui lebuhraya utama seperti SKVE, ELITE, KESAS dan WCE, menjadikannya mudah diakses dari pelabuhan dan pusat logistik utama seperti Pelabuhan Klang serta Lapangan Terbang KLIA.
Pada era kolonial, Kampung Sungai Rambai belum memiliki masjid besar moden, tetapi surau kecil wujud sebagai pusat ibadah dan aktiviti sosial masyarakat. Surau berperanan sebagai pusat pendidikan agama informal, di mana kanak-kanak dan remaja belajar al-Quran serta pengajian hadis. Selain itu, surau menjadi pusat komuniti Melayu tempatan, tempat perbincangan isu kampung dan majlis adat dijalankan, meneguhkan struktur sosial dan adat setempat. Surau Sungai Rambai sepadan dengan model surau kampung Melayu tradisional awal abad 20 dari segi reka bentuk, fungsi, dan peranan sosial. Surau lama ini terletak depan Masjid Sg Rambai sekarang.
 |
| Tok Penghulu Telok Panglima Garang, Tn. Wan Hassan bergambar kenangan dengan sebahagian ahli kariah surau Sg. Rambai. Kemungkinan besar gambar ini diambil dalam tahun 1950-an sebelum merdeka |
 |
| En. Aziz Kelo, salah seorang penduduk yang dihormati Kg. Sg. Rambai |
Selepas Perang Dunia II dan menjelang awal kemerdekaan (1945–1960-an), surau di Sungai Rambai terus berfungsi dengan kemudahan asas yang dipertingkatkan, termasuk bumbung lebih kukuh dan ruang wuduk, sejajar dengan peningkatan jumlah penduduk. Aktiviti surau berkembang merangkumi majlis perkahwinan, perhimpunan komuniti, dan kuliah mingguan. Pembangunan industri dan perumahan di Telok Panglima Garang turut menyumbang kepada pertambahan jemaah, sehingga mendorong pembinaan masjid.
Masjid Al Firdaus di Kampung Sungai Rambai, Kuala Langat, berkembang daripada sebuah tempat solat awal pada tahun 1980 kepada masjid moden yang berfungsi sepenuhnya pada akhir 1990-an. Pada mulanya, ia hanya berupa surau kecil yang menampung keperluan ibadah penduduk kampung dan menjadi pusat pengajian agama informal bagi kanak-kanak dan remaja. Dengan pertumbuhan komuniti Islam di kawasan itu, Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS) bersetuju pada tahun 1988 supaya solat Jumaat dapat diadakan di lokasi ini, menandakan keperluan kemudahan yang lebih formal dan berskala besar.
Perancangan pembinaan masjid baru dimulakan pada pertengahan 1990-an untuk menggantikan struktur lama dan menampung jumlah jemaah yang semakin meningkat. Pembinaan rasmi Masjid Al Firdaus dimulakan pada 1 Januari 1997, dan ia dirasmikan serta mula digunakan secara rasmi pada 19 Julai 1999 oleh D.Y.M.M. Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah. Masjid ini dibina dengan reka bentuk moden dan mampu menampung kira-kira 1,200 jemaah. Selain menjadi tempat solat harian dan Jumaat, masjid ini turut menyediakan dewan serbaguna, ruang pengurusan jenazah, rumah pegawai, serta kemudahan pendidikan dan sosial bagi penduduk kampung.
Sejak perasmiannya, Masjid Al Firdaus telah berfungsi sebagai pusat kegiatan keagamaan, sosial, dan pendidikan bagi komuniti Sungai Rambai dan kawasan sekitarnya. Ia menjadi lokasi pengajian agama, kuliah, tazkirah, aktiviti kemasyarakatan dan program kebajikan, sekali gus memperkukuh peranan masjid sebagai inti kehidupan masyarakat Islam setempat. Evolusi Masjid Al Firdaus mencerminkan transformasi Sungai Rambai daripada sebuah kampung tradisional kepada komuniti yang lebih moden, dengan kemudahan ibadah dan sosial yang terancang, sejajar dengan pertumbuhan populasi dan pembangunan kawasan sekitar.
Kini, Kampung Sungai Rambai, dengan populasi hampir 1,948 orang, merupakan penempatan Melayu tradisional yang penting di pesisir Kuala Langat. Kawasan sekitar Kampung Sungai Rambai, Jenjarom, Kuala Langat, kini didominasi oleh pelbagai taman perumahan moden yang membentuk kejiranan baru di pinggir kampung tradisional. Antara taman-taman perumahan yang wujud ialah Taman Rambai Indah, yang terletak berhampiran Sungai Rambai, serta Taman Srikandi, Taman Satria, dan Taman Nakhoda, yang termasuk dalam zon pentadbiran tempatan. Selain itu, terdapat Taman Sejahtera, Taman Kota, dan Taman Makmur, yang menjadi sebahagian daripada kawasan penduduk setempat, manakala Taman Pahlawan, Taman Ria, Taman Sri Jarom, dan Taman Yayasan turut membentuk jaringan perumahan di kawasan berdekatan.
Secara khusus, Taman Sungai Rambai atau Taman Kota Sungai Rambai menandakan kawasan perumahan yang berdekatan atau berada tepat di dalam Kampung Sungai Rambai. Kesemua taman ini terletak dalam lingkungan poskod 42600 (Jenjarom) dan menunjukkan perkembangan pesat kawasan perumahan moden di kawasan pinggir bandar, sambil mengekalkan hubungan dengan komuniti kampung tradisional. Kehadiran taman-taman ini mencerminkan transformasi Sungai Rambai daripada kampung yang lebih terpencil kepada kawasan yang berintegrasi dengan pembangunan perumahan dan infrastruktur moden di Kuala Langat.
Berita Harian / Article10 June 1965 - DANTING. Rabu. Sa- buah lagi chawangan U M N O Bahagian Kuala Langat telah dltubohkan di-Kampong Sungai Rambai. Telok Pangllma Oarang. Kuala Langat baru2 ini. Dengan UMNO Baha. gian tersebut telah mempunyai 13 buah chawangan.38 words
Berita Harian / Article7 July 1969 - MORIB, Ahad. —Musim Durian kaii ini di-daerah Kuala Langat dan daerah Kechil Sepang telah m e m b i m bangkan tuan2 punya dusun di-sebabkan keadaan buah-nya sangat berkurangan tidak sabagaimana musim2 sa-belum ini. Kawasan2 yang banyak dusun durian di-kedua daerah itu ia-lah230 words
Berita Harian / Article3 December 1965 - BANTING. Khaniis. SABANYAK 4 buah gelanggang Bidminton telah dibena di-kampong dalam daerah Kuala Langat yang telah di-selenggarakan dibawah ranchangan pembangunan Luar Bandar Daerah Kuala Langat. Gelanggang Badminton itu ia-lah di-kampong Bukit Changgang, Kampong Sungai Rambai, Kampong Sijangkang, dan kampong Batu 10 Kebun Baharu. Sementara itu Inche Sulaiman79 words
Berita Harian / Article17 November 1965 - UANTINO Thalatha. Kerajaan telah memberikan peruntokan wang sa-banyak $5.000 untok mernbera sa-buah Dewan i Taman Bachamn Kimpong Sungai Rambai Batu 13 Mukim Telok. Kuala Langat. Dewan tersebut sekarang i sedang di-selenggarakan pembenaan-nya di-bawah ranchangan Pembangunan 1 Luar Bandar daerah Kuala Langat. Dewan Taman Bachaan73 words
